-
- GHI
NHẬN
- CỦA
THƯỢNG TỌA THÍCH TRÍ QUANG
- VỀ
BIẾN CỐ PG 1963 TẠI HUẾ
- (Trích
từ Tạp Chí LIÊN HOA số ra ngày 29 tháng 1 năm 1964)
Hình Thầy
Thích Trí Quang chụp
vào năm 1990
“.... Một sự vận động kỳ quái.
Ngày 6/ 5/1963, lúc 13
giờ, tức là 13 tháng 4 Âm lịch, Phật lịch 2507, ông Tỉnh trưởng Thừa
Thiên tiếp xúc với tôi tại chùa Từ Đàm, Huế, và đưa ra lời yêu cầu
mà chính ông ngập ngừng nhất trong khi trình bày, tỏ ra ông không hiểu
rõ lý do và thấy trước rất vô lý. Ông
nói: “Ông Cố vấn thiết tha yêu cầu
ban Tổ chức Đại lễ Phật đản
2507 thông báo cho toàn thể Phật giáo đồ đừng treo cờ Phật giáo trong
ngày đại lễ ấy”. Ông nói thêm: “Ông Cố vấn nói miễn Phật giáo có vài dòng
thông báo, còn cờ treo hay không, không cần.”
Tôi nói ngay rằng đó
là lời yêu cầu mà tiên quyết là không thể chấp nhận được, chứ không
cần tìm hiểu lý do và ẩn tình. Tuy nhiên, tôi vẫn hỏi ông có hiểu hay
đoán biết lý do và ẩn tình ấy không. Ông
bảo không. Ông từ biệt tôi với vẻ mặt thất vọng của nhà
cầm quyền, nhưng không dấu được
sự bằng lòng của một người Phật tử. Phần tôi, tôi linh cảm thấy
có một sự trạng gì quan trọng lắm mà Phật giáo đồ sắp phải chịu
đựng.
Bức công điện triệt
hạ cờ Phật giáo. Quả nhiên, lúc 20 giờ 30
ngày 6/5/1963, tôi đã nhận được công điện sau đây:
“Công điện số
9195 - Ngày giờ gửi: 15 giờ ngày 6/5/1963, gốc ở Sài gòn. Ngày giờ nhận: 16 giờ ngày 6/5/1963, gởi
đi Huế.
“Đổng lý văn
phòng Phủ Tổng thống điện gửi quí ông Tỉnh trưởng Thừa Thiên. (4)
“Văn phòng Phủ
Tổng thống trân trọng chuyển đến quý ông chỉ thị sau đây của Tổng
thống:
“Ra chỉ thị cho các cơ quan phụng tự bất câu
tôn giáo nào trên các cơ sở phụng tự (nhà thờ, chùa chiền v.v...) chỉ
treo cờ quốc gia mà thôi. Chánh phủ
đã hỏi các tổ chức tôn giáo đều đồng ý là con dân trong một nước
chỉ treo cờ quốc gia. Sự treo cờ,
ảnh phía trong thì tùy nghi (thường thì treo ảnh. có khi dán ảnh lên bức
vải như lá cờ cũng có). Ở các nước, dẫu
ở phía trong nơi phụng tự, người ta cũng treo cờ quốc gia. Lúc trước có khi vì muốn tránh treo cờ
đỏ sao vàng Việt Minh hay cờ tam tài của Pháp, thì có những tôn giáo
treo cờ hiệu gì khác. Nước nhà đã
độc lập, nên chỉ treo cờ quốc gia. Các nhà tư cũng vậy. Trân trọng” (5)
Công điện này có lời
sao chuyển (6) của Tỉnh trưởng Thừa Thiên nguyên văn như sau: “Trân trọng yêu cầu quí liệt giáo hội thông
báo cho các cơ quan phụng tự và các tín đồ thi hành đúng đắn chỉ thị
trên đây của Tổng thống.” Công điện này nói “các tôn giáo”, nhưng ai cũng thấy các tôn giáo bị
mượn để triệt hạ cờ Phật giáo. Không thể nào cảm nghĩ khác hơn khi công điện
ấy được gửi đi chỉ trước đại lễ Phật đản đúng 41 tiếng đồng
hồ.
Phản ứng đầu tiên
của Phật giáo miền Trung. Đêm đó, từ 21 giờ ngày 6/5/1963 đến 2
giờ ngày 7/5/1963, Phật giáo miền Trung – mà thành phần là Tổng trị sự
Giáo hội Tăng Già Trung Phần và Tổng trị sự Hội Phật giáo Việt Nam tại
Trung Phần – mở ngay một cuộc hội nghị tại chùa Từ Đàm Huế với sự
hiện diện của Hòa thượng Hội chủ Tổng hội Phật giáo Việt Nam. Trong cuộc hội nghị đó, có một đề
nghị cần phản đối công điện nói trên bằng cách chỉ thị cho tất cả
17 tỉnh hội (7) không cử hành đại
lễ Phật đản. Đề nghị đó được thay thế bằng sự
phản đối qua những bức điện văn sau đây, do chính tôi được ủy thác
thảo ra:
- Điện văn gửi
Phật giáo thế giới: “Cờ Phật giáo bị không cho treo tại các tu viện
Phật giáo ngay trong ngày đại lễ Phật đản quốc tế. Yêu cầu can thiệp với chính phủ Việt
Nam Cộng Hòa”.
- Điện văn gửi
Tổng thống Ngô Đình Diệm: “Phật
giáo rất xúc động nhận được công điện số 9195 không cho treo cờ Phật giáo thế giới ngay
trong ngày đại lễ Phật đản quốc tế. Chúng
tôi không tin rằng quyết định đó xuất phát từ Tổng thống. Thỉnh cầu Tổng thống ra lệnh điều tra
và thu hồi công điện nói trên.
Trân
trọng”.
- Điện văn gửi
các tập đoàn Phật giáo Việt Nam: “Cờ Phật giáo bị triệt hạ bởi công điện
số 5159. Đã đánh điện cho Phật giáo
thế giới can thiệp và đánh điện cho Tổng thống thỉnh cầu đình chỉ. Nhưng các tập đoàn vẫn thông báo các
đơn vị và chờ chỉ thị.”
Sự thiếu thành tín
đầu tiên: Sáng ngày 7/5/1963, những
điện văn này được gửi đi. Riêng
điện văn gửi Tổng thống Diệm thì một bản sao được gửi cho ông Tỉnh
trưởng Thừa Thiên, nhưng chúng tôi biết chắc những điện văn sẽ không
được đánh đi. Quả nhiên, hơn 9 giờ, ông Tỉnh trưởng Thừa Thiên đến
chùa Từ Đàm yêu cầu chúng tôi tạm đình việc gửi các điện văn nầy
và mời đến tư dinh nguyên Cố vấn miền Trung.
Tại đây, phía Phật giáo có tôi và hai vị Thượng tọa nữa, phía
chính quyền có ông Cố vấn, ông Bộ trưởng Nội vụ và ông Tỉnh trưởng
Thừa Thiên. Cuộc hội kiến đi đến
kết quả mau chóng: ông Bộ trưởng lảnh trách nhiệm về Sài
Gòn gấp để yêu cầu Tổng thống thu hồi công điện cấm treo cờ Phật
giáo tại miền Trung, tối thiểu là xứ Huế, không thi hành công điện ấy. Tiễn tôi ra về, ông Cố vấn vẫn còn
nói: “Tôi xin đoan chắc, một trò Ơn chết
mà chết cả một chính phủ, huống chi cờ một tôn giáo lớn nhất mà bị
triệt hạ ngang đi như thế !”
Lời đó được nói
ra để đáp lại câu tôi nói với ông: “Dẫu kết quả cuộc hội kiến là như vậy, tôi
vẫn thấy không vơi đi được phần nào sự lo nghĩ nặng nề”. Sự
trạng xảy ra quả đúng y như thế.
Lúc 14 giờ ngày
7/5/1963, tức 14/4 Âm lịch, loạt đầu có các Khuôn hội Phật giáo Thừa
Thiên tại ba phường của thành phố Huế, cùng một lúc đến chùa Từ Đàm
(8) báo cáo một cách uất hận trong nước mắt rằng không những họ bị
bắt buộc phải tự triệt hạ cờ Phật giáo, giành giật, xé nát và vất
xuống đường đi, mà còn bị công khai đánh chửi, hăm bắt và bỏ tù tất
cả Phật giáo đồ. Không những chỉ có thế, tất cả những chiếc đèn
lồng nếu có dấu hiệu của Phật giáo (mà hầu hết đều có, nhất là tượng
Phật sơ sinh, màu cờ Phật giáo có hoa sen năm cánh) cũng bị một số phận
như lá cờ Phật giáo vậy.
Loạt này đang nói
thì tiếp đến loạt khác, không đầy 3 tiếng đồng hồ, được biết toàn
thể thành phố Huế đều bị một sự khủng bố Phật giáo đồ, triệt hạ
cờ và đèn Phật giáo như nhau, có ý thức và có tổ chức rõ ràng gần
như cố ý không dấu diếm. Hầu hết
những đường phố lớn nhỏ của Huế đều xảy ra cảnh tượng vừa mô
tả, nhất là ngay tại hai còn đường chính và lớn nhất của thành phố
Huế là Trần Hưng Đạo và Phan Bội Châu, cảnh tượng khủng bố và triệt
hạ lại càng dữ dội và công khai hơn cả.
Khoảng 17 giờ, tại chùa Từ
Đàm, quang cảnh gần như một cuộc biểu tình. Lời chất vấn của Phật
giáo đồ Huế thực rõ rệt: “Theo
thông tư của ban Tổ chức có lời kiểm ký của tỉnh tòa, chúng tôi được phép và đã treo cờ
đèn, tại sao bây giờ lại bị triệt hạ xé bỏ và khủng bố ? Chúng tôi phải theo lệnh nào đây, khi những
kẻ đi triệt hạ, xé bỏ và khủng bố chúng tôi lại chính là cảnh sát
trực thuộc tỉnh tòa ? ”.
Với tư cách Hội trưởng Hội
Phật giáo và Trưởng ban Tổ chức lễ Phật Đản tại miền Trung, tôi vội
can thiệp. Tôi đề nghị Ban tổ chức
Thị xã Huế nên mời ông Tỉnh trưởng Thừa Thiên kiêm Thị trưởng Huế,
hay đại diện ông ấy, lên chùa Từ Đàm giải quyết trực tiếp. Đề nghị đó gặp phải sự lẩn tránh
rõ rệt. Do đó mà một đề nghị bắt
buộc phải có: Ban tổ chức và những người khiếu nại nên thân hành xuống
tỉnh tòa để yêu cầu giải quyết. Dĩ nhiên tôi phải đi theo đích thân
lãnh đạo sự yêu cầu này.
Cuộc biểu tình thật sự
và đầu tiên: Chúng tôi biết chắc
chúng tôi đến tỉnh tòa Thừa Thiên thì một cuộc biểu tình thực sự sẽ
xảy ra. Chúng tôi nói đây là vị
Hòa thượng và 5 vị Thượng tọa cao nhất của Phật giáo Việt Nam và
tôi. Lúc ấy đã non 18 giờ. Cùng theo chúng tôi là các nhân viên các
Ban tổ chức lễ Phật đản cấp Phần, cấp Tỉnh và cấp Thị, vốn là
nhân viên của Trị sự Tăng Già và Hội Phật giáo cấp Phần và cấp Tỉnh. Ngay trước tỉnh tòa, phía ngoài đường
đã tụ tập khá đông Phật giáo đồ, trong đó có một số học tăng tại
Huế nhận ra chúng tôi mà đứng lại hoặc nghe chúng tôi đến mà đi trước. Điều cần phải ghi rất rõ là một
phái đoàn Tăng Già Nguyên Thủy cũng đến tỉnh tòa ngay sau đó nửa giờ.
Chúng tôi chưa gặp
được ông Tỉnh trưởng nên tôi đã tuyên bố với ông Phó Tỉnh trưởng
rằng theo cuộc hội kiến khi sáng, chính quyền đã phản bội. Tôi nói tiếp: “Chúng tôi sẽ ở lại đây cho đến khi nào cờ
và đèn Phật giáo được treo lại y nguyên mới về chùa cử hành đại lễ
Phật đản.”
Hơn một tiếng đồng
hồ sau, ông Tỉnh trưởng mới hội kiến với chúng tôi tại phòng hội
nghị của Tỉnh tòa. Xung quanh ông
có đủ mặt nhân viên dưới quyền. Ông
xác nhận chỉ có ra khẩu lịnh cho cảnh sát đi khuyên đồng bào triệt hạ
cờ đèn Phật giáo, họ nghe thì tốt, không thì thôi. Tôi biết ngay đó là lịnh khủng bố mà
tránh trách nhiệm. Và chắc khẩu lịnh
đó được kèm thêm một mật lịnh “Cứ
khủng bố đúng mức”. Theo dư
luận, mật lệnh này ông Tỉnh trưởng phải thi hành, phải lặng thinh hơn
là tự mình phát ra. Thế có nghĩa là mật lệnh khủng bố đã mượn khẩu
lệnh vô trách nhiệm mà hành động.
Dẫu biết vậy, lúc bấy giờ chúng tôi chỉ yêu cầu Tỉnh tòa phải cho chính xe thông tin của
chính quyền đi loan báo trước 21 giờ, rằng cờ và đèn Phật giáo vẫn
được treo như cũ để cử hành đại lễ Phật đản. Phật giáo đồ trước
cửa mỗi lúc một đông, sắc diện của chính quyền tố cáo cho chúng tôi
biết như vậy. Chính sự kiện này đã
khiến cho ông Tỉnh trưởng phải chấp nhận lời yêu cầu nói trên. Cửa phòng hội nghị mở, Phật giáo đồ
kéo vào đầy trong sân ngoài đường của Tỉnh tòa với sự yên lặng và
trật tự tột bực. Ông Tỉnh trưởng
yêu cầu chúng tôi cùng xuống để tiếp xúc với Phật giáo đồ.
Một cuộc hội nghị mật được diễn ra và quyết định đoàn rước
Phật sẽ bắt đầu vào 8 giờ sáng mai 8/5/1963. Đoàn rước kỷ niệm Phật
đản 2507 tại trung tâm Huế khởi hành từ chùa Diệu Đế lên chùa Từ Đàm
sẽ là một cuộc biểu tình có tổ chức, chính thức mở màn cho cuộc vận
động của Phật giáo Việt Nam dưới hình thức công khai.
Cũng chính trong hội nghị mật này, sách lược
cuộc vận động được ấn định với những nét đại cương như sau:
- - Tính chất:
Thuần túy tín ngưỡng.
- - Mục tiêu: Bình đẳng và tự do tín ngưỡng
Phật giáo. (Trong phạm vi nhân quyền)
- - Phương pháp:
Bất bạo động.
- - Đối tượng: chỉ phản đối chính sách bất công. Không coi Chính phủ, nhất là không
coi Thiên Chúa giáo, là kẻ đối lập.
đọc: Cuộc
thảm sát đêm 8.5.63 tại đài Phát thanh Huế - lời nhân chứng
Home | Go top page |
Về trang mục lục
