Trang nghiên cứu đối thoại quý bốn tháng
10-2003
PHẬT &
GIÊ-SU
Trần Chung Ngọc
Trước hết tôi cần phải
minh định một điều: Tuy đầu đề
là “Phật & Giê-su” nhưng bài viết này không có mục đích so sánh
cá nhân Đức Phật với cá nhân Giê-su, cũng như so sánh giáo lý của Đức
Phật với giáo lý, nếu có, của Giê-su. Bài
viết này chỉ có mục đích đưa ra phần nào một số ngộ nhận về Đức
Phật và Giê-su vì có một số học giả, hay lãnh đạo tôn giáo, Tây Phương
cũng như Đông phương, nêu lên một cách rất phiến diện những điểm có
vẻ giống nhau giữa cuộc đời và giáo lý của Đức Phật và cuộc đời
và giáo lý của Giê-su, và đi tới kết luận là hai nhân vật trên đều là
những bậc Thầy tôn giáo xuất chúng của nhân loại. Chúng ta không thể phủ nhận sự kiện Đức
Phật và Giê-su là hai khuôn mặt tôn giáo được biết tới nhiều nhất trên
thế giới, nhưng còn về vấn đề tương đồng giữa cuộc đời và giáo
lý của hai nhân vật trên thì cần phải xét lại.
Trước hết, chúng ta hãy
tìm hiểu nguyên nhân đưa đến xu hướng đánh đồng một số tư tưởng
trong giáo lý của Giê-su, nếu có, với một số tư tưởng trong giáo lý của
Đức Phật. Cách đây vài thế kỷ,
làm tiền phong cho, hoặc song hành với, các thế lực thực dân Âu Mỹ, Ki
Tô Giáo đã truyền bá trên khắp thế giới.
Đi đến đâu, Ki Tô Giáo cũng tự cho mình là một tôn giáo thiên khải,
văn minh, tiến bộ nhất v..v.., có nhiệm vụ Ki Tô hóa những dân tộc mọi
rợ tối tăm lạc hậu, và cho mọi tôn giáo dân gian địa phương là sản
phẩm của ma quỷ. Cái tâm cảnh cuồng
tín kiêu căng vô trí này ngày nay vẫn còn sót lại trong một số tổ chức
truyền giáo của Ki Tô Giáo, Công giáo cũng như Tin Lành, ở một số quốc
gia như Ấn Độ, Thái Lan v..v.. qua những văn phẩm bài xích Ấn Độ Giáo
và Phật Giáo của họ, và ngay cả ở trên Internet của một số “đầy tớ
Chúa” tân tòng.
Tuy nhiên, khi tiếp xúc với
các tôn giáo Đông phương, và trước sự tiến bộ trí thức của nhân loại,
trước những công cuộc khảo cứu về chính Ki Tô Giáo của nhiều học giả
Tây phương, ở trong cũng như ở ngoài các giáo hội Ki Tô, một số không
nhỏ các bậc trí thức trong Ki Tô Giáo mới nhận ra sự quá thấp kém của
Ki Tô Giáo so với các tôn giáo Đông phương như Thích, Nho, Lão, vì cốt tủy
của Ki Tô Giáo, qua những nghiên cứu nghiêm chỉnh nhất về Ki Tô Giáo, chẳng
qua chỉ là những sự mê tín cổ xưa của dân Do Thái, dựa trên những huyền
thoại và truyền thuyết đã lỗi thời, những sự mê tín mà ngày nay đã
không còn mấy giá trị trong các xã hội Tây phương, ít ra là trong giới
hiểu biết, ở trong cũng như ở ngoài Ki Tô Giáo. Vì vậy cho nên, Ki Tô Giáo đã dần dần
mất đi những quyền lực thế tục cũng như tinh thần đã một thời thống
trị Tây phương, và ngày nay, trong những xã hội văn minh tiến bộ nhất
ở Âu Mỹ, Ki Tô Giáo càng ngày càng suy thoái.
Hiện tượng này đã quá rõ rệt trừ khi chúng ta chỉ biết nhắm mắt
cầm cuốn Thánh Kinh và cầu nguyện nhưng không bao giờ đọc nó.
Trong một thế giới đa nguyên,
đa tôn giáo ngày nay, Ki Tô Giáo không còn giữ được địa vị độc tôn
như trước cho nên sách lược truyền giáo của Ki Tô Giáo cũng phải thay
đổi. Suy thoái ở Âu Mỹ, Ki Tô Giáo
tìm cách bành trướng sang các nước kém mở mang về kinh tế, ở những nơi
đây, người dân chưa được mở mang trí tuệ đúng mức và nhiều khi còn
bị áp bức bởi những chính quyền độc tài toàn trị. Không ai có thể phủ nhận Ki Tô Giáo vẫn
là tôn giáo chính, dù chỉ có tính cách truyền thống, trong các nước văn
minh tiến bộ giầu có Âu Mỹ. Và đây
chính là vũ khí cải đạo hữu hiệu nhất của Ki Tô Giáo để truyền đạo
trong các nước kém mở mang, nếu họ được tự do sử dụng quyền “tự
do truyền đạo bất kể thủ đoạn”, với hậu thuẫn của các cường quốc
kinh tế. Ở Nga, A Phú Hãn, Ấn Độ,
Thái Lan, Việt Nam v..v.. hiện tượng các nhà truyền giáo Tin Lành đi mua tín
đồ không phải là không có. Đây là
sách lược cải đạo của Ki Tô Giáo đối với đám dân nghèo, ít học
hay vô học.
Đối với giới có đôi
chút hiểu biết, hoặc có học, sách lược truyền giáo của Ki Tô Giáo có
khác. Chúng ta đã biết, một trong những
sách lược này là lấy những điều hay trong các tôn giáo khác, diễn giải
lệch lạc đi rồi, hoặc đánh đồng với những quan niệm tôn giáo của
mình, hoặc nhận vơ vào làm của mình. Nền “Thần học Ki Tô Giáo theo
cung cách Á Châu” đã tận dụng sách lược này như tôi đã trình bày trước
đây trong loạt bài “Công Giáo, Tin Lành
Và Sách Lược Cải Đạo Á Châu”, đăng trên trang nhà Giao Điểm..
Một số học giả Ki Tô
Giáo, kể cả những nhà Thần học Ki Tô, trước những giáo lý nhân bản,
hòa bình, từ bi v..v.. và những triết thuyết cao siêu vượt trội của Phật
Giáo, càng ngày càng được biết đến nhiều hơn ở Tây phương, đã tìm
đọc kinh điển Phật Giáo. Và họ đã
thấy trong Kinh điển Phật Giáo có những câu có vẻ giống như những câu
Giê-su nói trong Thánh Kinh. Vì chưa thoát ra khỏi ý thức hệ Ki Tô Giáo,
vì không hiểu Phật Giáo một cách sâu đậm, và với tâm cảnh của một
tín đồ Ki Tô Giáo, họ chỉ có thể so sánh một cách phiến diện, hời hợt,
trên mặt thuần túy văn tự, và nhất là dùng những câu vụn vặt, ngoài
toàn bộ vấn đề (out of context) trong Thánh Kinh để chứng minh sự tương
đồng giữa giáo lý của Đức Phật và giáo lý, nếu có, của Giê-su. Những công việc so sánh này bắt nguồn từ
một mặc cảm tự ty, và nhiều khi thiếu lương thiện trí thức, chứ
không từ một tinh thần nghiên cứu khoa học chính xác và đầy đủ.
Mặt khác, một số rất
nhỏ nhân vật trong các tôn giáo Đông phương, điển hình là Phật Giáo,
có lẽ vì thấy Ki Tô Giáo là một tôn giáo lớn trên thế giới với số
tín đồ chiếm khoảng 젤ân số thế giới,
có nhiều thế lực trên thế giới, cũng tìm cách tương đồng hóa một số
quan niệm, ý tưởng Phật Giáo với những quan niệm, ý tưởng Ki Tô Giáo,
tính chuyện đội đá vá trời, hòa đồng tôn giáo một chiều. Những nhân vật này, hoặc không nghiên cứu
về lịch sử, bản chất Ki Tô Giáo, hoặc diễn giải Ki Tô Giáo theo cái
hiểu của mình về Phật Giáo, nên đã gượng ép đánh đồng một số
quan niệm trong Phật Giáo với một số quan niệm trong Ki Tô Giáo mà không
thấy rằng Phật Giáo và Ki Tô Giáo là hai con đường ngược chiều song
song, không bao giờ có thể gặp nhau ở bất cứ điểm nào: Giáo Chủ,
Giáo Lý, và Phương Pháp tu tập hành trì.
Thật ra nếu muốn, chúng
ta có thể kiếm ra một số lời của Giê-su hay của Đức Phật, trên mặt
văn tự, tương đồng với những tư tưởng đã có trong dân gian, trong các
nền văn hóa khác nhau. Nhưng điều này
không nói lên điều gì vì đó chỉ là một sự tương đồng biểu kiến
(apparent analogy). Chúng ta hãy lấy vài
thí dụ. Giê-su nói: “Hãy yêu người hàng xóm như chính mình” Chúng ta hãy bỏ qua sự kiện là nếu người
hàng xóm không tin Giê-su thì Giê-su sẽ đối xử với họ ra sao, sẽ đầy
đọa họ xuống hỏa ngục vĩnh viễn hay sẽ nguyền rủa họ là đồ rắn
rết như trong Tân Ước đã viết rõ, và các tông đồ của Giê-su có yêu
họ không, hay phải giết họ như Cựu Ước đã dạy? Nhưng có gì đặc biệt và độc đáo ở
câu này? Việt Nam cũng có câu “Thương người như thể thương thân”
và không hề có điều kiện tín ngưỡng tôn giáo ở đây. Một thí dụ khác. Giê-su nói: “Phải hiếu kính với cha mẹ”. Chúng ta hãy bỏ qua những hành động của
Giê-su đối với cha mẹ trái ngược hẳn với lời trên, như được viết
rõ trong Tân Ước, nhưng có gì đặc biệt và độc đáo ở câu nói này? Có xã hội nào dạy con cái phải bất hiếu
với cha mẹ không, trừ Ki Tô Giáo với những giáo lý chỉ được thờ một
thần Gia vê và giáo lý đầy đọa hỏa ngục những ai không tin Giê-su? Câu trên có sánh bằng Nhị Thập Tứ Hiếu
của Trung Hoa không? Có cùng ở mức
độ cao vời như “Công Cha như núi Thái Sơn,
Nghĩa Mẹ như nước trong nguồn chảy ra” của Việt Nam không?.
Cho nên, chúng ta không thể
trích dẫn một số lời của Giê-su có vẻ giống một số lời của Đức
Phật và đi đến kết luận là hai giáo lý có nhiều điểm giống nhau một
cách kỳ diệu. Đây là cách so sánh
và kết luận rất hời hợt, phiến diện như tôi sẽ chứng minh trong những
đoạn sau.
Muốn làm công việc so
sánh và đối chiếu những tư tưởng trong Thánh Kinh với những tư tưởng
trong Kinh Phật, chúng ta cần phải xét đế toàn bộ Thánh Kinh cũng như toàn
bộ Kinh Phật, chứ không thể chỉ trích dẫn vài câu giống nhau. Đặc biệt, chúng ta cần hiểu rõ bản
chất và cốt tủy của mỗi tôn giáo. Như
trên đã nói, đạo Giê-su và đạo Phật là
hai con đường ngược chiều và song song, không thể gặp nhau ở bất cứ
điểm nào. Thật vậy, chúng ta hãy
xét đến căn bản của hai con đường này, con đường trí tuệ, tự tu tự
chứng của Phật Giáo, và con đường đức tin, không cần biết không cần
hiểu của Ki Tô Giáo. Trong đạo Phật
cũng có tín hạnh, nhưng không phải là mù lòa tin bướng tin càn, mà là sự
tin tưởng do sự hiểu biết, do sự thực chứng bản thân. Muốn chứng minh sự khác biệt bất khả
tương hợp của đạo Phật với đạo Giê-su, chúng ta hãy xét đến căn bản
“đức tin” trong Ki Tô Giáo và căn bản “đức tin” trong Phật Giáo. Căn bản đức tin của Ki Tô Giáo là Kinh Tin Kính, còn căn bản đức tin của Phật
Giáo là Kinh Nền Tảng Đức Tin thường
được biết là Kinh Phật thuyết cho người
dân Kalama.
Trước hết, chúng ta hãy
đọc "Kinh Nền Tảng Đức Tin"
của Phật Giáo, (Tỳ Kheo Thích Nhật Từ, Kinh
Tụng Hằng Ngày, Đạo Phật Ngày Nay, Phật Lịch 2546, trang 98-99):
...Này
các thiện nam tín nữ Ka-la-ma, nhân đây Như Lai sẽ giảng giải về 10 nền
tảng của đức tin chân chánh:
-
Một là, chớ vội tin một điều gì, chỉ vì
điều đó là truyền thuyết.
-
Hai là, chớ vội tin một điều gì, chỉ vì
điều đó thuộc về truyền thống.
-
Ba là, chớ vội tin một điều gì, chỉ vì
điều đó được nhiều người nhắc đến hay tuyên truyền.
-
Bốn là, chớ vội tin một điều gì, chỉ vì
điều đó được ghi lại trong kinh điển hay sách vở.
-
Năm là, chớ vội tin một điều gì, chỉ vì
điều đó thuộc lý luận siêu hình.
-
Sáu là, chớ vội tin một điều gì, chỉ vì
điều đó phù hợp với lập trường của mình.
-
Bảy là, chớ vội tin một điều gì, khi mà
điều đó được căn cứ trên những dữ kiện hời hợt.
-
Tám là, chớ vội tin một điều gì, chỉ vì
điều ấy phù hợp với định kiến của mình.
-
Chín là, chớ vội tin một điều gì, chỉ vì
điều ấy được sức mạnh và quyền uy ủng hộ.
-
Mười là, chớ vội tin một điều gì, chỉ
vì điều ấy được các nhà truyền giáo hay đạo sư của mình tuyên thuyết.
Này các thiện nam tín nữ, khi nghe một điều
gì, vác vị phải quán sát, suy tư và thể nghiệm, chỉ khi nào, sau khi kiểm
nghiệm, quý vị thực sự nhận thấy: "Lời dạy này tốt lành, đạo
đức, hướng thiện, chói sáng và được người trí tán thán, nếu sống
và thực hiện lời dạy này sẽ đưa đến hạnh phúc, an lạc ngay hiện tại
và về lâu, về dài" thì lúc ấy quý vị hãy đặt niềm tin bất động
và thực hành theo.
Với Kinh Nền Tảng Đức Tin này, người đời
bảo rằng Phật Giáo là đạo của trí tuệ quả nhiên không sai. Vì đây mới
chính là nền tảng đức tin mà theo tôi, tuyệt vời nhất trong mọi nền tảng
đức tin khác, vì nền tảng này đã tôn trọng phẩm giá và trí tuệ của
con người đúng nghĩa là một con người. Kinh Nền Tảng Đức Tin, rất hợp với
tinh thần khoa học và trình độ hiểu biết của nhân loại ngày nay, cho
nên đã gây một cú “sốc” nặng trong giới trí thức Tây phương. Và Tây phương đã tỉnh thức qua sự
phát triển mạnh mẽ của Phật Giáo trong thế giới Tây phương, một sự
phát triển tự nhiên, không cần đến bất cứ thủ đoạn nào để vơ vét
tín đồ.
Bây giờ chúng ta hãy
sang Kinh Tin Kính của Ki Tô Giáo. Căn
bản những niềm tin chính trong Ki-Tô Giáo, đặc biệt là Ca Tô Giáo, được
gói ghém trong bản Kinh Tin Kính của các Tông ĐoࠨApostle's Creed) thường
gọi tắt là Kinh Tin Kính, đặt ra khoảng
năm 150. Trong thời đại đế
Constantine, qua công đồng Nicene năm 325, kinh này được thêm vào vài đoạn
nâng Giêsu Kitô (Chúa Con) lên cùng hàng với Chúa Cha với những lời có
tính cách huênh hoang mơ hồ, trống rỗng vô nghĩa như "Thần của Thần,
ánh sáng của ánh sáng" (God of God, light of light) v..v.. Kinh này đưa đến một sự mâu thuẫn, bất
đồng ý kiến giữa giáo hội miền Đông và giáo hội miền Tây. Đến thế kỷ thứ 7, kinh này lại được
thay đổi và thêm vào thuyết Chúa Ba Ngôi và nhiều điều hoang đường nữa,
dài hơn kinh Tông đồ và kinh Nicene nhiều. Kinh
này có tên là Kinh Tin Kính Athanasius. Vì kinh này dài và lủng củng nên chẳng
có mấy ai đọc nó. Anh Giáo thường
dùng kinh Nicene làm căn bản và Ca-Tô Giáo dùng kinh Tông đồ làm căn bản. Trong sách Giáo Lý Công Giáo của Việt Nam
chỉ có kinh Tin Kính của Tông đồ chứ không có những kinh Nicene hay
Athanasius.
Nguyên văn bản kinh như
sau, chúng ta nên để ý rằng bản kinh bằng tiếng Việt (Sách Giáo Lý
Công Giáo, nxb Zieleks, Texas, 1991, trg. 14) có vài chỗ không đúng với bản
kinh bằng tiếng Anh.
- Tôi tin
kính Đức Chúa Trời là Cha phép tắc vô cùng
- dựng
nên trời đất.
- Tôi tin
kính Đức Chúa Giêsu KiTô
- là con một
Đức Chúa Cha cũng là Chúa chúng tôi,
- bởi
phép Đức Chúa Thánh Thần mà Người xuống thai,
- sinh bởi
bà Maria đồng trinh,
- chịu nạn
đời quan Phongxiô Philatô,
- chịu đóng
đanh trên cây thánh giá, chết và táng xác,
- xuống
ngục tổ tông,
- ngày thứ
ba bởi trong kẻ chết mà sống lại,
- lên trời
ngự bên hữu Đức Chúa Cha phép tắc vô cùng;
- ngày sau
bởi trời lại xuống phán xét kẻ sống và kẻ chết.
- Tôi tin
kính Đức Chúa Thánh Thần.
- Tôi tin
có Hội Thánh hằng có ở khắp thế này,
- Các
Thánh thông công.
- Tôi tin
phép tha tội.
- Tôi tin
xác loài người ngày sau sống lại.
- Tôi tin
hằng sống vậy. Amen.
Có vẻ như Kinh Tin Kính tiếng
Việt ở trên pha trộn hai bản văn khác nhau, cũ và mới. Để cho vấn đề được rõ ràng và dễ
bề so sánh, tôi xin đăng nguyên 2 văn bản tiếng Anh như sau. Những phần để trong dấu ngoặc cong (..)
là thuộc bản văn mới trong cuốn Catechism
of the Catholic Church, xuất bản năm 1994, hoặc để thay một từ cũ (có
gạch dưới), hoặc mới thêm vào. Còn
những phần trong dấu ngoặc thẳng [..] là trong bản văn cũ được bỏ
đi:
- I believe
in God the Father Almighty,
- maker
(creator) of heaven and earth
- And in
Jesus Christ, his only Son, our Lord
- who (He)
was conceived by (the power of) the Holy Spirit,
- (and)
born of the Virgin Mary;
- (Jesus
Christ) suffered under Pontitus Pilate,
- was
crucified, dead (died), and (was) burried;
- he
descended into hell
- (on) the
third day he rose again [from the dead];
- he
ascended into heaven
- and
sitteth (is seated) on (at) the right hand of
- [God] the
Father [Almighty]
- from
thence he shall (will) come (again)
- to judge
the living and the dead.
- I believe
in the Holy Spirit,
- (I
believe in) the holy catholic church,
- [the
communion of saints]
- (I
believe in) the forgiveness of sins,
- (I
believe in) the resurrection of the body,
- (I
believe in) [and the] life everlasting, Amen.
Bản kinh trên rõ
ràng là sản phẩm của một số người ở vài thế kỷ đầu, không hiểu
gì về vũ trụ học, sinh học, di truyền học, sinh hóa học, cổ sinh vật
học, địa chất học, vật lý học hiện đại v...v..., những môn học mới
phát triển trong những thế kỷ gần đây. Ngoài
ra, bản kinh này còn chứa nhiều điều mâu thuẫn, phi lý, hoang đường, chỉ
hợp với những tín đồ đã bị điều kiện hóa, không có khả năng tự
mình suy nghĩ. Cho nên những người ngày
nay còn tin vào những điều trên thì niềm tin đó đúng là mù lòa tin bướng
tin càn.
Thật vậy, chính Giám Mục
Tin Lành John Shelby Spong đã viết một cuốn khảo luận nhan đề Tại Sao Ki Tô Giáo Phải Thay Đổi Hoặc Chết trong đó ông đưa ra một nhận định tổng
quát về Kinh Tin Kính:
Những lời trong Kinh Tin Kính của các Tông đồ,
và sau đó được khai triển thành Kinh Tin Kính Nicene, được nặn ra trong một
thế giới quan mà ngày nay không còn hiện hữu.
Thật vậy, thế giới quan này thật là xa lạ đối với thế giới mà
tôi đang sống trong đó. Cách nhận thức
thực tại khi những Kinh Tin Kính của Ki Tô Giáo được đề ra thì nay đã
bị xóa sạch bởi sự phát triển hiểu biết của con người.
(John Shelby Spong, Why Christianity Must Change or Die, p. 4: The
words of the Apostles' Creed, and its later expansion known as the Nicene Creed, were
fashioned inside a worldview that no longer exists. Indeed,
it is quite alien to the world in which I live. The
way reality was perceived when the Christian creeds were formulated has been obliterated
by the expansion of knowledge..)
Nhưng vấn đề chính ở đây
không phải là Kinh Tin Kính, và do đó những niềm tin của Ki Tô Giáo, đã
lỗi thời và không còn giá trị, mà Kinh đó đã chứng tỏ Ki Tô Giáo là
tôn giáo của “đức tin”, một đức tin lạc hậu bất kể đến những
tiến bộ trí thức của nhân loại. Như
vậy, thì nói đến giáo lý của Giê-su và so sánh với giáo lý của Đức
Phật là một điều vô ích, vì giáo lý của Giê-su, nếu có, không giúp
ích gì được cho tín đồ. Then chốt
của đạo Giê-su là tin Giê-su thì sẽ được cứu rỗi, không tin thì sẽ
bị đầy đọa hỏa ngục như John 3: 16 trong Tân ước đã khẳng định:
““Thiên Chúa quá thương yêu thế gian đến
nỗi ban Con duy nhất của Ngài, để những ai tin vào Người sẽ không bị
luận phạt, nhưng được sống đời đời.”. Câu này đã loại bỏ mọi sự cần thiết
áp dụng giáo lý của Giê-su, nếu có, để có cuộc sống đời đời.
Đi sâu vào vấn đề, chúng
ta cần đặt câu hỏi: Thật ra thì
Giê-su có một giáo lý nào không? Câu
trả lời quyết định là “không”. Tại
sao? Bởi vì Giê-su là ông “cứu rỗi”
chứ không phải là ông Thầy dạy giáo lý để cho các tín đồ thăng tiến
về mặt tu tập và thăng tiến trí tuệ. Để thấy rõ vấn đề, chúng ta
hãy đọc nhận định
của Tiến Sĩ George Dennis O'Brien, Giáo sư Triết,
Viện Trưởng Viện Đại Học Rochester, trong cuốn "Thượng đế Và Đường Xe Lửa ở New
Haven. Và Tại Sao Cả Hai Đều Chẳng
Mấy Thành Công" ("God and The New Haven Railway. And Why Neither One Is Doing Very Well",
Beacon Press, Boston, MA., 1986, trg. 108):
“Một tôn giáo "giác
ngộ" tăng tiến trí tuệ tâm linh hoặc đạo đức của chúng ta bằng
một giáo pháp nào đó. Một tôn giáo
"cứu rỗi" cải đổi đời sống của chúng ta bằng cách dẫn
chúng ta sống đời sống của chúng ta trong một người khác. [Tín đồ Ki Tô thường nói: Chúa ở trong tôi
hay Chúa ở cùng tôi]
...Khi
bậc Thầy xuất chúng qua đời, giáo pháp của ông ta có thể tiếp tục sống..
Ông ta có thể có một giáo pháp như Tám Thánh Đạo (Bát Chánh Đạo. TCN)
khiến cho cái trí tuệ chuyên biệt của ông ta tồn tại vĩnh viễn. Ngay cả khi bậc Thầy không để lại một
giáo pháp nào mà chỉ là mẫu mực của một trí tuệ tìm tòi và lý tưởng
về tính Thiện, như Socrates, cái gương sáng của ông Thầy tồn tại và
làm tiêu chỉ cố gắng cho những đệ tử sau này. Tất cả những phương tiện trên để
tiếp nối "đời sống của Sư Phụ"
đều có ý thức cao và được áp dụng rộng rãi...Nhưng cái khung truyện đó không phải là chủ
trương của Tân Ước. Không phải
là giáo pháp của ông Thầy tồn tại, mà là chính "ông Thầy". Mà dù như
vậy đi chăng nữa thì cũng không có "ông Thầy" mà chỉ có
"ông cứu thế".
...Trong một tôn giáo cứu rỗi, ta
không thể đạt được một trình độ tâm linh cao bằng cách học hỏi về
một chân lý nào đó, một sự kiện nào đó, một con người nào đó. Tất cả những điều trên đều có tính
cách giáo dục và cao quý, nhưng đó không thuộc một truyện phim thuộc loại
cứu rỗi. Trong câu chuyện về tội lỗi
và cứu rỗi, con người tới một trạng thái mới bằng cách sống với một
người khác.
Giêsu
có hội đủ những tiêu chuẩn của những bậc Thầy xuất chúng về tâm
linh không? Không đâu. Cái tiêu chỉ
của sự siêu quần về tâm linh là con người phải là một bậc Thầy xuất
chúng về tỉnh thức, về trí tuệ tâm linh, hoặc một tâm bình lặng. Giêsu
không phải là một ông Thầy, mà là một ông cứu thế.
Chúng ta hãy coi một bậc Thầy xuất
chúng. Socrates là một thí dụ tốt. Socrates là một đại sư về tỉnh thức tâm
linh. Ông ta cho rằng ông không biết
gì cả, chỉ đặt cho học trò vài câu hỏi có tính cách mưu mẹo, thách
đố. Socrates muốn chắc rằng học
trò bám vào chân lý chứ không bám vào Socrates.
Đức Phật là một thí dụ về một
bậc Thầy "tôn giáo" xuất chúng cũng có cùng giáo pháp tự chứng
như Socrates.
Đức Phật không phải là một đấng
cứu rỗi, Người là Đấng Giác Ngộ. Người
đã chứng được những chân lý về nhân sinh, và Người đã đưa ra Tám
Thánh Đạo để hướng dẫn con người đạt tới cùng sự giác ngộ như
Người và do đó thoát khỏi khổ đau..
Tương phản với những bậc Thầy xuất
chúng kể trên, chúng ta phải nói rằng Giêsu hiển nhiên hiểu lầm về vai
trò của một giáo pháp. Giêsu không có học trò (hay đệ tử) mà
chỉ có môn đồ (hay tông đồ). Và
điều này không phải là ngẫu nhiên. Giêsu nói: "Kẻ nào "tin vào" Ta
thì sẽ được sống đời đời." Không
phải là tin vào giáo pháp của ta mà tin vào chính TA. Cái mà Giêsu "biết"
không phải là sự giác ngộ, Giêsu chỉ biết
Chúa Cha: "Chỉ có con mới biết Cha", "Kẻ nào biết TA sẽ biết
Cha", "Chỉ có thể đến với Cha ta qua TA".
Bất cứ Ki-Tô Giáo có thể là cái
gì khác, có vẻ như là ở ngoài mặt rõ ràng đó là một tôn giáo thuyết
giáo về sự cứu rỗi và một đấng cứu rỗi.
Trước khi chúng ta cảm thấy chán ngấy với ý tưởng này, điều
quan trọng là chúng ta phải nhớ rằng hầu hết những chủ lực tinh thần
lớn khác, không những là không thuyết giáo về sự cứu rỗi mà trong vài
trường hợp, còn thực sự khinh ghét ý tưởng này. Hồi Giáo là một trường hợp điển hình...
Người theo Hồi Giáo thấy rằng cái khái niệm Ki-Tô về một đấng cứu
rỗi đã làm hạ phẩm giá của cả đấng cứu rỗi lẫn người được cứu
rỗi.
Để sống đạo hạnh và tiến tới Giác Ngộ,
con người cần những bậc Thầy chứ không cần tới
các đấng cứu rỗi. Sự khác biệt
thật là quan trọng. Xét về toàn diện,
những tôn giáo đạo đức hay giác ngộ thì hợp với xu hướng của người
Mỹ ngày nay hơn. Những tôn giáo
này có hai lợi thế rõ rệt so với những tôn giáo dựa theo Thánh Kinh. Trước hết là những tôn giáo này có vẻ
như là những con đường tâm linh tự lực Điều
này hợp với tinh thần độc lập và tự tin của người Mỹ. Tuy rằng các bậc Thầy xuất chúng rất
là đáng quý trong các tôn giáo này, nhưng họ cũng có thể được để qua
một bên, và con người có thể tự học lấy.
Người ta không thể tự cứu rỗi trong tôn giáo dựa vào Thánh Kinh. Lợi thế thứ nhì của các tôn giáo giác
ngộ và đạo đức là những tôn giáo này có thể dẹp bỏ phần lớn cái
mưu toan thần học. Nếu thực sự có
các Thần - và trong Phật Giáo có vẻ như là không hề có - thì vai trò của
các Thần là những bậc Thầy hữu ích (nhưng có thể bỏ qua), hoặc là những
lý tưởng hay những nhân vật gương mẫu.
Chân lý nằm trong giáo pháp chứ
không nằm trong ông "Thầy - Cứu rỗi."”
(A religion of enlightenment
improves our spiritual wisdom or our moral behavior by some teaching. A salvational religion converts our life by
leading us to live our lives in another.
... When the
great teacher dies, his teaching may well live on... He may have a teaching like the Noble
Eightfold Path, which perpetuates his special wisdom.
Even if the teacher leaves no teaching but only the example of an
inquisitive mind and the ideal of the Good, like Socrates, the example of the teacher
remains to be emulated by later students. All
of those means of continuing "the life of the teacher" are eminently sensible
and as broadly practiced as the planet is covered with talkers. But that scenario is not the New Testament line.
It isn't the teacher's teaching that lives on, it is the "teacher". But if that how it is, it is no
"teacher" but "savior".
...Salvational religion
depends, then, on "conversion", "resurrection", "radical
change" on the basis of a life lived with another.
...In a salvational religion, one does not attain spiritual 10 by learning about
some truth, fact, or person. All that is
teacherly and noble, but it is not part of a salvational scenario. In a sin and salvation story, one comes to a new
state by living with another.
...Does Jesus
conform to the pattern of the great spiritual masters?
He does not. The norm for
spiritual masterhood is that one be a great teacher of enlightenment, spiritual wisdom, or
the tranquil mind. Jesus is not a teacher, he
is a savior.
Consider a great teacher. Socrates is a good example. Socrates is a master of spiritual
enlightenment...He claims to know nothing; he only asks a few tricky questions...Socrates
wants to make sure that the pupil is attached to the truth, not to Socrates.
Buddha is an examplar of a
great "religious" teacher under the same Socratic self discipline.
Buddha is not a savior, He is
the Enlightened One. He has seen the truths
of human life, and he offers the Noble Eightfold Path as a guide to similar enlightenment
and release from suffering..
In contrast to these great
teachers, one would have to say that Jesus evidently misunderstands how teaching is played
out. Jesus doesn't have students, he has
disciples. And not accidentally. Jesus says, "he who believes in ME shall
never die." Not who believes in my
teaching, but who believes in ME. What Jesus
"knows" is not enlightenment; he knows the Father. "Only the Son knows the Father. He who knows ME knows the Father. Only through ME can one come to the Father.
Whatever else
Christianity may be, it seems on its face clearly to be a religion which preaches
salvation and a savior. Before one becomes
instantly bored with that idea, it is important to note that most other significanr
spiritual contenders not only don't preach salvation, in some cases they positively
dislike it. Islam is a case in point. Muslims find the Christian notion of a
savior demeaning both to the saver and the saved.
... For enlightenment and
morality one needs teachers, not saviors. The
distinction is crucial. On the whole,
religions of morality or enlightenment are much more palatable to contemporary American
taste. They have two distinct advantages over
the Biblical tradition. In the first place
they appear to be do-it-yourself spiritualities. This
conforms to an American taste for independence and self-reliance. Although great teachers are valuable in these
traditions, they are also dispensable, and one can be self-taught. One cannot be self-saved in the Biblical story. The second advantage of religions of enlightenment
and morality is that they can dispense of most theological machinery. If there are Gods at all - and in Buddhism there
appear to be none - then their role is either as helpful (but dispensable) teachers or as
ideals and examplars. The truth is in the
teaching, not in the teacher-savior.)
Nếu Giê-su không phải là
một ông Thầy dạy giáo lý mà chỉ là ông “cứu rỗi” thì nói đến
chuyện giáo lý của Giê-su là nói đến chuyện lông rùa, sừng thỏ. Do đó, trên thực tế, cái mà các tín đồ
Ki Tô Giáo mong ước là sự cứu rỗi của Giê-su chứ không phải giáo lý
của Giê-su, nếu có. Đi sâu thêm vào
vấn đề nghiên cứu thì chúng ta lại thấy Giê-su chẳng có một giáo lý
độc đáo nào do chính mình đề ra cả. Nhận
định sau đây của Joseph L. Daleiden, một học giả Ca Tô, trong cuốn The Final Superstition, trg. 174, về cái gọi
là giáo lý của Giê-su có thể giúp chúng ta nhìn rõ vấn đề một cách tổng
quát:
Có rất ít, nếu có, điều sáng tác độc đáo trong giáo lý mà người
ta cho là của Giêsu. Giống như chính
huyền thoại về Giêsu, những quan điểm mà
Giêsu diễn đạt chỉ là một mớ hổ lốn những ngụ ngôn và luân lý mà
chúng ta có thể thấy trong những đạo cổ xưa của Ai Cập, Babylon, Ba Tư,
Hi Lạp, Phật, Khổng, Ấn Độ... Một
điều rõ ràng: Ki Tô Giáo, một tôn giáo sinh sau đẻ muộn
trong lịch sử các tôn giáo, chỉ cóp nhặt (đạo văn) những quan điểm,
ý kiến của Do Thái Giáo và các tôn giáo gọi là dân gian. Trong cuốn "Nguồn Gốc Luân Lý
Trong các Phúc Âm", Joseph McCabe (Một
Linh Mục Ca Tô. TCN) đã trích dẫn những
quan điểm luân lý trong Phúc Âm mà người ta cho là của Giêsu song song với
những quan điểm luân lý tương đương và y
hệt của các tác giả Do Thái và dân gian.
(There is very little, if
anything, that is original in the teaching attributed to Jesus. Like the myth of Jesus itself, the sentiments he
expresses are a hodgepodge of aphorisms and moral convictions that can be found in the
ancient Egyptian, Babylonian, Persian, Greek, Buddhist, Confucian, and Hindu religions... But one thing is certain: Christianity, a late-comer in the history of
religion, merely plagiarized sentiments from Judaism and the so called pagan religions. In his book Sources
of Morality in the Gospels, Joseph McCabe quoted the moral views attributed to Jesus
in the gospels and in parallel columns gave exact moral equivalents from Jewish and pagan
writers.)
Thật vậy, đọc Thánh
Kinh và với một chút kiến thức về triết học và tôn giáo, chúng ta có
thể thấy rõ là nhận định của Daleiden không phải là sai. Nếu Giê-su không có một giáo lý độc đáo
nào, tất cả chỉ là cóp nhặt từ những nơi khác, thì mang vài tư tưởng
của Giê-su trong Tân Ước so sánh với vài tư tưởng trong Kinh Phật không
thể đi tới bất cứ một kết luận nào về cá nhân Đức Phật cũng như
về cá nhân Giê-su, về giáo lý của Đức Phật cũng như cái gọi là “giáo
lý” của Giê-su. Phật Giáo không
nên bị mê hoặc bởi những đánh đồng quá gượng ép này.
Có một số Phật tử ủng
hộ thuyết Giê-su đã đến Ấn Độ học Phật với các Tăng sĩ Phật Giáo
và trở về Do Thái như một Bồ Tát Do Thái, tưởng rằng như vậy là vinh
danh Đức Phật hay hãnh diện vì cho rằng đạo Phật cao hơn và là Thầy của
đạo Giê-su v..v.. Quan niệm sai lầm này trên thực tế đã quá hạ thấp
Phật Giáo và Đức Phật. Tại sao? Vì họ không hề đọc Thánh Kinh, không thấy
con người thực của Giê su, không biết đến những lời nguyền rủa độc
ác của Giê-su trong Thánh Kinh, không biết đến giáo thuyết man rợ bán
khai của Giê-su về sự đầy đọa hỏa ngục những người không tin Giê
su. Một Bồ Tát, theo quan niệm của
Phật Giáo, có thể như vậy được
chăng? Lẽ dĩ nhiên, khi nêu lên những
điểm tương đồng trong Tân Ước với Kinh Phật, các tác giả không bao giờ
nêu lên những câu nói và hành động ác độc của Giê-su trong Tân ước và
đặt câu hỏi: Đức Phật có bao giờ
nói lên những lời và có những hành động tương đương hay không.?
Một trong những tác giả Tây Phương đã cố công tìm ra những điểm
tương đồng trong “giáo lý” của Giê-su với giáo lý của Đức Phật là
Marcus Borg, một nhà Thần học Ki Tô Giáo. Marcus
Borg là tác giả cuốn “Giê-su và Phật: Những
Lời Nói Giống Nhau” (Jesus and Buddha: The Parallel Sayings), nxb Ulysses
Press, Berkeley, California, 1997. Trong cuốn
sách này, tác giả Marcus Borg đã trình bày song song và trên hai trang sách đối
diện nhau, theo từng chủ đề, những lời nói của Đức Phật và của
Giê-su mà ông cho là tương đồng, nghĩa là có cùng một ý tưởng, cùng một
triết lý, cùng phát xuất từ một trí tuệ giống nhau. Tuy nhiên, khi đọc những lời nói song
song mà tác giả trích dẫn, chúng ta thấy rõ là tác giả đã trích dẫn một
cách vụn vặt, ngoài toàn bộ vấn đề (out of context), nhiều khi sai lời
sai ý, do đó sự so sánh trở nên rất hời hợt và phiến diện, chứng tỏ
kiến thức của tác giả về Phật Giáo vô cùng hạn hẹp và lệch lạc. Muốn chứng minh điều này, chúng ta phải
đi ngay vào những câu tác giả trích dẫn từ Thánh Kinh và từ Kinh Phật
và cho rằng chúng hầu như y hệt nhau để xem xem có thật là những giáo
lý của Giê-su, nếu có, và của Đức Phật hầu như y hệt nhau không, và
y hệt ở điểm nào?
Sau đây chúng ta hãy kể
vài thí dụ điển hình:
Trang 56-57:
Jesus, Luke: 6: 20: “Blessed are you who are poor, for yours is the
kingdom of God” (Phúc cho các con đang nghèo
khổ, vì Nước Thiên Đường thuộc về các con.)
Buddha, Dhammapada, 5. 4: “Let
us live most happily, possessing nothing; let us feed on joy, like the radian gods.” “Vui
thay chúng ta sống, không gì gọi của ta, ta sẽ hưởng hỉ lạc, như chư
thiên Quang Âm” (Bản dịch Kinh Lời Vàng (KinhPháp Cú) của Thích Minh
Châu).
Có gì là hầu như y hệt
nhau ở đây?
Câu của Giê-su là để an
ủi những người nghèo, khuyên họ nên an phận và hứa hẹn với họ một
nước thiên đường giả tưởng, trên đó có tràn đầy sữa và mật. Các học giả ngày nay đều đồng thuận
ở điểm: Quan niệm nước Thiên đường
của Giê-su chỉ là một Jerusalem mới trong đó người dân Do Thái sống dưới
luật của Thần của người Do Thái. Đây
là một cái bánh vẽ trên trời để an ủi những người Do Thái nghèo khổ
ngu dốt, hi vọng ở một đời sau sung sướng hơn. Chỉ cần nghèo khổ là trong đời sau sẽ
ô-tô-ma-tic lên thiên đường, không cần đạo đức, không cần luân lý,
không cần tu tập, không cần phát triển trí tuệ, không cần phải cố gắng
để thoát ra khỏi cảnh nghèo khổ. Câu
này nằm trong Bài Giảng Trên Núi, hay ở dưới đồng bằng, tùy theo ta đọc
ở đâu trong Tân Ước, mà các tín đồ Ki Tô Giáo cho là tuyệt vời, trong
khi nhiều học giả đã phân tích bài giảng này và cho nó thuộc loại
không tưởng [Xin đọc phần phân tích Bài Giảng Trên Núi trong cuốn Chúa Giê-su Là Ai?
Giảng Dạy Những Gì? của Trần Chung Ngọc, Giao Điểm xuất bản,
2002]
Còn câu của Đức Phật là
dạy về vô chấp (non attachment). “Không
gì gọi của ta” có nghĩa rất rộng, không
chỉ nói về của cải vật dụng dùng để đánh giá giầu nghèo của
con người , mà còn uẩn hàm thuyết “Vô Ngã” và “Vô Thường” của
nhà Phật, sự không vướng mắc vào một cái gì có thể làm ngăn ngại, do đó tuyệt đối không có nghĩa là “possessing
nothing = không có của cải gì” như tác giả đã viết.
Trong cuốn Sacred Writings, Buddhism: The Dhammapada, John
Ross Carter và Mahinda Palihawadana dịch đúng hơn nhiều: “Ah, so pleasantly we live, for whom there is
nothing at all our own, we shall become partakers of joy, even as the Radian Devas.”
Chư thiên Quang Âm, theo Phật Giáo, là những bậc luôn luôn sống
trong hỉ lạc, và nếu chúng ta không chấp vào một cái gì, tâm không bị
ngăn ngại thì chúng ta cũng có thể luôn luôn sống trong hỉ lạc. Vậy tâm hỉ lạc là kết quả của một
quá trình tu tập trong Phật Giáo. Còn
nghèo khổ là một tình trạng xã hội.
Vừa dịch sai Kinh Phật, vừa
không hiểu ý nghĩa sâu xa của Đức Phật nói, vậy mà dám kết luận là
hai câu trên hàm chứa giáo lý y hệt nhau, khả năng của nhà thần học Ki
Tô Giáo Marcus Borg chỉ có vậy thôi.
Trang 112-113:
Jesus, John 8: 32: “You will
know the truth, and the truth will make you free.”
(Các ngươi sẽ biết sự thật, và sự
thật sẽ giải phóng các ngươi)
Buddha, Dhammapada 13.2: One who acts on truth is happy in this world and
beyond. (Người hành động trên sự thật thì vui sướng
trong thế giới này và thế giới sau)
Ở đây chúng ta thấy rõ tác giả Marcus Borg đã trích dẫn vụn vặt
ngoài toàn bộ vấn đề và sai lạc để so sánh.
Trước hết, ngay trong câu John 8: 32, tác giả đã bỏ đi một chữ
quan trọng ở đầu: chữ “And”. Toàn
câu John 8: 32 là: “And you will know the
truth, and the truth will make you free.” Chữ
“and” ở đầu câu cho chúng ta biết đó là câu tiếp nối với câu trước
đó, từ đó chúng ta mới có thể hiểu “sự thật” mà Giê-su muốn nói
là “sự thật” như thế nào, có gì giống với “sự thật” trong Kinh
Pháp Cú hay không?
Chúng ta hãy đọc John 8:
31-32: “Then Jesus said to those Jews who
believed Him, “If you abide in My word, you are My disciples indeed; And you will know
the truth, and the truth will make you free.” (Rồi
Giê-su nói với những người Do Thái tin ông ta: “Nếu các ngươi theo lời của Ta, các ngươi
đúng là đệ tử của ta; Và các ngươi
sẽ biết sự thật, và sự thật sẽ giải phóng
các ngươi”)
Ở đây, Giê-su muốn nói đến cái mà ông ta cho là “sự thật” với
những người Do Thái tin ông ta mà thôi, không phải là sự thật phổ quát
(universal truth), đúng khắp mọi nơi. Đọc
tiếp John 8: 33-36 chúng ta mới thấy rằng “sự thật” mà Giê-su muốn
nói là quyền năng “giải phóng” của Giê-su cho những người tội lỗi.
(I say to you, whoever commits sin is a slave of sin... If the Son makes you free, you
shall be free indeed).
Bây giờ chúng ta hãy sang câu trong Kinh Pháp Cú mà tác giả đã trích
dẫn để so sánh với câu lạc lõng trong Tân Ước, Dhammapada 13. 2.
Câu Pháp Cú 13.2 được Tỳ Kheo Thích Minh Châu dịch như sau: “Coi chừng, chớ buông lung, hãy sống theo
chánh hạnh, kẻ chánh hạnh hưởng lạc, cả đời này đời sau” Bản dịch ra tiếng Anh của John Ross Carter
và Mahinda Palihawadana như sau: “One should
stand up, not be neglected, Follow Dhamma, which is good conduct. One who lives dhamma, sleeps at ease in this world
and also in the next.”
Câu 13.2 này nằm trong Phẩm Thế Gian, Kinh Pháp Cú, gồm những lời dạy
của Đức Phật về các hạnh tu tập trong đời.
Cả hai bản dịch đều hoàn toàn khác với câu trích dẫn của Marcus
Borg ở trên: “Người hành động trên sự
thật thì vui sướng trong thế giới này và thế giới sau”
Một thí dụ khác về cách trích dẫn những điểm tương đồng trong
“giáo lý” của Giê-su và giáo lý của Đức Phật, trang 78-79:
Jesus, Mark 8: 35: “Those who want to save their life will lose it, and those who
lose their life for my sake [and the Gospel’s] will save it.” Thánh Kinh tiếng Việt dịch: “Ai tham sống sợ chết sẽ mất mạng, nhưng
ai vì Ta và vì Phúc Âm mà chết sẽ được sống”
Buddha, Majjhima Nikaya 72.15: “With
the relinquishing of all thought and egotism, the enlightened one is liberated through not
clinging” (Với sự vứt bỏ mọi tư tưởng
và tính ích kỷ, người giác ngộ được giải thoát vì không bám vào cái gì)
Thứ nhất, khi trích dẫn Mark 8:35, Marcus
Borg đã bỏ đi mấy từ tôi để trong dấu ngoặc [and the Gospel’s]. Câu này đã là nguồn gốc cuồng tín của
những thánh tử đạo trong Ki Tô Giáo, sẵn sàng hi sinh mạng sống cho niềm
tin vào Giê-su và vào Phúc Âm. Nó cho
thấy cái ngã của Giê-su quá lớn qua những lời nói huênh hoang như trên
mà chưa có ai chứng thực được. Những
người chết cho Giê-su và Phúc Âm bây giờ sống ở đâu? Bao nhiêu tín đồ Ca Tô Việt Nam không chịu
bước qua cây thập giá bị nhà Nguyễn chặt đầu, bây giờ sống ở đâu?
sống như thế nào?
Nhưng vấn đề là câu trên chẳng ăn nhằm gì đến câu Borg trích dẫn
vừa thiếu sót, vừa sai trong Trung Bộ Kinh.
Trung Bộ Kinh (Majjhima Nikaya) 72.15 không chỉ có vậy. Trung Bộ Kinh phẩm 72 là một loạt những
câu hỏi mà người tu sĩ ngoại đạo Vacchagotta đặt cho Đức Phật, và
Trung Bộ Kinh 72.15 đầy đủ như sau, Tỳ Kheo Thích Minh Châu dịch:
Vacchagotta hỏi: “Nhưng Tôn
Giả Gotama có tà kiến nào không?” Và
Đức Phật trả lời:
“Này Vaccha, tà kiến đã được Như
Lai đoạn trừ. Nhưng này Vaccha, đây
là điều Như Lai đã thấy: “Đây là sắc, đây là sắc tập, đây là sắc
diệt; đây là thọ, đây là thọ tập, đây là thọ diệt; đây là tưởng,
đây là tưởng tập, đây là tưởng diệt; đây là hành, đây là hành tập,
đây là hành diệt; đây là thức, đây là thức tập, đây là thức diệt.” Do vậy ta nói rằng, với sự đoạn trừ,
ly tham, đoạn diệt, xả bỏ, vứt bỏ tất cả ảo tưởng, tất cả hôn
mê, tất cả ngã kiến, ngã sở kiến, mạn tùy miên, mà Như Lai được giải
thoát, không còn chấp thủ.”
Đoạn Kinh văn trên cho thấy Đức Phật đã thấy rõ sự hiện hữu
của ngũ uẩn, ngũ uẩn từ đâu mà ra, và con đường đi đến đoạn diệt
sự chấp vào ngũ uẩn. Không còn chấp
thủ vào bất cứ ảo tưởng nào, Như Lai đã được giải thoát. Tôi không thấy đoạn Kinh văn trên mà
Marcus Borg đã trích dẫn thiếu sót và sai lầm giống câu trong Tân Ước
ở điểm nào, từ cũng như ý.
Để thấy rõ hơn, tôi xin
trích sau đây bản dịch sang tiếng Anh của đoạn Kinh văn trên cho các giới
trẻ đọc:
- Then does Master Gotama hold any
speculative view at all?
- “Vaccha, ‘speculative view’ is
something that the Tathagata has put away. For
the Tathagata, Vaccha, has seen this: “Such is material form, such its origin, such its
disappearance; such is feeling, such its origin, such its disappearance; such is
perception, such its origin, such its disappearance; such are formations, such their
origin, such their disappearance; such is consciousness, such its origin, such its
disappearance.” Therefore, I say, with the
destruction fading away. cessation, giving up, and relinquishing of all conceivings, all
excogitations, all I-making, all mine-making, and the underlying tendency to conceit, the
Tathagata is liberated through not clinging.”
Nếu Marcus Borg, với xảo thuật trích dẫn như trên, cho rằng câu
trong Tân Ước 8:35 và một câu lạc lõng trong Trung Bộ Kinh 72.15 giống nhau
thì chúng ta thử xét xem ảnh hưởng của những câu trên như thế nào?
Nghe xong Mark 8:35, những người nghe theo lời dạy của Giê-su chắc hẳn
sẽ sẵn sàng đâm đầu đi chết cho Giê-su và cho Phúc Âm để được sống.
Còn Vaccha nghe xong những câu trả lời của Đức Phật thì sao? Chúng ta hãy đọc đoạn cuối của Trung Bộ
Kinh 7, tức 7.22:
“Magnificient, Master Gotama! Magnificient,
Master Gotama! Master Gotama has made the
Dhamma clear in my ways, as though he were turning upright what had been overthrown,
revealing what was hidden, showing the way to one who was lost, or holding up a lamp in
the dark for those with eyesight to see forms. I
go to Master Gotama for refuge and to the Dhamma and to the Sangha of Bhikkhus. From today let Master Gotama remember me as a lay
follower who has gone to him for refuge for life.”
(Thật vi diệu thay, Tôn Giả Gotama! Thật vi diệu thay, Tôn giả Gotama! Như người dựng đứng lại những gì bị
quăng ngã xuống, phơi bày ra những gì bị che kín, chỉ đường cho người
bị lạc hướng, đem đèn sáng vào trong bóng tối để những ai có mắt
có thể thấy sắc; cũng vậy, Chánh pháp đã được tôn giả Gotama dùng
nhiều phương tiện giải thích. Con
xin quy y Tôn giả, quy y Pháp và quy y Tăng. Mong
tôn giả Gotama nhận con làm đệ tử, từ nay trở đi cho đến mạng chung,
con trọn đời quy ngưỡng.)
Trên đây tôi đã đưa ra
vài thí dụ để chứng minh sự vô giá trị trong những luận điểm so sánh
của Marcus Borg để chứng tỏ có sự tương đồng giữa Đức Phật và
Giê-su, về nhân cách và giáo lý. Một
câu hỏi được đặt ra là: Tại sao một nhà thần học cỡ Marcus Borg,
được một số người ca tụng, lại có thể cho ra một tác phẩm quá thấp
kém như vậy? Thật là dễ hiểu khi
chúng ta đọc tác giả thú nhận trong
phần Lời Nói Đầu (Preface) của cuốn
sách:
“Tuy nhiên, trong sự hiểu và tán thưởng Đức Phật của tôi, tôi chỉ
là một tài tử. Tôi không biết đến
học thuật chung quanh Đức Phật như
là tôi biết về Giê-su.
Như là một tín đồ Ki Tô Giáo, tôi lớn lên với Giê-su và đã sống
với ông ta suốt cuộc đời tôi. Tôi
không có sống với Đức Phật. Cũng
vậy, công cuộc của tôi trong cuốn sách này là từ lợi thế của một học
giả về Giê-su. Nhưng kinh nghiệm của
tôi đã đưa tôi đến kết luận là những giáo lý của Đức Phật và của
Giê-su về “đạo lý” hầu như y hệt nhau và cùng với nhau Đức Phật và
Giê-su là hai khuôn mặt tôn giáo đặc biệt nhất từ xưa tới nay”
(In my understanding and
appreciation of the Buddha, however, I am an amateur.
I do not know scholarship surrounding the Buddha as I do about Jesus.
As a Christian, I grew up with
Jesus and have lived with him all my life. I
have not lived with Buddha. Similarly, my
work on this book was from the vantage point of a Jesus scholar. But my experience has led me to the conclusion
that their teachings about “the way” are virtually identical and that together they
are the two most remarkable religious figures who ever lived.)
Nếu không biết về học thuật Phật Giáo, không sống với
Đức Phật, thì tác giả có những kinh nghiệm gì về Phật Giáo, và những
kinh nghiệm sống với Giê-su suốt đời của tác giả thì có giá trị gì
để đưa ra những nhận định so sánh hời hợt như trên? Và lẽ dĩ nhiên, Marcus Borg không bao giờ
trích dẫn những lời cũng như những hành động của Giê-su không hợp với
luân lý đạo đức mà con người ngày nay hiểu.
KẾT
LUẬN: Theo sự hiểu biết
của tôi, đạo Phật là đạo Phật, đạo Giê-su là đạo Giê-su, và như
trên đã nói, hai đạo này là hai con đường song song ngược chiều, không
thể gặp nhau ở bất cứ điểm nào: Giáo chủ, Giáo lý, và Phương pháp
hành trì. Người theo đạo Phật có
thể gặp người theo đạo Giê-su, lý do đơn giản chỉ vì họ đều là
con người. Con người có thể gặp
nhau mà không cần để ý đến những quan điểm khác nhau về tôn giáo. Nhưng về phương diện học thuật thì
không có cách nào chúng ta có thể đánh đồng Đức Phật với Giê-su, hay
đánh đồng giáo lý của Giê-su, nếu có, với giáo lý của Đức Phật.
Tôi xin lấy một thí dụ. Quan niệm về thiên đường trong Ki Tô
Giáo đã phải thay đổi rất nhiều với nhiều diễn giải khác nhau trong
khi quan niệm về Niết Bàn của Phật Giáo trước sau như một. Gần đây, chúng ta thấy xuất hiện luận
cứ như: “Cái mà Giê-su gọi là Thiên đường thì Đức Phật gọi là Niết
Bàn” Luận cứ này đặt trên
tình cảm hòa hợp tôn giáo chứ không đặt trên sự hiểu biết về quan
niệm về Thiên đường của Ki Tô Giáo và quan niệm về Niết Bàn của Phật
Giáo.
Nếu chúng ta cứ cố tự cưỡng ép để đi đến một kết luận
như của Marcus Borg: “Đức Phật và Giê-su là hai khuôn mặt tôn giáo đặc
biệt nhất từ xưa tới nay” qua một số trích dẫn sai lầm và lạc đề
của Borg thì sau đây tôi bắt buộc phải làm một công việc mà tôi chưa
bao giờ từng làm và không bao giờ muốn làm: lướt qua vài điểm so sánh:
1. Về Giáo chủ:
Chúng ta hãy xét về vấn
đề đạo đức và trí tuệ của Giê-su. Có
lẽ không một người nào trong giới trí thức quan tâm đến vấn đề tôn
giáo không biết đến nhận định của Bertrand Russell, một triết gia và
khoa học gia nổi tiếng trên thế giới trong thế kỷ 20:
Riêng
tôi, tôi thấy trong cả hai lãnh vực trí tuệ và đạo đức, Chúa KiTô
không thể đứng ngang hàng với những vĩ nhân khác của lịch sử. Tôi cho Đức Phật Thích Ca Mâu Ni và
Socrate đứng cao hơn Ngài trong hai lãnh vực này.
(Russel,
Bertrand, Why I Am Not A Christian, p. 19: I cannot myself feel that either in the matter of
wisdom or in the manner of virtue Christ stands quite as high as some other people known
to history. I think I should put Buddha and
Socrates above Him in those respects.)
Và, không phải chỉ có mình Bertrand
Russell nhận định như trên mà chính giám mục Tin Lành John Shelby Spong cũng
đưa ra một nhận định tương tự như sau:
Có những đoạn trong 4 Phúc
Âm mô tả Giê-su ở Nazareth như là một con người thiển cận, đầy hận
thù, và ngay cả đạo đức giả.
(Spong, John Shelby, Rescuing The Bible From Fundamentalism, p. 21: There are passages in the Gospels that portray
Jesus of Nazareth as narrow-minded, vindictive, and even hypocritical.)
Tại sao một ông Giám mục
Tin Lành lại có thể đưa ra một nhận đinh như trên? Vì ông ta đã đọc kỹ Tân Ước và có
những nhận xét về một vài trong số nhiều hành động của Giê-su được
mô tả trong Tân Ước, từ đó giám mục Spong đưa ra ý kiến:
Chúng
ta có thấy hấp dẫn đối với một Chúa (Giê-su) phải giết cả một bày heo (vào khoảng
2000 con. TCN) để đuổi một con quỷ ra khỏi
thân người hay không? Chúng ta có nên
khâm phục và kính trọng người mà chúng ta gọi là Chúa đã nguyền rủa
một cây sung khi nó không ra trái lúc trái mùa không?..
Cuốn Thánh Kinh đã làm cho tôi đối
diện với quá nhiều vấn đề hơn là giá trị.
Nó đưa đến cho tôi một vị Thần mà tôi không thể kính trọng, đừng
nói đến thờ phụng
(Spong, John Shelby, Ibid., pp. 21,24:
Are we drawn to a Lord who would destroy a herd of pigs in order to exorcise
a demon? Are we impressed when the one we
call Lord curses a fig tree because it did not bear fruit out of season?... A literal
Bible presents me with far more problems than assets.
It offers me a God I cannot respect, much less worship.)
Với tất cả sự lương
thiện trí thức, chúng ta hãy tự hỏi, một khuôn mặt như vậy có thể
sánh ngang hàng với Đức Phật được không.
Chúng ta có thể không tin theo những giáo lý của Đức Phật vì căn
trí giới hạn của chúng ta, nhưng chúng ta không thể phủ nhận là, trong rừng
Kinh điển Phật Giáo, chúng ta không thể tìm thấy một lời nói hay một
hành động nào của Đức Phật mà chúng ta có thể chê trách, theo tiêu chuẩn
luân lý đạo đức của mọi xã hội, xưa cũng như nay. Nói đến Đức Phật là chúng ta nói đến
từ bi, từ bi không chỉ đối với con người mà còn đối với tất cả
chúng sinh.
2. Về
Giáo Lý:
Chúng ta
đã biết, Giê-su không hề có một giáo lý nào mà tất cả những quan điểm
mà Giêsu diễn đạt chỉ là một mớ hổ lốn những mà chúng ta có thể
thấy trong những đạo cổ xưa của Ai Cập, Babylon, Ba Tư, Hi Lạp, Phật,
Khổng, Ấn Độ... như học giả Ca Tô Joseph L. Daleiden đã nghiên cứu
và khẳng định. Vậy làm sao chúng ta
có thể so sánh một rừng giáo lý của Đức Phật với một mớ hổ lốn
những ngụ ngôn và luân lý cóp
nhặt trong dân gian.
Nếu hai giáo lý, theo như
Marcus Borg, hầu như y hệt nhau, thì chúng ta không thể không đặt ra một câu
hỏi: “Giáo lý của mỗi tôn giáo
là để làm gì, nếu không phải là để cho tín đồ theo đó mà ăn ở hay
tu tập. Nhưng tại sao, lịch sử đạo
Phật, lâu đời hơn đạo Giê-su hơn 500 năm, lại không hề vấy một giọt
máu, trong khi lịch sử đạo Giê-su lại là một lịch sử ô nhục đẫm máu
nhất trên thế gian, mang trên bờ vai trên dưới 200 triệu sinh mạng vô tội
gồm già trẻ lớn bé? Người Tây phương
vẫn tự nhận là văn minh tiến bộ nhất, mang Ki Tô Giáo đi khắp thế giới,
đặc biệt là Á Châu, để Ki Tô hóa những dân tộc mọi rợ theo các đạo
dân gian, đặc biệt là Phật Giáo. Nhưng
họ giải thích làm sao cho sự kiện là chính Ki Tô Giáo đã phạm quá nhiều
tội ác đối với nhân loại trong khi Phật Giáo luôn luôn phát triển trên
thế giới bằng phương tiện hòa bình, không gây ra chiến tranh, không cưỡng
ép bất cứ một ai. “
Nghiên cứu & đối thoại
