Dioxin trong thực phẩm Mỹ

và thực phẩm nhập cảng từ Việt Nam

Nguyễn Văn Tuấn

Dioxin (2,3,7,8-tetrachlorodibenzo-p-dioxin, hay TCDD), polychlorinated dibenzo-p-dioxins và polychlorated dibenzofurans (PCDD) là những hợp chất, thường được gọi chung là dioxins, là những chất được nhắc đến thường xuyên và cũng là những chất gây ô nhiễm đáng sợ nhất. Chúng thường hiện diện trong môi trường, và thường hay tích lũy trong hệ sinh vật và thực phẩm, đặc biệt là trong những thực phẩm có nhiều chất béo (như mỡ chẳng hạn) và sữa bò. Do đó, có thể tìm thấy dioxins ở mọi tầng sinh quyển, kể cả mô (tissues) của con người.

Trong thời gian chiến tranh ở Việt Nam, Không quân Mỹ đã xịt khoảng 71.9 triệu lít chất khai hoang xuống một số vùng thuộc miền Trung và Nam Việt Nam [1]. Trong số này có khoảng 41.6 triệu lít chất màu da cam (còn gọi là Agent Orange). Chất màu da cam có chứa dioxin. Tổng diện tích đất bị ảnh hưởng chất màu da cam được ước tính là khoảng 1.5 triệu ha.

Năm 1995, Giáo sư Arnold Schecter và một số đồng nghiệp Việt – Mỹ tiến hành một nghiên cứu qui mô trên hơn 3200 cư dân sinh sống ở các vùng thuộc miền Nam và Trung được xem là bị ảnh hưởng chất màu da cam trong thời chiến, và một số địa điểm miền Bắc Việt Nam được xem là không bị rải chất màu da cam trong thời chiến. Kết quả nghiên cứu cho thấy một số vùng thuộc tỉnh Sông Bé, Biên Hòa và Cần Thơ có mức độ tích tụ cao hơn các vùng khác trong miền Nam và Trung Việt Nam. Ngược lại, mức độ tích tụ TCDD ở miền Bắc Việt Nam thấp nhất. Qua so sánh, mức độ tích tụ TCDD trong máu ở miền Trung và Nam, tính trung bình, cao hơn mức độ ở miền Bắc đến 6 lần. Tuy nhiên, mức độ khác biệt giữa hai vùng (Trung & Nam và Bắc) này không được ghi nhận trong các hợp chất khác như chlorinated dioxins hay furans. Bởi vì TCDD là một chất ô nhiễm chính trong chất màu da cam, kết quả nghiên cứu này cho thấy TCDD có thể đã len lỏi vào nguồn thực phẩm trong một số cư dân.

Cho đến năm 2000, vẫn chưa có một nghiên cứu có hệ thống nào được tiến hành để ước lượng nồng độ dioxins trong thực phẩm Việt Nam. Nhưng trên tờ nhật báo Orange County Register (OCR, California, Mỹ), số ra ngày 3 Tháng Một, 2002, kí giả John Gittelsohn tường thuật những phát biểu của ông Mai Thanh Truyết, người đang quản lí một phòng phân tích nước ở West Covina, và ông Nguyễn Minh Quang, một kỹ sư công chánh, cho rằng thực phẩm nhập cảng từ Việt Nam vào Mỹ bị nhiễm chất DDT. Tuy nhiên, hai ông không đưa ra một bằng chứng khoa học đáng tin cậy nào để làm cơ sở cho phát biểu quan trọng này. Nhiều báo chí Việt ngữ khắp thế giới thuật lại lời tuyên bố này, và gây ra nhiều hoang mang trong cộng đồng người Việt hải ngoại.

Theo sau phát biểu của hai ông Mai Thanh Truyết và Nguyễn Minh Quang, một số người Mỹ gốc Việt còn thừa cơ hội này, phát động một chiến dịch tẩy chay hàng hóa và thực phẩm Việt Nam. Họ tung ra những bản tin không rõ nguồn gốc cho rằng thực phẩm Việt Nam nhập vào Mỹ bị nhiễm dioxins. Có người còn phóng lên internet những bài viết bằng tiếng Anh cho rằng cá tra (cá ba-sa) Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ được nuôi bằng phân người. Cũng như nhiều vấn đề cộng đồng khác, những người chống nhập thực phẩm Việt Nam không hề trưng dẫn một bằng chứng khoa học nào để làm cơ sở cho luận điểm của mình.

Nhưng gần đây, Giáo sư Arnold Schecter vừa tiến hành một nghiên cứu liên quan đến cá nhập cảng từ Việt Nam vào Mỹ. Ông thử nghiệm 20 mẫu cá sản xuất ở Việt Nam và được bày bán ở hai bang Texas và California, nơi tập trung đông đảo người Việt. Kết quả nghiên cứu này cho thấy cá nhập cảng từ Việt Nam có hàm lượng dioxin rất thấp [3]. Thấp như thế nào? Ông Schecter lấy một ví dụ như sau: chẳng hạn như trong một mẫu cá tra (catfish) được phân tích, hàm lượng tích tụ dioxin chỉ 0.01 phần trong một ngàn tỉ (0.01 parts per trillion, hay 0.01 ppt) [4].

Mức độ tích tụ dioxin trong cá tra trên đây quả rất thấp so với thực phẩm Mỹ. Theo một số nghiên cứu được công bố gần đây, trong các thực phẩm bày bán ở Mỹ chứa một hàm lượng dioxin tương đối cao, nhưng chưa hẳn ở mức độ đáng quan tâm. Chẳng hạn như theo một nghiên cứu được công bố vào năm 2001, nồng độ dioxin trong cá nước ngọt là 1.7 ppt; trong kem (ice cream), 0.33 đến 0.51 ppt; trong sữa, 0.16 ppt; trong bơ (butter), 1.1 ppt [5]. Ngoài ra, còn có bằng chứng khoa học cho thấy những thực phẩm như cá tra ("catfish") khi được nấu chín hay đun sôi thì nồng độ PCDD sẽ giảm xuống đến 50% [6].

Ngay cả thức ăn làm sẵn (fast food) cũng có chứa dioxin, nhưng không ở mức độ nguy hiểm đến sức khỏe con người. Theo một nghiên được công bố năm 1997, nồng độ dioxin trong hamburger (loại Big Mac của công ty McDonald) là 0.03 đến 0.28 ppt; Pizza, từ 0.03 đến 0.29 ppt; trong KFC, từ 0.01 đến 0.31 ppt, và trong kem, từ 0.03 đến 0.49 ppt [7].

Như vậy, qua nghiên cứu mới nhất của Giáo sư Arnold Schecter, chúng ta đã có một số dữ kiện sơ khởi cho thấy cá nhập cảng từ Việt Nam vào Mỹ rất an toàn, thậm chí có nồng độ dioxin thấp hơn cá nước ngọt và một số thực phẩm của Mỹ.

Chú thích:

1. Theo tài liệu Record, 4th SECDEF Conference, HQ CINCPAC, March 21, 1962. Trích từ "Operation Ranch Hand: Herbicides in Southeast Asia 1961-1971" của Tiến sĩ William A. Buckingham, Jnr; và bài xã luận "New IOM Report links Agent Orange exposure to risk of birth defect in Vietnam Vets’ children," do Tiến sĩ Joan Stephenson viết trong Tạp san Journal of the American Medical Association (JAMA), số 275, ra ngày 10 tháng Tư 1996, trang 1066-1067.
2. Báo cáo khoa học của Arnold Schecter và đồng nghiệp tựa đề "Agent Orange and the Vietnamese: the persistence of elevated dioxin levels in human tissues," Tập san American Journal of Public Health 1995 Apr;85(4):516-522.
3. Theo bản tin ngày 1 Tháng Ba, 2002, của kí giả David Brunnstrom đánh đi từ Hà Nội nhân kỳ Hội nghị Việt – Mỹ về các vấn đề liên quan đến dioxins do Viện Môi Trường (Mỹ) và Bộ Y tế (Việt Nam) tổ chức, nguyên văn: "Tests for the University of Texas on 20 samples of Vietnamese fish bought in Texas and California found dioxin levels that were generally lower than in US food products."
4. Mức độ tích tụ dioxin trong thực phẩm thường được đo lường bằng Hệ số độc hại tương đương (toxic equivalents, hay Teq). Hệ số này được tính toán bằng cách lấy hàm lượng dioxin nhân với một thừa số tương đương, để so sánh với mức độ độc hại của TCDD. TCDD là loại dioxin độc hại nhất trong các loại dioxins.
5. Xem báo cáo khoa học "Intake of dioxins and related compounds from food in the U.S. population," [Tập san] Journal of Toxicology and Environmental Health A, năm 2001, Bộ 11, trang 1-18.
6. Xem báo cáo khoa học "A comparison of dioxins, dibenzofurans and coplanar PCBs in uncooked and broiled ground beef, catfish and bacon," Tập san Chemosphere, năm 1998, số Tháng 10-11, trang 1723-1730.
7. Xem báo cáo khoa học "Dioxins , dibenzofurans, dioxin-like PCBs, and DDE in U.S. fast food, 1995," Tập san Chemosphere, năm 1997, Bộ 34, trang 1449-1457.

 

Home   |  Go top page