Trang nghiên cứu đối thoại quý ba
tháng 9-2003
III. “SỰ ĐIÊN RỒ
TẬP THỂ CỦA MỘT GIA ĐÌNH CAI TRỊ”
Ngày 11/9/1963, trong buổi họp Ban Tham Mưu Bạch
Cung, sau khi bàn về công điện số 478 của Lodge về hiện tình Nam Việt
Nam và bài “On Suppressing the News Instead of the Nhus” [Về việc cắt bỏ tin
tức thay vì vợ chồng Nhu] trên New York Thời
Báo của James Reston, Cố vấn An Ninh Quốc Gia Mỹ, McGeorge Bundy, được
Michael Forrestal cho biết Ngô Đình Thục đã rời Roma qua New York để dàn xếp cho Lệ Xuân sang Mỹ “giải độc.”
Trong một cơn nóng giận, Bundy buột miệng:
Đây là
lần đầu tiên thế giới phải đối diện với “sự điên rồ tập thể
của một gia đình cai trị” chưa hề thấy sau thời các Nga hoàng.(73)
73.
Nguyên văn: “This was
the first time the world had been faced with collective madness in a ruling family since
the day of the tsars;” FRUS, 1961-1963, IV:175.
Thục, do áp lực của Khâm sứ d’Asta và Cabot-Lodge, đã phải rời Sài
Gòn qua Roma cùng Giám mục Picquet bốn ngày trước (7/9). Có lẽ chẳng vui vẻ
gì, Thục tuyên bố ở Roma rằng CIA Mỹ đang bỏ ra 20 triệu Mỹ Kim để
âm mưu đảo chính vào ngày 21/9 sắp tới. Thục còn khẳng định các sư
không tự thiêu mà bị giết bằng búa. Chẳng hiểu vì những lời tuyên bố
này, hay lý do nào đó, Giáo Hoàng Paul VI hủy bỏ buổi triều kiến dự
trù, mà cũng chẳng đề cập gì đến việc thăng cấp Hồng Y. Vì mãi cuối
tháng đó Công đồng Vatican II mới tái nhóm, nên ngày 11/9, Thục qua New
York để vận động cho Lệ Xuân vào Mỹ đòi hỏi “công lý,” như ông
Diệm nói với Lodge.
Thực ra, McGeorge Bundy chưa nghiên cứu kỹ tiểu
sử Diệm và họ Ngô, nên cho rằng gia đình Diệm đang điên rồ tập thể.
Lời phê bình, một tuần sau của Alsop, rằng anh em họ Ngô không còn biết
lý lẽ cũng quá phiến diện.
Lý lẽ của họ Ngô, nếu có sự hiểu biết
về gia đình này, rất dễ hiểu ở Việt Nam. Đó là không ăn được thì đạp đổ. Năm 1907,
Ngô Đình Khả và Nguyễn Hữu Bài, với sự tiếp tay của Hội truyền
giáo, đã cáo buộc Toàn quyền Paul Beau là “tru diệt Ki-tô giáo” khi truất
phế vua Thành Thái. Những tháng cuối năm 1933, sau khi “từ chức” Thượng
thư Bộ Lại, Diệm và họ Ngô từng mở chiến dịch bôi nhọ Pierre
Pasquier và kế hoạch đại cải cách của Sarraut-Pasquier khiến Pasquier phải
truất cả chức tước, phẩm hàm của Diệm và cha đỡ đầu là Nguyễn Hữu
Bài, đầy ra Quảng Bình. (74)
74. Xem Vũ
Ngự Chiêu, Các vua cuối nhà Nguyễn,
1883-1945, 3 tập [Houston: Văn Hóa, 1999-2000], II:582-585; FRUS, 1961-1963, III:808)
Anh em họ Ngô, sau buổi họp gia đình vào cuối
tháng 6/1963, có lẽ đã quyết định theo đuổi chính sách “ăn không được
thì đạp đổ” này. Không những thẳng tay đàn áp Phật Giáo, họ Ngô
còn dùng báo chí trong nước, kể cả nhật báo Times of Vietnam bằng Anh ngữ ở Sài Gòn,
và vài ký giả ngoại quốc chịu ảnh hưởng hay có cảm tình với họ
Ngô. Margueritte Higgins chỉ là một trong số này. Không kém hiệu lực là Tổng
Giám mục Thục và Lệ Xuân. Thục có tước vị Tổng Giám Mục Ki-tô. Lệ
Xuân thì có nhan sắc, và miệng lưỡi của những người sinh hoạt thường
xuyên tại chợ Đồng Xuân hay Cầu Ông Lãnh, Khánh Hội. Nghệ thuật “tinh
tinh” của Lệ Xuân đã được tinh luyện qua những lần gọi điện thoại
chửi bới Trần Văn Đỗ khi Đỗ nghiêng về phía Bình Xuyên, hay những
Dân biểu VNCH dám chống lại dự thảo Luật Gia Đình. Mùa Thu 1963, sau khi
bị đuổi khỏi nước, Lệ Xuân chỉ trích cả Kennedy hay các viên chức MỹﮠNhu
cũng cùng đi một chuyến đò. Nhưng vì còn e sợ người Mỹ, Nhu chỉ cho
tung tin có âm mưu ám sát Lodge mà không dám dùng những lời đe dọa công
khai (như “treo cổ” cha vợ (Trần Văn Chương) tại bùng binh Sài Gòn, để
Lệ Xuân hớn hở “xiết chặt giây thòng lọng.” Người thay Nhu làm việc
này với cả hai vợ chồng Chương năm 1986 là Trần Văn Khiêm, em trai Lệ
Xuân) Diệm cũng vậy. Ẩn dấu phía sau bề ngoài “đạo đức Khổng học”
là một tâm hồn bệnh hoạn (psychopath), vui buồn bất chợt (maniac). Người Việt chưa quên những ngón nghề tra
tấn như dùng nến đốt hậu môn nghi can Cộng Sản của tri huyện, tri phủ
Diệm ngày nào—những trò tra tấn giúp Tể tướng Bài cho Diệm thăng
quan, tiến chức không ngừng từ 1921 tới 1933; nhưng cũng đồng thời, nếu
tin được lời Thục viết cho Toàn quyền Decoux ngày 21/8/1944, khiến Cộng
Sản phải thuê một sát thủ người Hoa ra tận Phan Rang trừ khử đi,
nhưng Diệm chỉ may mắn bị thương.(75)
75. Xem
thư ngày 21/8/1944, Thục gửi Decoux; CAOM (Aix), PA 14, carton 2.
Trong những năm cầm quyền ở miền Nam, nhiều
đêm Diệm bất thần gọi các Bộ trưởng, Tướng lãnh vào Dinh Độc Lập
hay Gia Long, bắt thức thâu đêm suốt sáng.(76)
76. Phỏng
vấn cố ký giả Như Phong Lê Văn Tiến (Houston, 1998-1999).
IV. KẾT TỪ:
Hành động “ve vãn” [flirtation] Cộng Sản của anh
em Diệm-Nhu—và như thế phản bội lại đa số dân chúng miền Nam—chỉ
được đồn đãi từ năm 1962 ở Sài Gòn, và được bạch hóa sau ngày
các Tướng làm đảo chính giết chết họ Ngô năm 1963. Yếu tố “phiến Cọng” này mới thực sự mang lại
sự sụp đổ của Đệ Nhất Cộng Hòa (1956-1963), mà không phải cuộc
tranh đấu của Phật Giáo, hay cái gọi là “bảo
vệ chủ quyền quốc gia,” “quốc thể,” “nền độc lập” như
nhiều người tưởng nghĩ.
Trong công điện gửi về Oat-shinh-tân ngày
31/8/1963 để báo tin hoãn lại cuộc đảo chính dự trù vào ngày 1/9/1963,
Đại sứ Lodge ghi thêm chi tiết Cố vấn
Nhu đang bí mật tiếp xúc với Cộng Sản Bắc Việt qua trung gian hai đại
sứ Pháp và Poland [Ba Lan], vì hai chính phủ này muốn một giải pháp Việt
Nam trung lập. Ngay trong ngày 31/8, Hội Đồng ANQG Mỹ đã thảo luận về việc
này. Hilsman tuyên bố đã có trong tay một công điện
chứng tỏ Nhu liên lạc với Việt Cộng qua trung gian Pháp, và đang vận động
trục xuất các cố vấn cấp tỉnh. Cựu Đại sứ Nolting, có mặt trong buổi
họp, bào chữa cho Nhu là Nhu sẽ không chịu chấp nhận mọi điều kiện của
Hồ Chí Minh. (US-Vietnam Relations, Bk 12:542) Tuy nhiên, hột xúc xắc đã được gieo xuống.
Cơ sở thành lập chế độ
miền Nam sau Hiệp định Geneva (20-21/7/1954) là lập trường chống Cộng. Sở
dĩ người Mỹ đổ bao tiền của, vũ khí và nhân vật lực vào miền Nam từ
năm 1954 cũng chỉ nhằm mục tiêu chiến lược duy trì miền Nam như “một
tiền đồn chống Cộng của thế giới tự do.” Bởi thế, họ Ngô được
toàn quyền Tố Cọng, Diệt Cọng, bắt giữ hàng ngàn người tình nghi. Chỉ
cần liên hệ hay phổ biến tài liệu Cộng Sản đã là một hình tội,
được qui định rõ ràng trong luật pháp cũng như sinh hoạt hàng ngày ở
miền Nam. Chính quyền Ngô Đình Diệm ngày đêm ra rả lập trường chống
Cộng. Viên chức chế độ mang còng sắt, súng đạn và máy chém đến khắp
hang cùng ngõ hẻm, làng xóm, thôn bản phía Nam vĩ tuyến 17 để tiêu diệt
“phiến Cọng”—tội danh chính thức
của các cán bộ Cộng Sản hoặc những
người tình nghi dưới chế độ Diệm. Các trại “cải huấn” chật
ních những cán bộ Cộng Sản, kể cả những cán bộ cao cấp của tổ chức
trí vận Sài Gòn-Gia Định như Dược sĩ Phạm Thị Yên, Luật sư Nguyễn Hữu
Thọ, Bùi Thị Nga (vợ Huỳnh Tấn Phát, Tổng thư ký MT/GPMN), v.. v...
Nhưng ai ngờ chính anh em Diệm-Nhu, người đang được
Mỹ ủng hộ và trao phó trách nhiệm chống và Diệt Cọng, từ đầu năm
1963 đã trở thành, âm mưu trở thành, hoặc bị Mỹ tình nghi là, “phiến Cọng” nằm vùng hàng đầu
trong Dinh Gia Long—và như thế đáng
bị tử hình theo Sắc Luật 10/59 do chính Diệm ban hành.(77)
77.
Ngày 21/8/1956,
Diệm ra Sắc Luật 47, lên án tử hình những hành vi phá rối trị an có
liên hệ với Cộng Sản. Ngày 6/5/1959, Diệm ban hành Luật 10/59 nhằm diệt
Cộng và thiết lập tòa án quân sự lưu động để xét xử cán bộ Việt
Cộng. Toà Mặt Trận này có quyền chung thẩm; dùng Dụ số 47 năm 1956 để
trừng trị Việt Cộng. Một trong những “phiến
Cọng” nằm vùng nổi danh là “Cố vấn chính trị” Vũ Ngọc Nhạ, trưởng
cụm tình báo A-22. Theo một tài liệu Cộng Sản, cán bộ nằm vùng khác
là “Bảy Hồng,” một linh mục mỗi tuần thường làm lễ trong Dinh Độc
Lập, và thân cận với họ Ngô.
Thực khó kết luận thực chăng Nhu muốn bắt
tay với Hà Nội, hay chỉ muốn đánh một canh bạc với Mỹ. Ngày 30/9/1963,
Phụ tá đặc biệt Thứ trưởng đặc trách Chính trị vụ BNG là Sullivan
báo cáo rằng XLTV Đại sứ Pháp, Canada và India đều tỏ ý nghi ngờ về
thực chất của những tin đồn quanh mối giao dịch Hồ-Diệm. Tuy nhiên, tất
cả nhấn mạnh rằng mối giao dịch đó có thể xảy ra trong tương lai.
XLTV Đại sứ Pháp [Perruche] cho rằng có thể xảy ra trong vòng ba, bốn
tháng. [All of
them were inclined to doubt that there was much substance in current rumors about a Nhu-Ho
deal. However, all of them insisted that we should not discount the possibility of such a
deal in the future. The French Chargé said “three or four months.](FRUS, 1961-1963, IV:325-326) Tất cả cảm thấy rằng miền Bắc đang bị
suy thoái về kinh tế và biết rằng Việt Cộng đang thua trận tại miền
Nam. Vì thế miền Bắc sẽ thương thuyết một hiệp ước ngưng bắn để
đổi lấy hai điều kiện: hiệp thương Nam-Bắc và việc triệt thoái quân
Mỹ. [Their reasoning was similar. All of them felt that the
North was hurting very badly economically and was aware that the Viet Cong was losing the
battle in the South. They therefore conclude that, in return for two stipulations, the
North would be willing to negotiate a cease-fire agreement with the South. These two
stipulations are: North-South trade and the departure of US forces].(Ibid.) Một yếu tố nữa là áp lực của Trung Cộng.
Nếu Mỹ rút khỏi miền Nam, Trung Cộng sẽ giảm bớt áp lực và cho Hà Nội
được nhiều quyền tự trị hơn [An additional factor was the Chinese pressure. If US
forces could be removed from Vietnam, the Chinese might ease somewhat their pressure on
Hanoi and grant them a greater measure of autonomy]. Phần Nhu có thể muốn hoàn tất cuộc đổi
chác này vì hai lý do: Trước hết, sự tự tin thái quá về khả năng “đả
bại Cộng Sản ngay trong chiếu bạc của họ;” và, thứ hai, “ý muốn loại
bỏ người Mỹ” [Brother Nhu might be willing to make such a deal for
two reasons: First, his supreme confidence in being able to “beat the Communists at
their own game;” and second, his desire to get rid of the Americans]. (Ibid.)
Robert McNamara và Tướng Maxwell D. Taylor, Tổng
Tham Mưu trưởng Liên Quân Mỹ—những người không muốn thay ngựa—cũng
chẳng dấu nổi khó chịu về sự “trở cờ” của Nhu. Trong báo cáo
ngày 2/10/1963 đệ trình lên Kennedy sau khi tham quan Việt Nam, McNamara và
Taylor nhận xét:
Một
khía cạnh gây khó chịu khác nữa là việc Nhu đang ve vãn ý đồ thương
thuyết với Bắc Việt, dù ông ta có thực tâm hay chăng. Điều này gây bối
rối cho những người Việt có trách nhiệm và, trên căn bản, tạo sự lo
ngại rằng có thể không có sự đồng nhất với các mục đích của Liên
Bang Mỹ. (78)
78. US-Vietnam Relations, Bk 12:594. Hơn ba thập
niên sau, năm 1995, McNamara viết trong hồi ký In Retrospect (1995:51) như
sau: “Đầu mùa Hè [1963], chúng tôi đư ợc tin Diệm, qua em trai Nhu, đã
bí mật móc nối với Hà Nội. De Gaulle, rất muốn tái lập ảnh hưởng Pháp
ở Đông Dương, cũng được thông báo từ Bắc và Nam Việt Nam nguồn tin
này, thấy đây là một cơ hội. Ông ta lập tức kêu gọi thống nhất và
trung lập hóa Việt Nam. Chúng tôi không rõ đây là sự thực hay chỉ lời
đồn, và chúng tôi tự hỏi phải chăng Diệm đang định bắt chẹt
[blackmail] chúng tôi để làm giảm áp lực việc ông ta đàn áp thô bạo những
phần tử chống đối.”. Nguồn tin McNamara nhắc đến trong hồi ký là
công điện ngày 2/9/1963 của Sở CIA Sài Gòn về buổi nói chuyện với một
mật báo viên vẫn còn dấu tên vào tối ngày 30/8/1963; FRUS, 1961-1963,
IV:89-90.
Trong công điện gửi lên TT Lyndon B. Johnson
ngày 1/1/1964, Lodge cho rằng Kennedy chưa được ca ngợi đúng mức về việc
ngăn chặn khuynh hướng tàn hại ở Việt Nam: Nếu trong mùa Hè và Thu 1963,
Kennedy không kịp thời ngăn chặn, tình thế ở miền Nam đã dẫn đến đại
họa. (FRUS, 1964-1968, I:1-2)
Lời chứng của Lodge trước Ủy Ban Ngoại
Giao Thượng Viện ngày 30/6/1964, còn đi thẳng vào vấn đề hơn:
“Mùa
Thu [1963] vừa rồi, nếu chính phủ Diệm không bị dứt điểm và tồn tại
thêm khoảng một tháng nữa, tôi nghĩ chúng ta đã thấy Cộng Sản cướp
chính quyền. Tôi nghĩ yếu tố này rất quan trọng.” (79)
79. Nguyên văn: "Last fall, if the Diem
government hadn't come to an end and had gone on for another month, I think we might have
had a Communist takeover. I think that it had become that important." Dẫn trong
Gibbons 1993, II:204.
Lodge, tưởng cần nhấn mạnh, được Kennedy
giao cho đặc quyền hành xử ở Sài Gòn. Bởi thế, dù Lodge có bất mãn về
những trò khiêu khích của vợ chồng Nhu hay chăng, việc ve vãn Cộng Sản
của Nhu—giống như hành động của Raymond Khánh vào cuối năm 1964, đầu
năm 1965—là chiếc đinh cuối cùng đóng lên nắp quan tài chế độ Đệ
Nhất Cộng Hòa.
Những lời cáo buộc các Tướng lãnh cầm đầu
cuộc đảo chính 1/11/1963 là “sát nhân” mà Lệ Xuân rên rỉ, hay âm thầm
nguyền rủa trong vùng bóng tối lạnh lẽo của kiếp sống lưu vong tại
Paris, chỉ là dư hưởng của “cơn điên cuồng tập thể của một gia đình
cai trị” đã bị ném xuống mặt đất sau cuộc tế lễ “chống Cộng.”
Hai viên đạn bắn vào gáy Diệm-Nhu, cuộc hành hình Cẩn vào tháng 5/1964,
hay cảnh chết già trong điên loạn, bị rút phép thông công của Tổng Giám mục Thục hai mươi năm
sau ở Missouri—dù có khiến trạnh lòng trắc ẩn của người Việt, một
dân tộc đầy lòng độ lượng và khoan hồng—nhưng chính thực là những
bản án xứng đáng cho tội bội phản và âm mưu bội phản của họ Ngô.
Houston, 12/8/2003
CHÍNH ĐẠO
Go to top page
Home | Về trang mục lục
Nghiên cứu & đối thoại
