BIẾN CỐ 8.5.1963 TẠI ĐÀI PHÁT THANH HUẾ

QUA LỜI MỘT NHÂN CHỨNG  

      Sau biến cố xảy ra ở Huế đã gây tử nạn cho một số Phật tử  trước Đài Phát thanh trong đêm 15/4 âm lịch (8/5/1963), Thượng tọa Thích Đức Tâm và Thượng tọa Thích Đôn Hậu đã vào Sài Gòn ngày 20/5/1963. Tại thủ đô, báo Đồng Nai có phỏng vấn Thượng tọa Thích Đức Tâm và đăng bài phỏng vấn trong hai số báo ngày 21 và 22/5/1963.

      Thượng tọa Thích Đức Tâm đã lấy lương tâm một tu sĩ thuật lại các biến cố bi đát mà Thượng tọa đã chứng kiến, nhưng cần ghi nhận rằng báo Đồng Nai là một tờ báo thân chính quyền Ngô Đình Diệm.  Do đó, bài này chưa chắc đã phản ảnh đúng các lời của Thượng tọa. Vả lại, dưới chế độ kiểm duyệt báo chí chặt chẽ của chính quyền, những điểm nào trong cuộc phỏng vấn bất lợi cho chính phủ tất nhiên bị xuyên tạc hay bị xóa bỏ.

      Nhà báo cũng đăng tải thư của một vài gia đình của nạn nhân đã yêu cầu Hội trưởng Hội Phật giáo Thừa Thiên tại chùa Từ Đàm xin rút bài vị nạn nhân về thờ riêng tại nhà, không nhận chức Thánh Tử vì đạo.  Các bức thư này đều lời lẽ giống nhau, không sai một dấu phẩy, chứng tỏ rằng đã được chép theo một bản thư mẫu của chính quyền đã soạn thảo, rồi vận động với các gia đình nói trên chép lại gửi cho Giáo hội. Ngón đòn ngây thơ ấy không đánh lừa được dư luận mà chỉ vạch rõ thêm thái độ khiếp nhược của chính phủ muốn chạy tội một cách quá ấu trĩ.

      Tuy nhiên tờ Đồng Nai là nhật báo duy nhất đã mượn lời của Thượng tọa Thích Đức Tâm để thuật lại diễn tiến các biến cố xảy ra tại Huế, do đó cũng mang lại một cách gián tiếp quan điểm của chính phủ về cách trình bày vấn đề này.  Vì các lẽ ấy, và với sự dè dặt kể trên, chúng tôi ghi lại sau đây nội dung của cuộc phỏng vấn này:

“Mở đầu câu chuyện, Thượng tọa Đức Tâm nhấn mạnh rằng: Tôi hết sức khách quan để thuật lại những điều mắt thấy tai nghe mà tôi đã chứng kiến trong vụ lộn xộn ở Huế.  Tôi xin lấy lương tâm của một người, của một tu sĩ mà thuật lại từ đầu đến cuối.  Và tôi cũng mong ông vì lương tâm của một người cầm bút mà tường thuật hết sức trung thực.

Tôi vội nói:

- Bạch Thượng tọa, xin Thượng tọa yên tâm, tôi xin viết đúng như  lời Thượng tọa thuật lại.

      Thượng tọa Thích Đức Tâm bắt đầu kể:  Ngày 13 tháng 4 Âm lịch, tức là ngày 6 tháng 5 năm 1963, Hội Phật học Trung phần tiếp đươc bản công điện từ Sài Gòn đánh ra cấm tư nhân treo cờ Phật giáo trong ngày Phật đản.   Hội Phật học Trung Việt liền cấp tốc nhóm họp quyết định gởi điện văn vào Sài Gòn kính xin chính phủ thu hồi lịnh treo cờ Phật giáo và gửi một điện văn đi Miến Điện cho Hội Phật giáo Thế giới yêu cầu can thiệp.

      Buổi chiều ngày 13 tháng 4 âm lịch, ông Cố vấn Chỉ đạo các Đoàn thể Chánh trị ở miền Trung và cả ông Bộ trưởng Bộ Nội vụ đều có mặt tại Huế để cứu xét, chấp thuận lời yêu cầu của Hội Phật giáo Trung Việt, rút lịnh cấm treo cờ Phật giáo.

Đuợc tin này, bà con Phật tử hết sức hoan hỉ.   Nào ngờ vào khoãng 16 giờ 15 phút ngày 14 tháng 4 âm lịch (7/5/63), bỗng có một số cảnh sát đi tới nhà các nhà từ đường Chi Lăng, Trần Hưng Đạo rồi đến đường Phan Bội Châu yêu cầu hạ cờ Phật giáo.  Dân chúng hoang mang và bất mãn nên khi cảnh sát buộc các nhà ở đường Phan Bội Châu hạ cờ thì một số gia đình Phật tử cực lực phản đối.

Ngay khi ấy, có một số Phật tử chạy đến chùa Từ Đàm để báo tin cho Ban Tổ chức lễ Phật đản biết.  Ban Tổ chức liền cử Thượng tọa Thích Mật Hiển đến yết kiến ông Tỉnh trưởng Thừa Thiên, nhưng vì đã hết giờ làm việc nên thầy Mật Hiển phải vào tư thất ông Tỉnh trưởng để yêu cầu ông Tỉnh trưởng thi hành lệnh của ông Cố vấn Chỉ đạo cho treo cờ Phật giáo.

      Lúc ấy bà con Phật tử nghe tin có phái đoàn Giáo hội Tăng Già đến tỉnh Thừa Thiên nên kéo đến chờ kết quả.  Lúc 18 giờ 15 phút, ông Tỉnh trưởng hội đàm với Hòa thượng Tường Vân thì bên ngoài Tỉnh đường đã có hơn 3.000 Phật tử đứng chờ kết quả. Lúc ấy ông Tỉnh trưởng Thừa Thiên hạ lệnh cho xe phát thanh đi khắp thành phố Huế báo tin cho bà con Phật tử biết là chính quyền đã rút lệnh cấm treo cờ Phật giáo  ở tư gia và bà con cứ việc treo cờ lên. Bà con Phật tử hân hoan ra về.

Theo lệ hàng năm, ngày kỷ niệm Phật đản vẫn có các buổi rước Phật từ chùa Diệu Đế đến chùa Từ Đàm, và trong buổi rước Phật ấy chỉ có một biểu ngữ đề : "Mừng ngày Phật Đản”.  Nhưng năm nay khi rước Phật từ chùa Diệu Đế đến chùa Từ Đàm, đồng bào Phật tử đã tham dự rất đông, dài tới hàng cây số.

      Ngoài biểu ngữ  “Mừng ngày Phật đản” người ta còn thấy hàng trăm biểu ngử đề những khẩu hiệu “tranh đấu”.  Thượng tọa Thích Trí Quang, Chủ tịch hội Phật học Trung phần ngạc nhiên liền hỏi:  “Sao lại có những biểu ngữ như thế kia?” Rồi Thượng tọa Thích Trí Quang hạ lệnh thu biểu ngữ tranh đấu, bà con Phật tử liền ngồi ngay xuống đường trước cửa trường Đồng Khánh để xin thầy Trí Quang cho bà con được giương khẩu hiệu ấy trong buổi rước Phật.

Thấy bà con Phật tử ngồi bệt xuống đường làm ngăn cản lưu thông, thầy Thích Trí Quang đành phải trả lại khẩu hiệu cho Phật tử. Cuộc rước Phật tiếp tục.

Đoàn rước về đến chùa Từ Đàm vào hồi 8 giờ 30 phút.  Cuộc lễ bắt đầu.  Về phía chính quyền có ông Phó Tỉnh trưởng Thừa Thiên, đại diện Tòa Đại biểu Trung phần, một vị Trung tá đại diện quân sự cùng với một số công chức tham dự.

      Lúc ấy vị Thượng tọa Trưỡng ban nghi lễ lên tiếng hỏi vì sao lại có những biểu ngữ “tranh đấu” kia và yêu cầu Thượng tọa Trí Quang, Hội trưởng Hội Phật học Trung Việt giải thích.  Thế là thầy Trí Quang lên máy vi âm giải thích lý do vì sao Phật tử đã giương nhũng biểu ngữ kẻ những khẩu hiệu “tranh đấu” kia.

Các vị đại diện chính quyền vẫn ngồi im lặng dự cho đến hết buổi lễ.  Buổi lễ diễn ra trong bầu không khí vui vẽ, bình thản.

      Theo thường lệ, và cũng như theo chương trình tổ chức tối 15 tháng 4, trong chùa Từ Đàm có múa bông hoặc biểu diễn văn nghệ giúp vui mừng ngày Phật đản.  Nhưng vì tình hình không được bình thường nên ban Tổ chức bèn bãi bỏ cuộc múa bông.

Cũng theo chương trình thì Đài Phát thanh Huế có năm buổi phát thanh liền về ngày Phật đản kể từ ngày 1/5/1963 đến 5/5/1963.  Vào hồi 20 giờ 05 phút, Đài Phát thanh Huế sẽ phát thanh lại buổi lễ Phật đản tại chùa Từ Đàm sau khi đã thu âm vào băng nhựa.

      Từ 6 giờ chiều, bà con Phật tử kéo đến Đài Phát thanh để nghe buổi phát thanh về ngày Phật đản.  Vào lúc 19 giờ, ban tổ chức lễ Phật đản ở chùa Từ Đàm liền đưa cuộn băng ghi âm buổi lễ Phật đản sáng ngày 15 âm lịch tại chùa Từ Đàm để yêu cầu ông quản đốc Đài Phát thanh Huế cho phát thanh.  Ông Ngô Ganh, quản đốc Đài Phát thanh từ chối vì cho là không thể thay đổi chương trình đột ngột như vậy được.

Cuộc bàn cãi giữa ban tổ chức và ông Ngô Ganh kéo dài từ 19 giờ 45 phút đến 22 giờ 20 phút vẫn không có kết quả.  Vào hồi 21 giờ 15 phút, thầy Trí Quang đến.  Lúc ấy, quanh Đài Phát thanh đã có khoảng 5.000 đồng bào Phật tử   kéo đến để nghe phát thanh.  Thầy Trí Quang thấy Phật tử kéo đến nghe phát thanh đông quá sợ xãy ra chuyện không hay nên thầy Trí Quang yêu cầu   bà con Phật tử giữ gìn trật tự, bình tỉnh và đứng xa Đài Phát thanh 4 thước.  Đồng bào tuân theo lời yêu cầu của thầy Trí Quang.

      Vào hồi 22 giờ 20 phút, ông Tỉnh trưởng Thừa Thiên đến.   Thầy Trí Quang nói với hai thầy Mật Nguyên và Đức Tâm : “Xin hai thầy ra đón ông Tỉnh trưỡng vô”. Rồi thầy Trí Quang yêu cầu đồng bào đứng dẹp ra hai bên làm hàng rào danh dự cho ông Tỉnh trưởng vào.  Hai thầy Mật Nguyên và Đức Tâm mời ông Tỉnh trưởng vô.  Đêm càng về khuya, Phật tử càng tới đông.   Thầy Trí Quang nói với ông Tỉnh trưởng:

“Nếu các ông không cho phát lại cuốn băng thì cho tôi nói với đồng bào vài câu để đồng bào yên tâm ra về, chớ chẵng lẽ đồng bào tới đây nghe phát thanh mà không được nghe thì làm sao họ về”.

Ông Tỉnh trưởng bằng lòng. Thầy Trí Quang sắp nói thì có hai tiếng nổ rầm trời trong đám người tụ tập trước cửa Đài Phát thanh.

Lúc ấy, bên phía chính quyền, ngoài ông Tỉnh trưởng còn có Thiếu tá Đặng Sĩ, Phó Tỉnh trưởng Nội an, ông Đặng Phong, Cảnh sát trưởng tỉnh Thừa Thiên, ông Ngô Ganh và một vị Trung tá. Hai tiếng nổ rầm trời ấy làm cho tất cả mọi người hốt hoãng nhào vô Đài Phát thanh tránh miểng và hơi mù.

      Lát sau, có một vị sĩ quan vào báo cho ông Tỉnh trưởng biết là có 7 xác chết trong vụ này.  Nghe tin có 7 người chết , thầy Trí Quang nghẹn ngào nói: “Từ tối đến giờ tôi cố gắng giữ gìn trật tự không có việc gì xảy ra hết.  Nay 7 người chết oan, chết uổng.” Ông Tỉnh trưởng im lặng với nét mặt buồn rầu.  Ngay khi ấy, ông Cảnh sát trưởng Đặng Phong vào cho biết: “Thưa ông Tỉnh trưởng, theo tôi thì đây là bọn Việt cọng phá hoại.”

Ông Tỉnh trưởng Thừa Thiên trừng mắt, gạt đi: “Ông ra ngoài kia đi, để tôi nói chuyện”.

Giữa lúc ấy, đồng bào Phật tử tự động giải tán rồi họp lại thành những nhóm  biểu tình. Thấy tình trạng quá găng, ông Tỉnh trưởng nói với thầy Trí Quang : “Đồng bào đang biểu tình.  Thượng tọa có đang nghe họ hô khẩu hiệu không?”. Thầy Trí Quang ứa nước mắt nói: “Thôi đã có 7 mạng chết oan rồi.  Chẵng lẽ bây giờ lại để cho một số người chết nữa, máu lại chảy một cách oan uổng nữa.”

Ông Tỉnh trưởng đề nghị thầy Thích Trí Quang đi giải thích cho đồng bào Phật tử giải tán. Thầy Trí Quang nhận lời, lấy chiếc xe của Ty Thông tin đi đến đám biểu tình mà giải thích và yêu cầu đồng bào hãy về nhà.  Ngày mai, thế nào Hội Phật giáo Trung phần cũng tổ chức cuộc mít tinh truy điệu đồng bào đã chết.

      Đồng bào tuân theo lời dạy của thầy Trí Quang trở về nhà hồi 1 giờ 50 phút đêm 15 rạng 16 âm lịch. Thầy Trí Quang trở về Đài Phát thanh báo tin cho ông Tỉnh trưởng biết kết quả và cho biết ngày mai sẽ có cuộc mít-tinh tại chùa Từ Đàm cho Phật tử làm lễ truy điệu đồng bào đã chết.

     Thiếu tá Đặng Sĩ không nghe và nói “Không thể có mít-tinh được. Tình thế như thế này mà quí vị tổ chức mít-tinh thì chúng tôi không làm sao giử được trật tự. Tối nay, vì chúng tôi không ngờ và cũng không chuẩn bị nên mới xãy ra như thế này.”

Thầy Trí Quang bình tỉnh đáp “Tôi đã hứa thì thế nào ngày mai cũng phải có mít-tinh để truy điệu những người chết oan, chết uổng.”

Giữa lúc ấy, hai vị bác sĩ Nguyễn Quang Môn và Dương Đăng Bảng đến tự tay đi thâu gom mấy cái xác chết khiêng vào đặt ở góc Đài Phát thanh. Hai bác sĩ đến bắt tay Thượng tọa Đức Tâm và Mật Hiển. Lúc ấy thầy Đức Tâm không còn biết nói ra sao nữa !  Thầy Đức Tâm chỉ biết im lặng vì sợ nói ra lúc ấy chỉ gây thêm xúc động cho mọi người mà thôi !

      Suốt đêm im lặng. Nhưng vào lúc 6 giờ sáng hôm sau, một số bà con Phật tử đã đi tập họp biểu tình.  Họ im lặng đi trên các đại lộ thành phố Huế và mang theo nhiều biểu ngử.

(Vẫn theo lời thầy Đức Tâm) lúc bấy giờ Hội Phật giáo Trung Việt được tin một số đơn vị thuộc Quân đoàn I từ Quãng Trị và Touranne kéo về Thừa Thiên để đề phòng bất trắc. Tiếng đồn rầm lên là quân đội về để đàn áp cuộc biểu tình của Phật tử. Nhưng trước cái cảnh thảm thương ấy, trước những hành động ôn hòa và bình tỉnh bất bạo động, hợp với chánh pháp, anh em binh sĩ yên lặng, không hề có hành động nào là quá đáng. Tình quân dân thật thắm thiết.  Binh sĩ đi theo đoàn biểu tình để giữ an ninh trật tự cho Phật tử.

      Trước khí thế mạnh mẽ nhưng bình tỉnh ôn hòa của đoàn biểu tình, ông Tỉnh trưởng Thừa Thiên và Thiếu tướng Lê văn Nghiêm liền đến chùa Từ Đàm yêu cầu thầy Trí Quang đi đến chổ biểu tình khuyên Phật tử giải tán.

      Thầy Trí Quang nhận lời. Lúc ấy Thiếu tướng Lê văn Nghiêm yêu cầu được cùng đi với thầy Thích Trí Quang. Thầy Trí Quang nói với Tướng Nghiêm rằng “Thôi, xin Thiếu tướng ở nhà, để tôi cùng đi với ông Tỉnh trưởng cũng được rồi”. Thiếu tướng Nghiêm bằng lòng ở lại chùa để thầy Trí Quang cùng đi với ông Tỉnh trưởng trên chiếc xe của Ty Thông tin để ra trước đoàn biểu tình.

“Nếu đồng bào không giải tán , tui sẽ tuyệt thực...”  thầy Thích Trí Quang cùng một số các thầy Mật Nguyên, thầy Mật Hiển, thầy Đôn Hậu, thầy Đức Tâm, suốt trong mấy ngày xảy ra vụ lộn xộn đã phải thu xếp, giãng hòa suốt ngày đêm thành ra các thầy mệt nhoài, chỉ uống nước cầm hơi.

      Khi ra tới chổ bà con Phật tử biểu tình, thầy Trí Quang phải nói với bà con Phật tử rằng “Tất cả bà con Phật tử phải giải tán, không thể nào đồng bào có thể kéo dài cuộc biểu tình này mãi, lỡ xãy ra một chuyện gì nữa thêm phiền phức cho đồng bào” Bà con Phật tử vẫn im lặng không nhúc nhích. Thầy Trí Quang nói “Nếu bà con không chịu giải tán, không nghe lời tui khuyên, tui và các thầy đây sẽ tuyệt thực cho đến khi đồng bào chịu giải tán. ”

      Bà con Phật tử thấy thầy Trí Quang và các thầy Đức Tâm, Đôn Hậu, Mật Nguyện, Mật Hiển quá mệt nhọc phờ phạc, nay lại nghe thầy Trí Quang nói đến đồng bào không chịu giải tán thầy sẽ tuyệt thực chết, lúc ấy bà con Phật tử mới chịu giải tán ra về.  Cuộc biểu tình kéo dài từ 9 giờ sáng đến 12 giờ trưa mới thật sự giải tán.

      Chiều 16 tháng 4 âm lịch, sau khi khuyên giải bà con Phật tử giải tán, các vị Hội trưỡng năm cấp tri sự Phật giáo toàn quốc Trung phần và Thừa Thiên là:

- Tổng hội Phật giáo Việt Nam do Hòa thượng Thích Tịnh Khiết làm Hội chủ.

- Tổng trị sự Giáo Hội Tăng già Trung phần do Thượng tọa Thích Mật Nguyện làm Trị sự trưởng.

- Tổng trị sự Hội Phật giáo Việt Nam tại Trung phần do Thượng tọa Thích Trí Quang làm Hội trưởng

- Trị sự Giáo hội Tăng già Thừa Thiên do Thượng tọa Thích Mật Hiển làm Trị sự trưởng.

- Trị sự Tỉnh hội Phật giáo Thừa Thiên do Thượng tọa Thích Thiên Siêu làm Hội trưởng cùng mở một cuộc hội nghị tại chùa Từ Đàm để tổ chức một cuộc tập họp như thượng tọa Thích Trí Quang đã hứa khi giải tán đoàn biểu tình của quần chúng Phật giáo.

      Trong khi đang hội đàm, các vị Hội trưởng năm cấp lại được tin quần chúng Phật giáo đang rầm rộ kéo tới chùa Từ Đàm còn đông hơn buổi sáng.  Hỏi ra mới biết nguyên nhân chỉ vì Phật tử đang mong có một cuộc tập hợp mít-tinh như thầy Trí Quang đã hứa, thì nay lại được tin có một khán đài được dựng lên ở công trường Thương Bạc đang bị dỡ bỏ nên họ thắc mắc tại sao khán đài Thương Bạc là nơi tập hợp mít tinh của Phật tử lại bị hạ và cuộc mít-tinh lại bị cấm.

      Lúc ấy ông Tỉnh trưởng Thừa Thiên và vị chỉ huy quân sự đến chùa Từ Đàm để yêu cầu thầy Thích Trí Quang kêu gọi Phật tử giải tán lần nữa vì khán đài ở công trường Thương Bạc không phải là nơi đồng bào Phật tử tập hợp mít tinh.  Đồng bào đã lầm.

      Lời kêu gọi của thầy Thích Trí Quang được phát thanh cho đồng bào Phật tử nghe.  Thế là đồng bào Phật tử lại giải tán vì thầy Thích Trí Quang cho biết sáng hôm sau, ngày 17 tháng 4 âm lịch (10- 5), mới sẽ có cuộc mít-tinh truy niệm tại chùa Từ Đàm.

Sáng 17 tháng 4, từ sáng sớm, bà con Phật tử đã kéo đến sân chùa Từ Đàm theo lời triệu tập của thầy Trí Quang. Nơi mít-tinh có ba máy vi âm, 10 loa phóng thanh. Đồng bào Phật tử đã kéo đến đầy sân thượng, sân hạ và các nẽo đường từ cầu danh dự lên đến cửa chùa Từ Đàm rồi xuống đến cầu Bến Ngự. Hàng ngủ chỉnh tề, kỷ luật.  Trong buổi mít-tinh, Thượng tọa Thích Trí Quang yêu cầu Phật tử không được hoan hô, không được vỗ tay.  Ban lãnh đạo cuộc mít-tinh gồm năm Hội trưỡng năm cấp Trị sự Phật giáo Trung Phần và Thừa Thiên. Người đảm nhận trách nhiệm chỉ đạo là Thượng tọa Thích Trí Quang.

      Cuộc mít-tinh ở chùa Từ Đàm đã kéo dài 2 tiếng đồng hồ và giải tán trong trật tự và kỷ luật”.

 đọc tiếp: Phái đoàn PGVN họp báo ngày 16.5.63 sau cuộc gặp Ngô đình Diệm

 

Home   |  Go top page  |  Về trang mục lục