-
Tuyệt thực tại chùa Từ Đàm |
Thái Kim Lan
1. Không hẹn mà lên
!
Xe vừa rời đường Lê Lợi quẹo trái, tôi đã thấy quang cảnh
khác hẳn dưới phố. Nhiều đoàn người cũng đang vội vã như tôi đi lên
hướng dốc chùa Từ Đàm, cảnh tượng tấp nập rộn ràng, nét mặt người
đi có vẻ căng thẳng. Nhiều anh chị mặt đồng phục gia đình Phật tử
còng lưng đạp xe lên dốc. Đến lưng chừng dốc, đã thấy nhiều đòan
người từ nhiều ngã khác nhau đổ về, giữa những tà áo lam, áo trắng
của đoàn người, thấy lố nhố rất nhiều cảnh sát và lính quân đội
đang nhảy xuống từ các xe jeep và xe thùng của quân đội VNCH. Hai ba chiếc
xe tăng đứng lù lù đe dọa trên đường đi. Từng cuộn dây kẽm gai nằm
sẵn hai bên vệ đường. Cảnh sát và lính đều có mang dùi cui, súng dài
trước gắn mã tấu gờm gờm trông rất kinh hoàng, thắt lưng lủng lẳng
lựu đạn. Tiếng còi xe, tiếng huýt còi của cảnh sát chận người đi,
tiếng chuông mõ vọng từ đàng xa nghe hỗn loạn lạ thường, nhưng đòan
người cứ như nước lũ, không thể cản ngăn đường lên chùa. Tôi đã
phải quày xe tìm đường đi tắt, xuống xe để lách và chen. Cuối cùng
tôi lên được chùa, đi theo ngõ sau đến nhà bếp. Tôi vất xe nơi góc bếp
và chạy vội lên mấy bực cấp ra sân.
Tôi đang nhảy hai bực cấp một cho mau thì đụng phải
Phan Chánh Đông đang cầm tờ giấy trong tay trờ đến. Đông bật lên tiếng
kêu “Ui chao ! Kim Lan, chừ mới tới !” Hắn chẳng nói thêm, nắm lấy
cánh tay tôi lôi tôi gấp bước chạy theo lên giảng đường bên trái của
sân chùa. Trên thềm bên góc trái trước cửa ra vào có cái bàn nhỏ và
hai cái ghế. Trên bàn ngổn ngang giấy tờ và một máy đánh chữ nhỏ. Hắn
ấn tôi ngồi xuống ghế và bảo: “Nì, chừ chỗ ni là của “bà” đó
nghe, “bà Đoàn phó nợ!” và không để tôi dương mắt to thêm hắn tiếp:
“Anh Đoàn trưởng và anh Phó Đoàn phải vô suối Lồ ồ học cần lao
nhân vị theo chỉ thị của trường Đại Học sau khi chấm thi. Chỉ còn Phan Đình Bính với tui với bà
thôi đó bà ơi. Việc nhiều lắm!”
“Coi nơi tề!” Hắn chỉ tay ra sân.
Tôi quay ra. Thấy sân chùa chật ních với áo
vàng áo nâu áo lam áo trắng. Cảnh tượng có vẻ trầm hùng chứ không hỗn
loạn như bên ngoài.
Đông nói: “Quí Ôn Quí Thầy và Quí Sư Bà
Sư Cô đang phát động cuộc tuyết thực đợt một. Thầy Trí Quang đã tuyệt
thưc ba ngày nay, để phản đối chính quyền không chịu thực thi nguyện vọng
của Phật tử. Gia đình Phật Tử cũng đã bắt đầu. Đoàn mình cũng khởi
động cuộc tuyệt thực ngày hôm ni. Tui đang đánh máy xin qúi Ôn cho phép
SVPT tuyệt thực.” Hắn chỉ tờ giấy đang cầm trong tay “Còn Phan Đình
Bính vừa mới đi xuống phố kêu gọi các chị Tiểu thương ủng hộ cơm
gạo cho chùa chưa lên.”
Quả nhiên những đoàn thể với những màu
áo khác nhau đang ngồi trong nắng, xếp bằng trên đất, kẻ đội nón người
đội mũ, mặt mày thanh thản nhưng cương quyết. Tôi nhìn bóng của cây Bồ
Đề ở trước sân đang thu nhỏ lại, nghĩ trưa hôm nay trời sẽ nắng gắt
hơn nữa, sẽ rất cực khổ cho những người ngồi trần thân trong nắng,
cái nắng của ngày cuối tháng năm như đổ lửa trên lưng! Hôm ấy là ngày 30.5.1963, sau ba tuần kiên
nhẫn chờ đợi chính quyền đã nhiều lần hứa sẽ thực thi 5 điều
trong bản yêu sách, rồi lại nuốt lời hứa, dùng dằng và kiếm đủ mọi cách để không đáp ứng
lời kêu gọi. Tôi ngồi xuống đọc nhanh các bản tài liệu để trên
bàn, trong khi Đông tiếp tục nói :
“Chừ
phải lập danh sách SV tình nguyện tuyệt thực. Ai muốn tuyệt thực phải
ký tên là mình tình nguyện, sau khi đã giải thích cách tuyệt thực như thế
nào, chỉ tuyệt thực trong vòng 24 tiếng đồng hồ, sau 5 tiếng ngồi có
thể nằm nghỉ trong giảng đường, chỉ được uống nước – chơ không
phải như khi Kim Lan lẫy mẹ không ăn mà thủ bánh trong túi mô hí” – Hắn
cười nhe cả hàm răng, hắn cười khi mô cũng rỗn rảng thoải mái phổi
bò, đôi mắt ốc nhồi lấp lánh. Tôi
đã nổi tiếng có đôi mắt “khu đoại”, nhưng phải nhường Đông biệt
danh này. Người ta nói mắt lộ rõ là người yểu số - ngày tôi du học
trở về Huế sau mười năm, đau lòng nghe tin Đông chết trận để lại vợ
và con. Đông không huyên hoang, làm việc hết mình, thực tiễn và tổ chức
giỏi.
Đông chỉ cho tôi tập vở trên bàn: “Đây
là cuốn sổ ghi tên sinh viên tình
nguyện tuyệt thực…” Chưa dứt câu bỗng một bóng người ào đến như
một cơn gió lốc bên tôi với tiếng reo giọng Bình Định bắt chước giọng
Huế “Chộ Mệ! Kim Lan! Gớm chưa, chừ mới thấy mặt”.
Nghe giọng tôi đã biết là anh Vĩnh Kha! Tôi
cười : “Thì Kim Lan phải học thi không thôi hỏng làm răng!”
Thấy mặt Kha tươi rói hẳn lên, một tay anh
đưa lên sửa sửa gọng kính cận thị dù gọng kính vẫn nằm yên trên
sóng mũi thẳng, một tay anh đưa lên trước bụng như che chở cái bụng xẹp
lép của anh, - cử chỉ cố hữu của
Vĩnh Kha, ngay cả trong những lúc trang trọng hay khẩn trương nhất như lên
đọc diễn văn với tư cách chủ tịch Tổng hội Sinh viên trước hàng
ngàn sinh viên trong những năm sau đó. Anh
ngoái cổ nói với Đông :
- “Thầy
Trí Quang dặn, chuyện tuyệt thực của anh em mình nên cẩn thận, phải ý
thức trách nhiệm! Chỉ có đoàn viên mới tuyệt thực được mà thôi. Và
chúng ta phải phân công người đi săn sóc tình trạng sức khỏe của anh
em và của tất cả những người tuyệt thực trong chùa. Thời tiết nóng nảy
có thể bị ngã bệnh thì nguy lắm!”
Kha vừa nói vừa ngảnh mặt cười với tôi.
Anh người cao gầy, có khuôn mặt dài, cằm hơi nhọn, da đen, dáng trí thức
và chân thật hiền lành, anh là người được anh em thương mến nhất, chất
phát trung thực, rất có tình và hết lòng với anh em bạn bè, chúng tôi thường
kêu anh là Lưu Bị theo với tính nhân hậu của anh. Tôi rút quyển sổ ra
và bảo: “Chừ Kim Lan xin ghi tên tình nguyện tuyệt thực đây nì”, vừa
mở sổ tôi vừa đếm tên người đã ghi “Thêm Lan vô nữa là 19, rứa
anh Kha hay Đông ghi vô nữa là hai mươi và chúng ta bắt đầu thôi!”
“Ấy chết” Đông bảo, “...không được mô ! Thầy Trí Quang dặn anh em
trong ban chấp hành chưa được tuyệt thực, vì phải để dành sức làm việc
đó nghe. À mà Thầy dặn thêm, khi mô ai muốn vô tuyệt thực phải hỏi ba
lần để họ suy nghĩ cho kỹ rồi mới ghi tên, ai muốn vô Đoàn SV cũng rứa!”
“Ờ, Thầy dạy giống như Đức Phật ngày
xưa hè!” Tôi làm vẻ thành thạo.
Đông không để ý đến phản ứng của tôi,
anh quay sang cầm máy phóng thay loan tin Đoàn SVPT bắt đầu tuyệt thực kể
từ ngày hôm nay, lúc 10 giờ, để ủng hộ 5 điểm yêu sách của Phật
Giáo và kêu gọi nhà cầm quyền thực thi nghiêm chỉnh những lời hứa
trong các cuộc hội đàm. Nói xong anh hướng dẫn đoàn tuyệt thực xuống
ngồi ở sân (ngày nay là nơi có tượng của Bác sĩ Lê Đình Thám, trước
thềm nhà khách, bên tay mặt hông chùa).
Nếu ai thấy chúng tôi ngày hôm ấy, chắc chắn
người ấy sẽ không ít thì nhiều “nực cười châu chấu” – chúng
tôi tuy đã mười chín hai mươi hăm mốt nhưng đứa nào đứa nấy chẳng
có kinh nghiệm cuộc đời chi cả và mặt mày thì non choẹt thứ “bạch
diêﮠthư sinh” – Thấy chúng tôi thời ấy, một lũ “oắt con” ngơ ngáo
giữa đời mới có thể hiểu được tại sao các vị Tổng thống, Cố vấn,
ông Cậu ngồi trên đỉnh cao, thường quen được kẻ hầu người hạ và
kẻ cận thận xưng tụng sáng trưa chiều tối một điều Tổng thống hai
điều Tổng thống – thường hay ưa xoa đầu trẻ cho bánh kẹo, đã tưởng
mình ở trên cửu trùng cao vời vợi,
thương xuống cái lũ trẻ ranh mà họ nghĩ là đã đối xử “quá tốt”
và là những con cừu non phải ngoan ngoản vâng lời, nên đã nổi giận điên
cuồng ra tay đàn áp trừng trị, bởi vì họ đã không tưởng tượng được
đám người trẻ này có thể lên tiếng đòi các vị thực thi bình đẳng,
công bình tôn giáo.
Trong lúc Đông đọc bản tuyên bố của Đoàn
Sinh viên tuyệt thực và danh sách những người tuyệt thực đợt đầu,
Kha quay sang tôi : “Kim Lan ốm gió thổi bay mà dám tuyệt thực, ba thành
cái que reng ?”. Tôi cười bảo : “Để
rồi anh Kha biết, không cho Lan tuyệt thực đợt đầu thì Lan ghi đợt hai
đây nì” Tôi dọa chơi, - biết thế
nào anh cũng can: “Mà 48 tiếng lận!” Không để anh phản đối tiếp sau
khi nguýt tôi kiểu rất chi là Vĩnh Kha - mắt nhìn nghiêng miệng bĩu ra như
muốn nói tôi chuyên môn làm “tàng”. Tôi
nói luôn một mạch:
“Chừ mình phải làm bản phân công cho anh
em luân phiên ngồi đây để nhận tin tức, viết bản tường thuật, tiếp
đón báo chí cho quí Thầy, nhất là các phóng viên ngoại quốc, cũng như
coi sóc tình trạng sức khỏe của những người đã tuyệt thực xong, phải
lo cơm nước cho họ, phải có chỗ nghỉ trước khi họ trỏ về nhà, lập
danh sách số người để đưa cho nhà bếp biết mà nấu cơm, liên lạc với
các cán sự điều dưỡng để nhờ họ lo thuốc men khi cần...”
Tôi đang thao thao với Kha thì nghe có tiếng người vọng qua đầu đám
người lố nhố đàng trước : “bàn
giấy của Đoàn SVPT ở chỗ mô rứa o hè?”.
Liền đó giọng đài cát đãi ra bên tôi
: “Nì o tê, tui muốn ghi tên vô Đoàn SVPT liền chừ được không ?”, giọng
nửa thật nửa đùa, rất tiêu biểu, ngay cả những lúc quan trọng thập tử
nhất sinh. Không cần ngẩng đầu lên tôi cũng biết là anh Bửu Tôn, cố
nhân thời đệ nhất Quốc học của tôi.
“Hoan hô Mệ Tôn, có rứa chơ!” Đông vừa trở lại nhanh miệng
dành tôi nói trước, “hên rồi đó nghe, có hoàng tử chiếu cố!”. Bửu
Tôn, thường được chúng tôi kêu là “Tống Ngọc” vì rất là “công tử”, dáng dấp qúi phái của
“Mệ Út” được cưng chìu, môi lúc nào cũng mọng đỏ như có thoa son,
nói bướng “làm đày kiểu Mệ”: “Vô thì vô rồi đó, phải lên tiếng
thôi! tức quá rồi, chịu không nỗi sự dối trá bất công ni. Nì chuẩn bị
mà đón cả trường y khoa sắp sửa lên đây đó nghe! Sáng ni moa vô thi giờ
ông Bác sĩ Wulff, trước khi thi ông nói như tát nước vào mặt, rằng những
người trí thức như các anh mà có thể ngoảnh mặt làm ngơ trước một
biến cố tàn nhẫn bất công xảy ra như thế, các anh không thể ngồi yên
được. Moa nóng luôn cả mặt vì hổ thẹn. Một người ngoại quốc mà
còn thấy bất nhẫn thì mình ngồi yên răng được đã chơ!” Anh vừa nói vừa ghi tên vào sổ đoàn
viên.
Tôi định lên tiếng hỏi thì bỗng nghe tiếng
la kinh hoàng từ ngoài cổng chùa: “lựu đạn cay, lựu đạn cay, bà con
ơi, chạy... chạy...!” Tiếng chạy
huỳnh huỵch tán loạn, tiếng la thét, tiếng kêu cứu, hình như có người bị trúng lựu đạn. Chúng tôi
đồng đứng dậy, chạy xuống tầng cấp, đã thấy từ cổng một nhóm
anh huynh trưởng gia đình Phật tử và một số người đang lết bết dìu
những người bị thương vào cổng chùa. Chúng tôi chạy ra: “Hãy đưa họ
vào nằm tạm trong giảng đường”. Một trong những người mới vào bảo
tôi : “Nhờ chị đi lấy nước và khăn ước đem tới giùm!” Chúng tôi đưa những người bị thương vào
nằm tạm trên những chiếc ghế dài. Mấy chị hối hả chạy đi lấy quạt.
Người bị thương rên la. Người mới vào có vẻ thông thạo cách cứu chữa,
dáng người nặng nề lịch bịch nhưng dễ thương, mặt lúc mô cũng phụng
phịu như đang hờn dỗi, trong lúc ấy càng thấy phụng phịu hơn, anh vuốt
mồ hôi nhỏ giọt trên trán : “Chị cho tui ghi danh vô trong Đoàn, tui muốn
tuyệt thực ngày hôm nay!”. Giọng
anh ướt như muốn khóc: “Tui là Kỳ, T.T. Kỳ, sinh viên y khoa.”, rồi lại
dơ tay quệt trán, chép miệng: “Phải cho người xuống trạm y tế hay tiệm
thuốc tây xin băng chữa phỏng, vết phỏng khá nặng.”. Tôi líu quíu chạy tới chạy lui, may có
Bửu Tôn cũng nhào vô giúp mấy người bị thương. Tôi chạy ra tìm Kha để
nhờ xuống phố mua thuốc chữa phỏng. Lại thấy Kha đang dìu một chị
trong GĐPT vào, chị đang tuyệt thực, trời quá nóng nên xỉu trên đất.
Chúng tôi đưa chị vào nằm trong nhà giảng chung với những người bị
thương.
Trong lúc ấy các cuộc dằng co giữa những
người muốn vào chùa với cảnh sát và quân đội vẫn còn tiếp tục, đoàn
người kéo lên chùa càng ngày càng đông, họ gặp nhau từ các ngã đường
và họp nhau lại thành những toán biểu tình bất ngờ, họ nóng lòng muốn
biết tình trạng sức khoẻ của quí Thầy, quí Ôn và những người tuyệt
thực nên bất chấp giây kẽm gai và lựu đạn cay, vượt qua mọi chướng
ngại, nhảy qua hàng rào dây kẽm gai trên cuối dốc mà băng băng đi đến
chùa. Tiếng quát tháo “đứng lại!”
sau tiếng còi xúp lê và tiếng năn nỉ của mấy mệ mấy o: “cho tui đi,
tui lên chùa mà răng mấy chú không cho đi, tội rứa hè.”
Bỗng nghe có tiếng sang sảng như chuông từ tâng cấp giảng đường
: “Nì tụi bay mô hết, có đoàn người muốn lên tuyệt thực đây nì”. Tôi đang quạt cho mấy người bị thương
liền bỏ quạt chạy ra. Người vừa nói dáng điệu ngất ngưỡng, - hể mỗi
khi thấy anh, nghe anh nói sang sảng và cười ha hả thẳng thừng không sợ
mất lòng ai, tôi hay liên tưởng đến câu “dọc ngang nào biết trên đầu”,
mặc dù về sau anh chỉ là...“Từ Hải đạp xích lô” không có gươm mà
chẳng có chèo, nhưng rất mực thông minh, liệu việc thần tốc và miệng
lưỡi khá hùng biện : anh N. Văn – một luật sư , lớn tuổi hơn chúng
tôi, anh xem chúng tôi như đàn em. Anh
Văn đến và theo sau là một đoàn người, đông nhất là sinh viên y khoa, một
vài người luật khoa, khoa văn, khoa Hán học và rất đông cán sự y tế nhất
là các nữ cán sự y tế.
Anh Văn oang oang : “Tau đi dưới phố thấy tụi
hắn kéo đoàn đi biểu tình, tau thấy vui nhập bọn lên đây. Hai đứa ni
cũng rứa gặp hắn giữa đường. Ha ha!” Anh
chỉ người hai người đứng sau, trẻ tuổi, có tên đẹp : T. Nhân và Trần Duy, sinh viên Luật
và Sư phạm.
Tất cả mọi người muốn ghi danh tình nguyện
tuyệt thực. Tôi giải thích thể lệ tuyệt thực. Mọi người đồng ý
ghi tên gia nhập Đoàn SVPT trước khi ký giấy tình nguyện.
Tôi ghi tên các anh chị gia nhập đoàn với một cảm giác lạ kỳ như
người đang say sóng, cảm tưởng như mình đang ngồi trên một chiếc thuyền
đầu ngọn triều dâng , vừa hồi hộp vừa hăng say muốn vượt trùng dương.
Trong hai tiếng đồng hồ ngắn ngủi tại chùa Từ Đàm, nỗi vui trùng phùng với anh em và những biến cố
dồn dập liên tục gây một cảm xúc ngợp người khó tả. Tay tôi viết
tên những người mới gia nhập Đoàn SVPT mà lòng tôi chếnh choáng từ nỗi
ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác. Mới ngày nào Đoàn thành lập với
một số đoàn viên khiêm tốn, vậy mà trong khoảng thời gian ngắn, tôi
đang ghi con số thứ 70! Chẳng cần ai kêu gọi ai mà người đến với người,
tay với bàn tay. Có phải đó là một
sự huyền diệu? Hàng trăm hàng nghìn
người đồng lòng xông xáo lên chùa hưởng ứng lời kêu gọi của Qúi
Ôn. Có phép lạ nào đó mà mọi e dè lạ lùng “kiểu Huế” đều biến
mất? Tôi nhìn quanh mình, thấy những
gương mặt chưa bao giờ quen mà đã là anh em.
Số người xin gia nhập Đoàn mỗi lúc một
đông, tôi không viết được nữa mà để họ tự ghi tên vào sổ. Trong
vòng hai ngày con số đã lên nhanh kỷ lục : hơn 200 người vừa đoàn viên
vừa cảm tình viên. Chúng tôi phải chia ra thành 3 đợt tuyệt thực trong một
ngày, những người tuyệt thực phải ở lại một đêm trong chùa, để tránh
mọi vu khống vô ích là về nhà “ăn chùng”.
Vì bất ngờ không nghĩ số người gia tăng
như vậy nên chúng tôi phải xin trưng dụng giảng đướng làm nơi nghỉ
cho những người tuyệt thực, phải trải chiếu
nằm trên nền xi măng, bàn và ghế ngăn chận bên nam bên nữ. Việc
tổ chức phần nhiều là bộc phát,
sáng tạo trong hoàn cảnh. Mà hình như càng bộc phát lại càng thách đố
sự thức tỉnh trong mỗi cảnh huống nên chúng tôi càng hăng say.
Với “khí thế” (chữ mà anh em thường dùng
lúc ấy) sôi nổi của một phong trào đang lên cùng với số đoàn viên vụt
tăng bất ngờ, theo yêu cầu của mọi người, chúng tôi mở một buổi họp
khoáng đại bất thường. Chưa bao giờ có một buổi họp khoáng đại nào
đã làm cho tôi xúc động như buổi họp bất ngờ hôm ấy, xúc động trước
nhiệt tình của tuổi trẻ không thể ngồi yên trước sự bất công đã
đành, nhưng điều mà mãi đến hôm nay tôi không thể quên được là đã
tiếp nhận trong ánh mắt của những người trí thức trẻ hôm ấy ánh
sáng của tấm lòng nhân ái đối với “kẻ yếu thế đang bị đàn áp”,
một tín hiệu mà Mạnh Tử đã cho là điều kiện để “thành nhân”.
Chúng tôi cùng nhau lập bản kiến nghị của
Đoàn SVPT với tất cả sự hăng hái và chân thành của những người sẵn
sàng “hi sinh cho đạo pháp”. Hôm nay khi nhắc lại chắc chắn có người
sẽ mĩm cười về sự “bồng bột tuổi trẻ”, nhưng vào thời điểm
ấy, mỗi tiếng mỗi lời đều như được sẵn sàng đánh đổi bằng cả
tuổi thanh xuân ! [i]
Với một sự
tin tưởng ngây thơ tuyệt đối, chúng tôi nghĩ “lòng thành” của mình
chắc chắn sẽ động đến “trời”, cảm hoá được lòng người nên
tâm vô úy trùng trùng lớp lớp!
Vừa hay tin của các anh trong Gia đình
Phật tử cho biết ở cầu Bến Ngự và dốc lên Từ Đàm các đoàn Gia đình
Phật tử bị chận đứng và nhiều người lãnh lựu đạn cay cháy da phỏng
trán, nhiều người bị thương la liệt. Bấy giở thừa “khí thế” đang
lên, anh Tổng thư ký Phan Đình Bình hăng hái đề nghị anh em kéo xuống để
giúp đỡ những người bị thương cũng như thương thuyết với cảnh sát
cho phép đoàn người lên chùa. Anh bê luôn cả tượng Phật, đi đầu với
tư thế trịnh trọng – Bính thường có dáng điệu trầm trọng của kẻ
sắp sửa “liều mình cứu chúa” trong cơn nguy nan, đôi mắt với hàng
lông mi dài bất thường rủ xuống ướt át, huyền hoặc của một kẻ
hành động theo cảm xúc cuồng nhiệt và cái cười lệch nhếch mép của một
người hùng bi kịch dễ mệnh yểu (anh đã từ giã cõi đời sớm hơn ai
trong chúng tôi, có lẽ cũng do hậu quả của cuộc tuyệt thực quá lâu sau
này của anh) – anh cùng với một số anh em (trong đó nếu tôi không lầm
có cả anh Tôn Thất Chiểu của Tổng hội SV Sài gòn) xông pha mở đường
“giải vây” cho những người đồng đạo!
Đoàn người đi không lâu, trong
lúc tôi vẫn còn chìm ngập trong đám đông của nhóm sinh viên xin gia nhập
Đoàn, bỗng nghe tiếng người chạy đến kêu “Anh Đông ơi, anh Kha ơi,
Phan Đình Bính bị bắt rồi!”. Hiệp vừa thở vừa kể cho chúng tôi
nghe, Bính bị công an mật vụ chận đường hỏi giấy, và không để cho
anh phản ứng họ kéo anh theo, thúc hai bên hông và tống anh lên xe Jeep. Hiệp
thở hổn hển: “Em lén ráng chạy theo để coi họ đưa anh Bính đi mô, thấy
đi hướng Nha công an!”.
Chúng tôi kinh hoảng. Trong đợt đầu
của cuộc vận động bất bạo động, chúng tôi mất cánh tay hăng hái và
năng nổ nhất là người tổng thư ký này.
Chúng tôi lại kêu gọi anh em cùng
nhau thảo luận, mọi người đồng tình nên thảo một thư phản đối sự
bắt bớ vô cớ này và yêu cầu ông Tỉnh truởng phải can thiệp để thả
Phan Đình Bính ngay.
Đây là văn thư đầu tiên mà tôi đã ký
thay các anh Đoàn trưởng và Đoàn phó trong mùa Pháp nạn. Để bổ sung thêm
người trong ban chấp hành, chúng tôi chia nhau công việc, V. Kha thay Đông
làm phó tổng thư ký, còn Đông thay Bính làm Tổng Thư Ký, B. Tôn lo ngoại
vụ, tiếp các phóng viên báo chí, T.T. Kỳ lo về y tế và sức khoẻ của
người tuyệt thực. Anh Văn cố vấn về luật. Chúng tôi đem thư đã thảo
lên các Thầy xin duyệt. Thầy Trí Quang cũng đã hay tin. Cùng với thư của
chúng tôi có văn thư của Chùa, cho người đem xuống Tỉnh. Ông Tỉnh Trưởng
hứa sẽ giải quyết, nhưng Bính vẫn không được thả ra.
P.Đ. Bính tuyên bố với báo chí tuyệt thực
trong tù. Tin P.Đ. Bính tuyệt thực trong tù đã gây một xúc động lớn
trong những ngày sau. Anh đã tuyệt thực bảy ngày liên tiếp để đòi hỏi
chính quyền phải thực thi những điều đã hứa trong bản ký kết. Anh là
người được quí Thầy nhất là Thầy Trí Quang rất quí trọng vì sự can
đảm sẵn sàng hi sinh của anh.
2. Sinh viên Phật tử
Huế tuyệt thực :
Tin Sinh Viên Phật tử Huế tình nguyện tuyệt
thực trước tiên được loan ra trong sân chùa Từ Đàm. Dạo ấy trạm
thông tin trực tiếp cho cuộc vận động Phật giáo lúc Pháp Nạn xảy ra
là sân chùa Từ Đàm. Một loa phóng
thanh được dựng ở tầng cấp lên chánh điện, dùng để loan báo tin tức
cho tất cả Phật tử trong và ngoài chùa. Người xướng ngôn viên thường
trực đọc các thông bạch, các tin tức thương thuyết, đấu tranh đòi
bình đẳng tôn giáo là anh Huynh trưởng Gia đình Phật tử kỳ cựu Nguyễn Khắc Từ mà tôi sẽ nhắc
lại cảm tưởng của mình về người Huynh Trưởng đã dành cho tôi nhiều
sự kinh ngạc thán phục này từ khi mới gặp gỡ tại chùa Từ Đàm cho đến
hết mùa Pháp nạn.
Không hiểu sao tin SVPT Huế tuyệt thực lại
gây một chấn động lớn không những trong mọi tầng lớp dân chúng thành
phố Huế mà còn trong toàn thể miền Nam thời bấy giờ. Bên cạnh Gia đình
Phật tử mà chúng tôi thường gọi đùa là “bên nội” của CHÙA –
chúng tôi gọi CHÙA để chỉ TAM BẢO – chúng tôi thường xem mình như là
“bên ngoại”, có nghĩa là còn xa xôi “cách sông trở đò” trong mọi
liên hệ chùa chiền tín ngưỡng. Chúng tôi còn “mới y nguyên” trong
phong thái tư duy cũng như niềm tin và
mang sẵn trong người một chút ý thức phê bình, sẵn sàng “đặt vấn đề”,
cái bệnh muôn đời của trí thức mà lắm người sợ hãi.
Đối với người Huế còn mang truyền thống “chuộng sĩ” thời
ấy, thành phần sinh viên là thành phần ưu tú, vô tư và trong sạch, chưa
bị bả danh lợi làm mờ lý tưởng, có trái tim nóng hổi và tấm lòng
chí thành. Ở trong gia đình, sinh viên là cả một hứa hẹn tương lai rường
cột của nhà, của nước, là kẻ sẽ “cầm cân nảy mực” về sau, nên
đã được mến chuộng và tin tưởng không những trong ngưỡng cửa gia đình
mà còn ngoài xã hội.
Không biết những giả thuyết trên của tôi
có đúng hay không. Nhưng những điều tôi đã chứng kiến ngay tận mắt
trong những ngày hôm ấy tôi không bao giờ quên được.
Hôm nay khi viết những giòng này tôi như còn
cảm thấy được hơi nóng của giọt nước mắt
của một bác đạo hữu không quen rơi trên tay khi bà cầm tay tôi mà
khóc trong ngày tuyệt thực lần thứ hai.
Sáng hôm sau tôi đã ghi tên tuyệt thực, mặc dù có lệnh của Thầy
người trong ban chấp hành không được tuyệt thực. Tôi muốn tham gia ngồi
tuyệt thực với anh em. Khi thố lộ với nhau mới biết không riêng tôi mà
ai trong BCH cũng cùng một tâm trạng, muốn tuyệt thực để tỏ rõ ý chí
đoàn kết với mọi người, nên chúng tôi đề nghị mỗi người luân
phiên nhau tham gia tuyệt thực. Tôi cương quyết, vì muốn chính mình cũng
“dấn thân” để nếm mùi “bụng đói”, nhất định dùi mài chữ “không... ăn” như một dấu hiệu “đọa
đày” thân xác để khuyến cáo những vi phạm đạo đức tín ngưỡng của
con người đối với con người.
Tôi ngồi với mấy anh chị khác, cứ năm
người một hàng, cùng với các anh chị trong GĐPT, thành một tấm thảm
nón lá “tuyệt thực” ở trong sân. Không khí hôm ấy lại càng căng thẳng
hơn hôm trước. Các đạo hữu nghe tin SV tuyệt thực kéo lên lũ lược để
chứng kiến tận mắt cuộc “hy sinh” của những người vốn nỗi tiếng
“dài lưng tốn vải”. Những cuộc xô xát vẫn xảy ra trước cổng sân
chùa, nhưng lựu đạn cay và dùi cui không làm sờn lòng Phật tử, mọi người
đến vây quanh chúng tôi, các bà các chị mặc áo lam thuần hậu, những người
Phật tử muôn đời như một đã nhìn chúng tôi với đôi mắt thương cảm
và... ‘thán phục’ – thật sự tôi cảm thấy trong lòng rất ái ngại
khi được các bác thương đến như thế, bởi lẽ việc nhịn đói thật
là một điều quá nhỏ nhoi trong đại cuộc hôm ấy – nhưng trong mắt họ
chúng tôi đang thay thế họ để nói lên những điều mà tuổi già của họ
không cho phép họ thực hiện được : lên tiếng để bảo vệ TAM BẢO, và phải nói
tôi đã trải qua nhiều cảnh bất ngờ sửng sốt.
Có nhiều ‘mệ’ đạo hữu tóc đã bạc phơ
đến cầm tay chúng tôi và cứ xuýt xoa “tội chưa nì!”. Nhiều người e
dè đứng xa xa vái vái quanh bốn phía với vẻ trân trọng. Nhiều bác tò
mò ghé mặt vào tận trong nón của chúng tôi để nhìn cho rõ mặt chúng
tôi rồi nói “Ui chao ơi, ốm yếu như ri mà còn nhịn ‘đoái’ nữa! Có khổ thân chưa, lạy Phật phù hộ!” Có bác đến cầm tay chúng tôi mà nước
mắt chảy ràn rụa và nói : “sinh viên mà cũng nhịn đói được, chịu
khổ như ri, thiệt là con Phật!”. Bên
kia có bác vừa khóc vừa ghé tận mặt anh chị khác nói “chao ơi, mặt mũi trâm anh như ri mà cũng
ngồi giữa nắng tuyệt thực! Răng mà người ta tham sân si để ra nông nỗi
ri hè?”; “Sinh viên người ta có đủ
hết mà người ta còn tuyệt thực như ri. Răng mà họ ác nhơn ác đức rứa
không biết!”; “Sinh viên có ăn có học mà dám tới ngồi đay để cứu
khổ cứu nạn! Mô Phật! Cầu Quan Thế Âm ngài phù hộ cho tai qua nạn khỏi!”. Lại có bác đến gần chúng tôi và lén
lén dúi vào tay chúng tôi mấy cái kẹo, nói nhỏ “thì cứ ăn đi cho đở
đói!”, làm như chuyện tuyệt thực là một trò làm nũng với mẹ không bằng! Quanh tôi tiếng thì thầm, than vãn, cầu
nguyện rì rào cùng với làn sóng người mỗi lúc càng đông.
Đôi khi có những cảnh thiệt tình không ai
nghĩ đến : có những người vừa bước
lên sân chùa đã tất tả đến gần chúng tôi, chẳng nói chẳng rằng, sụp
xuống lạy như tế sao. Chúng tôi ngồi đó, che mặt trong nón, gục đầu
xuống đất, vừa xấu hổ vì sự nhỏ nhoi của mình vùa xúc động đến
tận xương tủy. Sân chùa Từ Đàm hôm ấy đối với tôi, - một viên sỏi
nhỏ,- bỗng trở nên một vùng biển đạo tình mênh mông với những làn
sóng đưa tôi đến một bờ cát yên lành nào đó có nhiều bóng mát trong
cơn nắng tháng năm rực lửa bao quanh.
Hôm ấy là ngày 31 tháng 5.
Trời nắng dòn tan như bánh tráng nướng. Cơn nóng của Huế có thể làm say, làm mệt
lả đến ngất người. Quá ngọ có
nhiều chị, nhiều bác trong GĐPT mặt mày tái mét vì xuất hạn mồ hôi, lảo
đão luỗi cả người cần phải được dìu vào giảng đường để nghỉ
và khám sức khoẻ.
- Phần y tế
trong lúc này là là phần quan trọng nhưng cũng là phần thiếu người chuyên
môn nhất. Tuy nhiên có một điều rất kỳ diệu là trong cuộc vận động
mùa Pháp nạn này, nhiều sự trợ lực bất ngờ đến từ bên ngoài như một
phép lạ. Ngay những lúc mọi người đang bối rối vì có người bị
thương hay đám biểu tình bị lựu đạn cay, thì hình như chúng tôi đã
có qúi nhân phò trợ đến ngay bên cạnh. Buổi sáng mai, từ đám người
tuyệt thực, tôi có thể thấy T.T. Kỳ tất tưởi từ phòng của quí Ôn chạy xuống qúi Thầy rồi
đến những người ngồi ngoài sân, V. Kha, chị Tuyết và các chị khác đi
quanh với bình nước lạnh và khăn ướt trong tay. Bỗng thấy B. Tôn dang
hai tay cười tươi rói chạy ra đón ba nhân vật xuất hiện : bác sĩ Wulff
cùng với hai người bạn giáo sư bác sĩ Đức của ông và một vài người
khác trong nhóm y khoa đến thăm tình trạng sức khỏe của Thầy Trí Quang (đã
tuyệt thực ba ngày nay), quí Ôn, quí Thầy và những người đang tuyệt thực.
Bác sĩ Wulff là người đã kêu gọi các bác sĩ và sinh viên y khoa lên chùa
Từ Đàm quan sát và khám nghiệm tình hình sức khỏe của những người
tuyệt thực. Ông làm việc cẩn trọng, nhiệt tâm, khiêm tốn và rất khoa
học, rầt đúng với mẫu người Đức trí thức mà tôi được biết. Ông
xem mạch cho tất cả mọi người có tình trạng sức khỏe bấp bênh. Ông đã trở thành ân nhân số một của
phong trào Phật giáo 63. Thầy Trí Quang kể lại : “Khi biến cố Phật
giáo xảy ra, ông nói với sinh viên của ông, ngay trong lớp rằng bản thân
ông rất có kinh nghiệm về nạn độc tài. Ông từng là thanh niên chống
phát xít Hitler. Ông khuyến cáo sinh viên hãy chống độc tài. Bấy giờ
tôi mới nghe nói về ông. Khi mới tuyệt thực, tôi nhờ ông làm y sĩ giám
hộ. Ông nhận lời, lên Từ Đám liền với tôi, cả hai người bạn giáo
sư của ông cũng lên, xông xáo lo việc với Phật tử. Dĩ nhiên ông và bạn
ông biết thế nào cũng bị trục xuất và trục xuất sớm. Trước khi bị
như vậy, ông xuất tiền túi đi Nam Vang, mang theo hai điệp văn của tôi. Một
gửi Tổng thư ký Liên hiệp quốc báo tin PG bị kỳ thị nặng nề, nhân
quyền ở VN bị vi phạm trầm trọng. Một gửi Chủ tịch tổ chức Liên hữu
Phật giáo thế giới. Ông lại mang thư tôi gửi các vị đang du học hải
ngoại : Minh Châu, Thiện Châu, Nhất Hạnh, Mãn Giác, Mạn Đà La. Ông cũng
mang theo mọi tài liệu, vào tận chùa Ấn Quang giao cho các Thầy. Rồi lên
Nam Vang, ông ở đó gửi đi điệp văn và thư mà ông mang theo. Ông lại viết
bài tường thuật gửi cho các hãng thông tấn
và báo chí danh tiếng. Làm việc cả tuần mới về VN. Khi bị trục
xuất thì ông đi khắp nơi cần thiết, nhất là ở Mỹ, Pháp. Ông đi lại
không ngừng, liên lạc và làm việc với các thầy Nhất Hạnh. Ông làm việc
tận lực và đắc lực... Ông không những là ân nhân đặc biệt của tôi,
mà còn là của cuộc vận động 1963”.
[ii]
Với ông chùa Từ Đàm bắt đầu đón tiếp
những người khách mới, lạ hoắt với máy ảnh lủng lẳng treo vai, với
máy quay phim và các xách tay có vẻ phong trần : các ký giả ngoại quốc từ
Pháp, từ Úc và từ Mỹ đến. Công việc của anh em sinh viên Phật tử lại
nhiều hơn một chút trong việc hướng dẫn và giúp đỡ qúi Thầy trong
các cuộc phỏng vấn. Trong một hoàn cảnh “cô thế” từ một nơi xa xôi
hẻo lánh như ngôi chùa Từ Đàm, họ đã là những chiếc phao và cầu nối
chúng tôi với thế giới bên ngoài. Cảnh tượng đầy hoà bình và đạo vị
của những người đang tuyệt thực đã gây ấn tượng không ít cho những
người phương Tây xa lạ này, tiếng nói của họ đã phản ảnh khá trung
thực và nhờ đấy phong trào PG đã bắt đầu có tiếng vang ở trên thế
giới.
Cuộc vận động đang đến hồi căng thẳng cao điểm vì nhà cầm
quyền càng lộ rõ sự vô thiện chí và dối trá tìm mọi cách để chà đạp
những điều mà Phật giáo đòi hỏi. Dưới phố các chị tiểu thương chợ
Đông Ba đã trở thành một “phong trào” ủng hộ chùa Từ Đàm. Họ có
thể đóng cửa tiệm lúc nào chùa cần và kéo nhau lên chùa, đem hết vật
liệu thức ăn cúng duờng chùa. Họ là hậu cần không bao giờ cạn của cả
mùa Pháp nạn. Đối với tôi họ là những “tiểu... yêu... thương... yêu”
ngôi chùa và đạo Pháp bằng tất cả tấm lòng ranh mãnh của một Phật
tính vô ngại và đầy mâu thuẫn sáng tạo của khế cơ. Không hiểu sao,
hôm ấy tuyệt thực, vậy mà các chị, những người ăn quà rong nỗi tiếng
thành phố Huế, lại đem lòng thán phục đám người đang nhịn đói, với
tính thực tiển của nghề nghiệp họ đã kéo nhau lên chùa với đoàn tùy
tùng theo sau là mấy chục bao gạo, đường muối, tương, ớt, đậu, mè...??? Các chị đến như một cuộc biểu tình từ
dưới phố đi lên, không ồn ào như trong chợ, mà ngược lại hiền lành
ngoan đạo trong màu áo lam. Chính chuyến vận tải này vô hình chung đã cưú
chúng tôi trong những ngày kế tiếp. Không những về lương thực, chính họ
đã tạo nên một thành trì kiên cố về thông tin bằng cách chuyền miệng,
đấu khẩu với công an cảnh sát để bảo vệ chùa chiền và phong trào
tranh đấu. Họ có thể đình công bãi thị trong chớp nhoáng để lên chùa
và trở lại ngồi bán hàng tỉnh bơ cũng xuất quỉ nhập thần không kém.
Và khi các chị dùng môn “võ mồm” nghề nghiệp để bênh Chùa thì mấy
anh công an cũng phải lặng người mà chuồn đi một mạch.
Ba mươi
mấy năm sau gặp lại chị Thu, hôm nay vẫn còn lai rai là “tiểu thương
chợ Đông Ba”, một đệ tử của Ôn Đôn Hậu, và là một tiểu thương
Phật tử ủng hộ cuộc vận động ngay tư đầu đã nhắc lại thời ấy.
“Răng mà quên được chị Lan hè ?”, chị
nói, “chừ mà vẫn còn nghe tiếng Thầy Trí Quang như chuông ngân rõ ràng
trong đêm Phật Đản nớ. Tui còn nhớ ở chùa Từ Đàm khi Thầy hỏi “các Phật tử có nghe Thầy nói không ?”
thì mọi người đồng thanh dạ rân lên vang dội cả sân, rung rinh cả
cành lá Bồ Đề : “Dạ nghe”. Thầy hỏi thêm “nghe rõ không?” là cả
ngàn miệng một lần “dạ rõ!” ui chao ơi thời nớ răng mà muôn người
như một. Hắn vui mà lạ ghê chị
hí. Ai ai cũng một lòng.” Chị Thu
ăn chay trường, người nhỏ bé tí và gầy như
“con mắm mòi”, nhưng gan lì và nhanh như sóc, chị chở gạo lên
chùa như con kiến chở trên lưng cả một củ khoai lang to tướng mà vẫn
đến đích, chị nấu chay cho hàng trăm người ăn như một đại tướng, và
khi cần – có nghĩa là khi mọi đường lên chùa bị lính chận không cho
đi, thì chị theo đưòng núi và lòn qua hàng rào đề vào chùa gọn lỏn như
chuột lủi ! “Lên chùa làm công quả”, từ đó đối với chị là lẽ sống của cuộc đời
cho đến ngày hôm nay.
Hôm ấy chị “hộ tống” đoàn lương thực
từ chợ Đông Ba lên chùa và cũng bị kẹt lại ở chùa như anh em SV chúng
tôi.
Trong buổi ngồi tuyệt thực ngày hôm ấy, tất
cả những diễn biến quanh tôi đã đưa tôi từ tâm trạng ngỡ ngàng của
một kẻ chưa bao giờ tham dự vào đám đông đến những ngạc nhiên kỳ
thú, rồi từ ngạc nhiên đến bồi hồi cảm động, cảm giác của một
người đang rơi vào một vùng nước ào ạt mênh mông, tưởng sẽ bị cuốn
hút chìm lĩm mất tăm nhưng bỗng được kéo lên, nâng lên bởi một thứ
“sóng thần” đan kết bằng ánh mắt,
bàn tay, nụ cười, nước mắt, tiếng kêu than cùng với nỗi bất bình trước
mọi bất công.
3. Tâm Thư :
Buổi trưa trời quá nắng nên cả đoàn tuyệt
thực phải vào ngồi trong giảng đường, chung với những người đang được
điều dưỡng. Đến chiều đợt tuyệt thực của ngày thứ nhất đã mãn,
những người xong tuyệt thực được dùng bữa cơm nhẹ. Ngồi bên cạnh họ,
bấy giờ tôi mới nghe bụng mình cồn cào, kêu réo. Té ra tuyệt thực tưởng
là đơn giản, rứa mà có lúc mình cũng phải chiến đấu với cái dạ
dày và một lũ ký sinh trùng đang bị hụt hẩng thức ăn khi giờ ăn đã
điểm. Đúng là “nhà giàu đứt tay không bằng ăn mày đổ ruột”, sinh
viên được nuông chìu quen thói, mới nhịn ăn mấy tiếng đồng hồ mà đã
thấy... lòng thèm muốn nỗi lên ào ạt. Hèn chi mà mấy mệ mấy bác thấy
tội nghiệp! Kinh nghiệm trong đời làm mẹ làm bà, nỗi lo duy nhất là sợ
con cháu đói nên họ thương, họ từng biết đói là... khổ, chứ không phải
như mình nghĩ... đói là ‘oai’. Thôi thì đã lỡ dại... muốn làm anh
hùng tuyệt thực thì phải ráng ngó lơ cái nắm xôi trong tay người bạn bên
cạnh. Mà chị ấy cũng kỳ, người ta đang tuyệt thực như chị đã làm,
rứa mà cũng dứ nắm xôi ra trước mặt mời ăn. Lịch sự “kiểu Huế”
chi mà lạ rứa!
Nghĩ cho cùng thì nhịn đói cũng như đi leo núi,
có một thời điểm cơn đói nỗi lên cốn cào hay chân cẳng rã rời, tưởng không thể vượﴠqua và sẽ ngã gục nếu
không ăn và không dừng lại nghỉ, nhưng khi đã vượt qua được thời điểm
hiểm nghèo ấy thì mọi sự trở thành nhẹ nhàng lâng lâng. Tôi đã qua cơn
thử thách đó bằng cách chú tâm vào một công việc mà suốt cả ngày
hôm qua vì bận rộn chưa làm được : viết một bài kêu gọi cảnh sát
và lính đừng bạo động hành hung Phật tử trong và ngoài chùa.
Trong buổi họp cấp tốc với Thầy Trí Quang
và Ban Chấp hành về những biến cố dồn dập xảy ra cho các Phật tử
lên chùa, cũng như nhận thấy tình hình mỗi lúc một căng thẳng, lính
quân đội kéo lên trước chùa rất đông, Thầy Trí Quang gợi ý cho anh em
SV Phật Tử viết lời kêu gọi quân lính. Anh em giao cho tôi làm công việc
ấy.
Ngồi xổm trên nền xi măng cuả giảng đường
chùa Từ Đàm, tôi đã cắn bút, nhịn cơn đói, nặn óc ra viết một “tâm
thư” đầy một trang giấy. Bức tâm thư ấy không còn thấy lại sau khi
phong trào chấm dứt. Trong dịp anh em lên hầu Thầy Trí Quang sau mùa Pháp nạn,
Thầy tỏ ý muốn có bức tâm thư để
lưu giữ tài liệu kỷ niệm cuộc vận động, nhưng không ai có. Những
lúc Thầy trò đông đủ “cùng nhau trông mặt cả cười”, anh em xin Thầy
treo “phần thưởng” và bảo tôi viết lại theo trí nhớ của mình, nhưng
tôi đã từ chối, với ý nghĩ (rất ư là sai lầm), sợ mình sẽ “nhai lại
nguội lạnh” những gì tâm huyết trong
khoảnh khắc “nóng bỏng, thiết tha và chân thành nhất”. Hôm nay chỉ nhớ
rằng bức tâm thư đã giải bày một cách ngây thơ tâm trạng của một người
mới dấn thân vào trong phong trào. Đại ý chúng tôi là những sinh viên Phật
tử, tuyệt thực để tranh đấu một cách bất bạo động vì thương Phật,
thương quí Ôn quí Thầy qúi Sư Bà, nguyện vọng chúng tôi là bảo vệ
chùa và đòi hỏi công bằng tín ngưỡng. Chúng tôi tin rằng các anh cũng là
những Phật tử, đều chung một lòng tin, đều là đạo hữu, vậy mong các
anh đừng có dùng lưu đạn cay, dùi cui, xịt chó uy hiếp những người lên
chùa và mong các anh thông cảm cho cuộc vận động bất bạo động của chúng
tôi.
Lời lẽ lý luận có thể rất ngây ngô đơn
giản. Thư viết xong tôi đưa cho các anh chị đang tuyệt thực ngồi trong
phòng đọc và được mọi người... chuẩn y. Sau khi được quí Thầy đồng
ý, chúng tôi lại mỗi người thay nhau viết thành nhiều bản và đem ra
đưa cho các anh lính ở ngoài cổng chùa. Từ đó mọi người hay trêu đùa
Kim Lan đã “viết thư tình cho các anh lính quân cảnh”.
Nhớ lại cảnh tượng hôm đó thì thấy rằng,
mặc dù đứng trên hai lằn tuyến khác nhau, một bên thị oai, hung dữ và
bạo động với vũ khí lăm le, một bên tay không, bất bạo động nhưng
cương quyết bất khuất, trong cơn nguy chỉ biết ngồi xếp
bằng niệm Phật, nhưng hình như chẳng ai có cảm giác hận thù với nhau.
Nhiều lần tôi tin mình đã bắt gặp được ánh mắt ái ngại hay biểu đồng
tình của người quân cảnh đang lam bộ lạnh lùng đứng ở bên kia và trong nhiều giây phút tôi đã
nghĩ, nếu họ không mặc bộ đồ quân cảnh, có lẽ họ đã đến ngồi
tuyệt thực với chúng tôi, mơ hồ tôi có cảm giác rằng họ cũng đồng
ý với thái độ dấn thân chúng tôi.
Ghi chú:
[i] “Chúng
tôi toàn thể sinh viên Phật tử Huế, trong buổi họp khoáng đại bất
thường tại chùa Từ Đàm, lúc 10 giờ ngày 31.5.1963: sau khi nhận định cuộc
tranh đấu của Phật giáo Việt Nam cho lý tưởng bình đẳng tôn giáo trong
khuôn khổ công bình xã hội là phù hợp với lý tưởng của Sinh viên nói
chung và Sinh viên Phật tử nói riêng.”
ĐỒNG THANH KIẾN NGHỊ:
Thứ
nhất: "Yêu cầu tổng thống và chính phủ giải quyết năm nguyện
vọng chính đáng và tối thiểu của Phật giáo Việt Nam ghi trong bản
Tuyên Ngôn ngày 10-5-1963.
Thứ
hai:
"Yêu cầu tổng thống và chính phủ thực thi tính cách tự do dân chủ
thực sự, là lý tưởng và toàn thể thanh niên trí thức hằng thiết tha cầu
đạt.
Thứ
ba: "Yêu
cầu chính phủ tìm mọi biện pháp để đánh tan sự chia rẽ trầm trọng
giữa dân tộc hiện tại do chính sách bất bình đẳng Tôn giáo gây ra.
Thứ
tư: "Yêu cầu chính phủ ra l ệnh triệt để đình chỉ những mánh
lới trẻ con, thiếu trí thức, của cán bộ đối với tín đồ Phật giáo,
trong cuộc tranh đấu, vì chính những mánh lới đó không lừa bịp được
ai, mà chỉ làm mất uy tín của cán bộ và của chính chính phủ".
"Bản
KIẾN NGHỊ này do văn phòng 5 cấp Trị sự Phật giáo chuyển đạt".
Làm
tại Huế, ngày 31 tháng n ăm dl 1963
- Đại
Diện Ban Chấp Hành
- Đoàn
Sinh Viên Phật Tử Huế
- PHAN
ĐÌNH BÍNH (Ký tên)
- Đại
diện các Trường Cao Đẳng và các Phân Khoa thuộc
- Viện
Đại Học Huế
- Trường
Đại Học Y Khoa (ký tên)
- Trường
Đại Học Sư Phạm (ký tên)
- Trường
Đại Học Văn Khoa (ký tên)
- Trường
Đại Học Luật Khoa (ký tên)
- Trường
Đại học Khoa Học (ký tên)
- Trường
Đại Học Khoa Học (ký tên)
- Viện
Hán Học (ký tên)
- Trường
CSYT và Điều Dưỡng (ký tên)
- Trường
Nữ Hộ Sinh Quốc Gia (ký tên)
- Trường
Cao Đẳng Mỹ Thuật (ký tên)
- Trường
Quốc Gia Âm Nhạc (ký tên)
- (Tài
liệu báo Khuông Việt)
[ii] như
đã dẫn, Tác
giả ghi chép trực tiếp theo lời kể của thầy Trí Quang. Phổ biến với
sự đồng ý của Thầy.
Hồi
ký TKL (tiếp theo): Trở thành Phật tử
Home | Go top page |
Về trang mục lục
