-
- Diễn đàn Liên mạng "Trí thức
VN"
- Tản mạn về một đề tài
thời thượng: Kinh tế Tri thức [@]
- Nguyễn Ngọc Thành
I. Kinh tế tri thức là gì?
Có người dẫn lời Các Mác nói rằng,
khi hàm lượng cơ bắp trong sản phẩm do con người làm ra giảm đến mức
cực nhỏ thì lúc đó sẽ xuất hiện giai cấp công nhân khoa học. Và cho rằng
điều đó đang được chứng minh trong nền Kinh tế Tri thức (KTTT). Thực
ra, không cần phải đến KTTT mới xuất hiện giai cấp công nhân khoa học
của Mác. Trong nhiều ngành công nghiệp hiện đại được tự động hóa
hoàn toàn như sản xuất xe ô tô, sản xuất linh kiện điện tử, sản xuất
hóa chất... hàm lượng cơ bắp đã được giảm đến mức thấp nhất
ngay từ khi chưa xuất hiện khái niệm KTTT. Cũng có những ý kiến đánh đồng
KTTT với một số ngành kinh tế thường được gọi là ngành kinh tế mới
như Kinh tế Internet, hay Công nghệ tin học và truyền thông, để từ đó
cho rằng KTTT là nền kinh tế dựa vào tri thức, trong đó kinh tế Internet
trở thành nội dung chủ yếu trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Nhưng rõ
ràng là, bất kỳ ngành sản xuất kinh doanh nào cũng phải dựa vào tri thức
và nền kinh tế Internet cũng chỉ là một trong những ngành kinh doanh, tuy đóng
một vai trò ngày càng quan trọng, nhưng không thể trở thành một ngành
kinh doanh độc lập mang tính quyết định cho một nền kinh tế được. Sự
sụp đổ của hàng loạt công ty kinh doanh Internet (cả của các công ty kinh
doanh Tin học và Truyền thông) hiện nay có thể sẽ giúp chúng ta thận trọng
hơn, phân biệt rõ hơn khái niệm và vai trò của các ngành kinh doanh với một
nền kinh tế.
Mới chỉ trong vài năm gần đây,
qua việc theo dõi sáu ngành công nghiệp then chốt của tương lai là: công
nghệ kỹ thuật tin học và truyền thông, công nghệ sinh học, công nghệ vật
liệu mới, công nghệ năng lượng mới, công nghệ kỹ thuật hàng không-vũ
trụ mới, và công nghệ kỹ thuật bảo vệ môi trường, người ta đã ghi
nhận sự xuất hiện của một nền kinh tế hoạt động theo một công thức
khác hẳn về bản chất so với công thức của nền kinh tế hàng hóa mà
loài người từng biết. Hoạt động của nền kinh tế hàng hóa- dù đó
là kinh tế thị trường hay kinh tế kế hoạch- đều tuân theo công thức nổi
tiếng: Tiền - Hàng - Tiền. Trong khi đó, nền kinh tế mới xuất hiện lại
hoạt động theo công thức: Tiền- Tri thức- Tiền.
Theo đánh giá chung của những học
giả hàng đầu ở phương Tây thì ngày nay KTTT mới chỉ đang định hình
ở 03 nước công nghiệp phát triển nhất là Mỹ, Đức và Nhật bản. Vì
vậy chưa thể đưa ra được một định nghĩa hay một công thức xác định
thế nào là KTTT. Thông qua việc nghiên cứu sáu ngành công nghiệp then chốt
đã nói ở trên, người ta chỉ có thể ghi nhận được một số đặc
trưng cơ bản nhất- cần chứ chưa phải đã đủ- của nền kinh tế mới
này như sau:
* Sự xuất hiện các xí nghiệp sản
xuất được tự động hóa cao độ và rất linh hoạt, do tác động đồng
bộ của tiến bộ khoa học trong hàng loạt lĩnh vực, mà đặc biệt là
trong Công nghệ kỹ thuật tin học và truyền thông. Sản phẩm của những
xí nghiệp này là những sản phẩm "thông minh". Đó là những sản
phẩm không chỉ chứa một hàm lượng thông tin cao, mà còn cả một hàm lượng
tri thức cao hơn hẳn sản phẩm công nghiệp cổ điển, khiến cho nó có khả
năng sử dụng, chế biến thông tin, đáp ứng nhu cầu riêng của khách
hàng. Trong năm 2000, những sản phẩm thông minh (ví dụ: hệ thống dẫn
đường cá nhân) đã tạo ra tới 30% giá trị của một chiếc xe ô tô loại
sang trọng và ngày càng trở thành yếu tố cạnh tranh quyết định trong ngành
sản xuất xe ô tô.
* Các công nghệ mới đang làm thay
đổi triệt để qúa trình sản xuất và cơ cấu sản phẩm. Chẳng hạn, kỹ
thuật Gen bắt đầu thay đổi một cách căn bản qúa trình sản xuất, sản
phẩm và cơ cấu sản phẩm trong công nghiệp dược phẩm, công nghiệp hóa
chất. Tương tự như vậy, công nghệ sản xuất vật liệu mới cũng thay
đổi một cách sâu sắc sản phẩm của công nghiệp sản xuất vật liệu
cổ điển. Ví dụ: Sứ có tính năng đặc biệt đã được dùng trong công
nghiệp sản xuất ô tô. Trong tương lai không xa sẽ xuất hiện động cơ bằng
sứ chịu được nhiệt độ cao hơn hẳn thế hệ động cơ hiện tại và
vì vậy sẽ tiết kiệm nhiều nhiên liệu hơn. Hay những vật liệu siêu
tinh khiết mới cho công nghiệp sản xuất vi mạch điện tử, v.v...
* Lý thuyết của Ricardo về lợi thế
đối chiếu (so sánh) vùng không còn giá trị nữa đối với sáu ngành
công nghiệp then chốt. Theo Ricardo (đầu thế kỷ 19), mỗi nước do diều
kiện tự nhiên đều có sẵn những thuận lợi đặc biệt cho việc sản
xuất những hàng hóa nhất định so với nước khác. Chẳng hạn nước Bồ
đào nha đầy ánh nắng mặt trời sẽ có lợi thế vùng lớn hơn Anh quốc
trong việc sản xuất rượu vang; ngược lại, Anh quốc được lợi thế
hơn trong sản xuất vật liệu. Lợi thế vùng theo thuyết Ricardo hiện đại
được đánh giá qua ba yếu tố sản xuất quen thuộc là: đất, vốn tư bản,
sức lao động. Rõ ràng các yếu tố này có trở thành lợi thế cho sản
xuất hay không là rất khác nhau đối với mỗi quốc gia. Trong nền KTTT, lợi
thế vùng này không tồn tại vì phần đóng góp của giá đất, sức lao động
là hết sức nhỏ bé khi so với phần của tri thức trong qúa trình sản xuất.
Với thị trường tài chính có tính chất tòan cầu, việc gọi vốn không
còn phụ thuộc vào biên giới quốc gia nữa và do số vốn đầu tư trong
KTTT rất lớn, lại phải huy động trong khoảng thời gian ngắn nên- nói
chung- nó cũng nằm ngoài khả năng một quốc gia. Vì vậy, những lợi thế
sản xuất trong KTTT chỉ có thể do chính các doanh nghiệp tạo ra. Để so sánh,
nên lưu ý là thuyết Ricardo hiện vẫn còn nguyên giá trị trong qúa trình
toàn cầu hóa nền kinh tế hàng hóa hiện đại. Nhiều nước đang phát triển
thậm chí coi việc phát huy lợi thế về sức lao động, giá đất là chiến
lược hấp dẫn đầu tư.
* Vốn đầu tư cho nghiên cứu,
phát triển sản phẩm cũng như xây dựng nhà máy sản xuất trong nền KTTT
là hết sức lớn. Để có thể hoàn vốn đầu tư, sản phẩm phải được
sản xuất với số lượng lớn tối đa. Không những thế, doanh nghiệp
trong KTTT phải bằng mọi cách hoàn vốn trong thời gian ngắn nhất trước
khi sản phẩm thế hệ mới của công ty khác được tung ra thị trường,
đây là điều xẩy ra rất nhanh trong KTTT. Thị trường của các doanh nghiệp
trong nền KTTT vì vậy phải là thị trường toàn cầu. Rõ ràng là chỉ có
không nhiều doanh nghiệp đáp ứng được những điều kiện cạnh tranh gay
gắt này. Và cũng sẽ chỉ có một vài quốc gia đủ khả năng hỗ trợ tài
chính cho các tập đoàn kinh doanh tòan cầu, cũng như giữ ổn định môi trường
luật pháp-xã hội-chính trị để các công ty này không chuyển trụ sở
sang nước khác.
* Như vậy, ta có thể đưa ra nhận
xét sơ bộ nhất để trả lời câu hỏi "KTTT là gì?" như sau: KTTT
là hình thái phát triển cao nhất hiện nay của nền kinh tế hàng hóa tư bản,
trong đó công thức hoạt động cơ bản Tiền-Hàng-Tiền được thay thế bằng
Tiền- Tri Thức- Tiền và vai trò quyết định của Tri thức được thể hiện
qua các mặt sau đây:
Hàm lượng Tri thức trong qúa trình
sản xuất phải chiếm phần quyết định. Theo nhiều học giả thì hàm lượng
này phải chiếm ít nhất là từ 60 đến 65% giá thành sản xuất và ít nhất
là 35% giá trị sản phẩm. (Các con số này trong một số ngành công nghiệp
then chốt ở Đức hiện nay trung bình là 60 và 30%, ở Hoa Kỳ là 62 và
35%). Hàng hóa trong KTTT là Tri thức.
* Trong KTTT, Tri thức vừa được sử
dụng để quản lý, điều khiển, tham gia vào qúa trình sản xuất như công
cụ sản xuất, vừa trực tiếp là thành tố trong sản phẩm như nguyên liệu
sản xuất. Vì vậy, ngoài vai trò là hàng hóa trong KTTT, Tri thức- khác với
hàng hóa trong kinh tế hàng hóa- cũng là tư liệu sản xuất. Trí thức để
xử lý tri thức, để làm ra tri thức, tri thức quản lý điều hành... cũng
trở thành hàng hóa và đó là những thứ hàng hóa được sản xuất không
theo qúa trình sản xuất quen thuộc trong nền Kinh tế Hàng hóa. Chưa bao giờ
Hàng hóa của một nền Kinh tế lại đồng thời giữ nhiều vai trò quyết
định khác nhau đến vậy trong cả phương thức sản xuất lẫn quan hệ sản
xuất như Hàng hóa Tri thức trong nền Kinh tế Tri thức. Còn qúa sớm để
dự báo những thay đổi quan hệ xã hội trong tương lai. Nhưng chắc chắn
KTTT sẽ dẫn đến những thay đổi triệt để và hết sức sâu rộng trong
xã hội hơn tất cả những thay đổi do các cuộc cách mạng công nghiệp,
khoa học kỹ thuật và xã hội mà loài người từng trải qua. Người ta đã
bắt đầu nói đến Xã hội Tri thức.
* Sự phát triển như vũ bão của
công nghệ tin học và truyền thông rút ngắn càng ngày càng nhanh thời gian
chọn lọc, đánh giá, sử dụng và sáng tạo thông tin, khiến cho giá trị
sử dụng tri thức cũng bị rút ngắn lại nhanh chóng. Một tri thức hôm
nay có giá trị hàng tỷ Dollars, ngày mai đã có thể vô giá trị. Vì vậy,
việc tiếp cận và trao đổi Tri thức ở phạm vi toàn cầu trong KTTT có ý
nghĩa sống còn. Cạnh tranh trong KTTT trước hết là cạnh tranh với thời
gian. Để bảo đảm sự phát triển bình thường của mình, KTTT sẽ dẫn
đến việc xóa bỏ biên giới quốc gia, ít nhất và trước mắt là trong lĩnh
vực thông tin.
* Do tích chất đặc biệt của hàng
hóa Tri thức, không những các ngành công nghiệp sản xuất, kinh doanh,
nghiên cứu khoa học mà cả các lĩnh vực kinh tế, xã hội, chính trị cũng
phụ thuộc và đan quyện vào nhau một cách chặt chẽ hơn bao giờ hết
trong KTTT. KTTT- với sản phẩm là Tri thức- sẽ dẫn đến tái cấu trúc
kinh tế-xã hội và chính trị trên phạm vi toàn cầu. Trước mắt, cuộc cạnh
tranh giữa các nhà nước (các nước công nghiệp phát triển) trong tư cách
các hệ thống kinh tế- xã hội- chính trị với những lợi thế khác nhau
về luật lệ, về thuế, về tiêu chuẩn an sinh xã hội... đã bắt đầu
trở nên gay gắt để thu hút đầu tư. Ai tái cấu trúc nhanh, người đó sẽ
thắng.
II. Điều kiện hình thành
KTTT:
Trước hết, cần khẳng định rằng,
KTTT không phải là một bước nhảy đột biến, hay một sáng tạo của một
lý thuyết nào đó, mà là hình thái phát triển cao hơn nữa- có tính tiến
hóa- của nền kinh tế hàng hóa tư bản với sự kế thừa các qui luật của
nền kinh tế thị trường. Chính sự phát triển kinh tế, xã hội, chính trị
đến mức cao độ ở các nước công nghiệp phát triển nhất đã tạo tiền
đề cho sự ra đời KTTT.
Cuộc cách mạng công nghiệp đầu
tiên vào cuối thế kỷ 18 tại Anh quốc đã đưa nước này lên vị trí
lãnh đạo thế giới. Đồng thời nhận chìm Trung Quốc và Ấn Độ- là
hai nước vào thế kỷ 17 còn giàu hơn cả Châu Âu- xuống hàng các nước
thuộc địa và ngày nay vẫn còn là những nước đang phát triển. 100 năm
sau, với ba ngành công nghiệp mới là Điện, Hóa chất và Chế tạo động
cơ đốt trong, Đức và Mỹ đã trở thành hai cường quốc hàng đầu của
thế giới trong giai đoạn hai của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ
nhất. Cũng đúng 100 năm sau vào cuối thế kỷ 20, chúng ta đang đứng ở
trung tâm cuộc cách mạng thứ hai: cuộc cách mạng kinh tế-xã hội-công
nghệ, nẩy sinh từ cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất. Chính cuộc
cách mạng công nghệ đã đưa các quốc gia công nghiệp phát triển đến xã
hội tin học bằng cuộc cách mạng công nghệ tin học. Qúa trình phát triển
kinh tế- xã hội này tại Mỹ, Đức và Nhật bản đã tạo được những
tiền đề sau đây cho sự hình thành KTTT:
* Tự động hóa cao độ: Tự động
hóa cao độ quá trình sản xuất không những giảm đến mức thấp nhất
chi phí cho những yếu tố phi tri thức, mà còn rút ngắn một cách căn bản
thời gian từ khi nghiên cứu phát triển đến sản xuất hàng loạt. Và như
vậy mới gia tăng một cách đáng kể hàm lượng tri thức trong sản phẩm.
Ngoài ra, chỉ có sự tự động hóa cao độ mới đáp ứng được nhu cầu
sản xuất sản phẩm vừa với số lượng lớn, vừa rất linh hoạt đáp
ứng nhu cầu chuyên biệt của khách hàng ở những thị trường khác nhau
trên thế giới.
* Công nghệ tin học và thông tin
phát triển cao độ. Đây là một trong những điều kiện căn bản nhất bảo
đảm sự phát triển của KTTT. Nó không những là một ngành kinh tế then
chốt sản xuất và tiêu thụ sản phẩm tri thức, mà còn là điều kiện bảo
đảm hiệu qủa việc tiếp cận, trao đổi, xử lý thông tin, sáng tạo tri
thức của các ngành kinh tế-xã hội khác. Trong sản xuất-kinh doanh, sự
phát triển công nghệ này đã dẫn đến cái mà chúng ta thường nghe nói:
cuộc cách mạng giảm chi phí quản lý-điều hành. Chi phí liên lạc rất
thấp cũng góp phần không nhỏ giúp doanh nghiệp có những phản ứng kịp
thời cho mọi biến động trên phạm vi tòan cầu, thúc đẩy toàn cầu hóa
doanh nghiệp. Ngoài ra, công nghệ tin học và thông tin phát triển cao độ có
những đóng góp tích cực vào việc nâng cao tri thức cho người tiêu thụ
bình thường, giúp họ nâng cao khả năng sử dụng sản phẩm tri thức.
* Bảo vệ có hiệu qủa một môi
trường an toàn và ổn định cho việc hình thành, sản xuất và tiêu thụ
Tri thức. Đó là một môi trường pháp lý bảo đảm tự do hoàn toàn cho
việc tiếp cận, trao đổi và xử lý thông tin, trong đó gía trị Tri thức
được bảo vệ bằng luật sở hữu Trí tuệ; sở hữu tư nhân phải được
tôn trọng và bảo vệ.
* Một nền kinh tế thị trường phát
triển cao với các thị trường tài chính quốc tế hoạt động hữu hiệu.
Như đã nói ở trên, doanh nghiệp trong KTTT vừa cần vốn đầu tư khổng lồ,
vừa phải chạy đua với thời gian và đương đầu với những rủi ro lớn,
nên hơn bao giờ hết, hoạt động của họ trong KTTT phụ thuộc rất lớn
vào nguồn cung cấp vốn từ các thị trường tài chính. Ngược lại, sự
ổn định của thị trường tài chính cũng gắn bó mật thiết với công
cuộc kinh doanh của doanh nghiệp. Bảo đảm sự hoạt động của một nền
kinh tế với những quan hệ đan quyện phức tạp và nhậy cảm như vậy chỉ
có thể thành công tại những quốc gia đã có nền kinh tế thị trường vững
mạnh.
* Sau cùng, nhưng quan trọng hơn cả,
đó là KTTT chỉ có thể hình thành ở những nhà nước pháp quyền dân chủ,
nơi mà doanh nghiệp có thể lường trước được mọi rủi ro trong kinh
doanh trên cơ sở những qui luật thị trường trong một khung pháp lý rõ
ràng, ổn định không bị thay đổi một cách tùy tiện.
* Một số học giả cho rằng trình
độ đào tạo dân trí cũng có thể được xem như điều kiện tiên quyết
hình thành KTTT. Tuy nhiên có những ý kiến khác nhau về vần đề này. Theo
tôi, trình độ đào tạo dân trí đóng một vai trò không thể thiếu để
hình thành nguồn cung cấp tri thức, và giúp người dân với tư cách người
tiêu thụ xử dụng sản phẩm tri thức. Chứ không phải là một điều kiện
tiên quyết. Một trong những khác nhau căn bản của KTTT với các hình thái
Kinh tế sử dụng tri thức khác là sự gia tăng- có tính chất đột biến-
giá trị Tri thức "nguồn" (cũng có tác giả gọi là Tri thức đầu
vào) thông qua qúa trình sản xuất KTTT với sự tham gia của các nguồn Tri
thức khác. Không có qúa trình sản xuất rất đặc thù này, Tri thức nguồn
vẫn chỉ là những thông tin với vai trò quen thuộc trong Kinh tế Hàng hóa.
III. Việt Nam có thể đi tắt
đón đầu KTTT được không?
Như tôi đã trình bày ở trên, KTTT
là hình thức phát triển mới, cao hơn của Kinh tế hàng hóa tư bản. Nó
là sản phẩm tiến hóa. Thành qủa của các cuộc cách mạng công nghiệp,
cách mạng kinh tế-công nghệ và xã hội là điều kiện cho việc hình
thành KTTT. Muốn xây dựng KTTT thì phải tạo được các điều kiện hình
thành của nó. Vì vậy không thể đi tắt đón đầu.
Trên lý thuyết, mỗi quốc gia
không có ý định đi tắt, đón đầu, đều có thể xây dựng KTTT. Nhất
là hiện nay các nước đang phát triển có thể sử dụng ngay những thành
tựu công nghệ mới và tận dụng sự ủng hộ về tài chính của cộng đồng
quốc tế, để đẩy nhanh tốc độ phát triển tuần tự cơ sở kinh tế-xã
hội của mình. Thế nhưng có 03 lý do khiến cho việc theo đuổi mục tiêu
xây dựng KTTT ở Việt Nam sẽ trở thành không tưởng và không mang lại một
lợi ích thực tiễn nào cả:
* Trước hết, Việt Nam phải tự hỏi
sẽ cần bao nhiêu năm để xây dựng thành công những cơ sở đã nói ở
trên của KTTT? Để so sánh, cần lưu ý rằng, muốn đạt trình độ phát
triển kinh tế-xã hội trung bình như hiện nay của Liên minh Châu Âu (EU),
các nước Đông Âu sắp được kết nạp vào EU như Balan, Hungari, Tiệp- là
những nước đã xây dựng nhà nước Dân chủ Pháp quyền từ hơn 10 năm
nay- phải cần ít nhất là 20 năm nữa với sự giúp đỡ toàn diện của
EU. Trong khi đó, KTTT chỉ mới xuất hiện ở Đức- nước hùng mạnh nhất
Châu Âu. Khi Việt nam xây dựng được cơ sở KTTT, có lẽ trên thế giới
đã xuất hiện Kinh Tế Trí tuệ Nhân tạo. Điều nguy hiểm là ở chỗ:
trong thời đại tòan cầu hóa hiện nay, ai không được hội nhập hoặc không
muốn hội nhập vào kinh tế quốc tế, kẻ đó sẽ bị lãng quên, bị bỏ
rơi và sẽ mãi mãi tụt hậu.
* Khi tạo được cơ sở cho KTTT rồi,
Việt Nam sẽ phải đương đầu với một vấn đề không thể giải quyết
nổi: tập trung vốn khổng lồ cho việc phát triển KTTT. Thị trường tài
chính quốc tế lúc bấy giờ đã không còn biết gì đến KTTT, mà có lẽ
chỉ còn quan tâm đến nền KT Trí tuệ Nhân tạo mà thôi.
* Những đặc trưng đầu tiên của
KTTT cũng đủ cho thấy rằng nó không là một nền Kinh tế quốc dân, mà sẽ
là một nền Kinh tế có tính chất toàn cầu dưới sự dẫn dắt của một
vài quốc gia hùng mạnh nhất và sẽ do một số tập đoàn kinh doanh toàn cầu
chi phối. Tìm cách xây dựng một nền KTTT quốc dân trong bối cảnh như vậy
là một hành động hoàn toàn thiếu suy nghĩ.
Ngược lại, cũng như bất kỳ nền
kinh tế nào, KTTT cũng cần thị trường và sự phân công lao động hợp lý.
Làm sao để nước mình trở thành thị trường lao động chuyên biệt đưọc
tham gia vào qúa trình sản xuất quốc tế và trở thành thị trường tiêu
thụ không thể bỏ qua trong nền KTTT, mới chính là chiến lược phát triển
đúng đắn nhất của các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam. Ấn
Độ, Đài Loan có thể là những tấm gương cho Việt Nam trong vấn đề này.
Việt Nam trong thời gian gần đây
hô hào phát triển nhanh, mạnh Công nghệ tin học và truyền thông, coi nó
như một cây cầu, một lá bài mầu nhiệm dẫn đến KTTT. Nhưng thực ra, nó
không phải là một cây cầu mà chỉ là một trong những trụ cầu. Và cũng
như mọi trụ cầu khác, nó phải được xây dựng trên một nền móng vững
chắc. Vai trò then chốt của Công nghê Tin học và Truyền thông là điều
không cần bàn cãi. Gần đây người ta đã nói đến cuộc cách mạng sinh
học sử dụng công cụ là Công nghệ tin học. Thế nhưng nên lưu ý rằng,
cũng như các ngành công nghiệp then chốt khác, Công nghệ này thực chất
là một phức hợp của rất nhiều ngành nghiên cứu, sản xuất và kinh
doanh khác nhau. Chúng chỉ phối hợp với nhau một cách có hiệu qủa khi
có cùng một trình độ phát triển nhất định và với một cơ sở hạ tầng
thích hợp. Vì vậy, việc chỉ chú trọng phát triển công nghệ này như một
ngành kinh tế độc lập, hay nhầm lẫn nó là KTTT, sẽ dẫn đến sự phát
triển mất cân đối nặng nề nền kinh tế quốc dân và hoang phí sức người
sức của.
Thay lời kết:
Trong cuộc hội thảo Những vấn đề
trong tương lai của trật tự Kinh tế thế giới" do trường Đại học
tổng hợp Tự Do và trường Đại học tổng hợp Humboldt tổ chức hồi tháng
5.2000 tại Berlin, sau khi kết thúc chương trình nghị sự chính thức, đại
biểu một nước Nam Âu đề nghị hội nghị bàn về những biện pháp
giúp đỡ các nước đang phát triển xây dựng KTTT. Đại diện Trung Quốc
xin phát biểu. Ông nói rất ngắn - đại ý: Chúng tôi sẽ không bao giờ
quên bài học của chiến lược Đại nhẩy vọt". Sau đó, hội nghị
đã không bàn tiếp về đề nghị của nước Nam Âu kia nữa.
- 01.08.2001
- Nguyễn Ngọc Thành
- E-Mail: tiasang@aol.com (Nguyen Ngoc Thanh)
- [@] Đây là bài viết mở rộng trên cơ sở cuộc
phỏng vấn của đài BBC-London với tác giả vào ngày 09.08.2001
Home