• Nguyễn Đăng Cường

      “Thật là may mắn cho tôi khi được xem những buổi diễn cực kỳ thú vị và được làm quen với nền nghệ thuật sân khấu tuyệt diệu như thế!”. Đó là lời một phóng viên của Đài phát thanh Bayern nói với Giáo sư tiến sĩ  (Gs) Thái Kim Lan, một trong những người tổ chức chính của “tuần Việt Nam” tại Munich (Đức). Đây là lần đầu tiên người Đức tại Munich được gặp gỡ nền văn hóa Việt Nam qua các trích đoạn tuồng và vở tuồng Đông Lộ Địch của Ưng Bình Thúc Giạ Thị dựa theo tác phẩm Le Cid của văn hào Pháp P. Corneille và qua nghệ thuật ẩm thực cung đình Huế.

      Gs Thái Kim Lan nói “Tuần lễ Việt Nam” đã đem lại cho người Đức sự ngạc nhiên thích thú và thán phục. Họ đã được gặp gỡ một Việt Nam đầy những nét văn hóa độc đáo, từ nghệ thuật tuồng cho đến âm nhạc, ẩm thực và vui chơi. Ngay cả một số người Việt thường phê bình và chống đối những gì đến từ Việt Nam, lần này cũng thấy tự hào về việc có những người Việt Nam với tầm cỡ “kiểu ấy” đến với nước Đức, Âu châu và quốc tế!”.

Tuần lễ Việt Nam diễn ra tại Munich từ 6 đến 17.10.2002. Những thông tin công khai được công bố cho báo chí Tuần lễ Việt Nam là do Trung tâm Giao lưu Đức –Á châu, với sự cộng tác của diễn đàn Viện Goethe tại Munich và Đại học Dân lập Munich tổ chức.

      Nhưng người trong cuộc đều hiểu, người đề xướng và đạo diễn chính, đồng thời cũng là nhà tài trợ lại là Gs Thái Kim Lan. Vậy Thái Kim Lan là ai và cơ duyên nào đã thúc đẩy chị đứng ra gánh vác công việc của một vị “đại sứ văn hóa dân tộc” như nhiều người nói?

• Canh Cánh Nỗi Niềm Với Văn Hóa Việt Nam

      Gs Thái Kim Lan là một người con của xứ Huế, dạy triết học học tại Munich, Cộng hòa Liên bang Đức. Chị hiện là Chủ tịch Trung tâm Giao lưu Đức-Á châu, và dạy triết học tại ở một trường đại học tại Munich. Tháng 4.1999, Kim Lan về thăm thành phố HCM. Tình cờ trong một cuộc hội thơ ở nhà riêng Tôn nữ Hỷ Khương, có sự hiện diện của Gs Trần Văn Khê, Kim Lan đã được nghe chính Tôn nữ Hỷ Khương hò một câu mái nhì riêng tặng chị, một người con xứ Huế đi xa lâu ngày nay trở về quê hương. Đó là một câu hò của Ưng Bình Thúc Gịa Thị :

“Chiều chiều trước bến Văn Lâu

  Ai ngồi, ai câu, ai sầu, ai thảm

  Ai thương, ai cảm, ai nhớ, ai trông

  Thuyền ai thấp thoáng bên sông

  Đưa câu mái đẩy chạnh lòng nước non!”. 

      Câu hò vừa dứt  Thái Kim Lan đã bật khóc. Biết bao nhiêu nỗi niềm dồn nén nơi con tim. Ít lâu sau, khi trở lại Đức rồi Kim Lan đã gởi cho Tôn nữ Hỷ Khương và Nhà hát tuồng Đào Tấn (Bình Định) những lời tha thiết : “Từ hồi còn bé  thơ tôi được bà hay đem đi xem hát, ươm vào trong tâm một sự ái mộ nghệ thuật cũng như gieo mầm tưởng tượng một thế giới vượt ngoài thế giới thực tại. Cho đến nay, ở phương trời Tây, đôi khi lại ngỡ mình đang dạo chơi nơi cõi không bờ, gặp lại nội tổ cùng nhau cầm tay đi xem tuồng Phụng Nghi Đình hay Mạnh Lệ Quân.... Hơn nữa, lớn lên trong khung cảnh văn hóa cổ truyền của thành phố Huế, thấm nhuần ít nhiều văn chương thi phú của nhiều nhà, cũng như tập tành thơ phú nơi chốn đế đô, theo đòi Tùng, Tuy, Siêu, Quát, lòng khầm phục sự nghiệp văn chương của cụ Ưng Bình từ lâu vẫn còn ấp ủ, nên sự trùng phùng với chị Hỷ Khương đã trở thành một nhịp cầu nối lại hai bờ xưa-nay....”

      Và Kim Lan báo tin tài trợ 18.500 mác Đức để dựng lại tuồng Đông Lộ Địch. Số tiền này đã được chuyển qua Tổng lãnh sự quán Đức tại Thành phố HCM và sau đó được chuyển cho Nhà hát tuồng Đào Tấn. Thế là vở tuồng Đông Lộ Địch, sau bao ngày bị quên lãng, nay bỗng trổi dậy sống động trên sân khấu thủ đô, cố đô Huế và thành phố HCM. Kế đó là sự bùng nổ ở trời Tây : vở tuồng Việt, được sáng tác dựa theo một vở kịch Pháp, nay được đem diễn cho người Đức xem.

Gs Thái Kim Lan tâm tình : “Việc bảo trợ tuồng Đông Lộ Địch xuất phát từ lòng tri ân nội tổ cũng như lòng ái mộ một nền kịch nghệ Á-đông tuyệt vời và lòng ngưỡng mộ truyền thống thi gia. Ước vọng của tôi là nền kịch nghệ này sẽ được bảo tồn và phát huy, nuôi dưỡng và mang lại cho thế hệ trẻ một sắc thái độc đáo và đầy sáng tạo của nền kịch nghệ cổ truyền Á-đông nhất là nhà hát tuồng sẽ được tái lập tại thành phố Huế...”

      Ý tưởng thật bay bổng, nhưng Kim Lan không khỏi băn khoăn, lo lắng. Bởi như chị cho biết, người Đức có đối lần thưởng thức Kinh Kịch Trung quốc nhưng chưa bao giờ họ biết đến tuồng Việt Nam. Vả chăng, Nhà hát Đào Tấn cũng chưa có tên tuổi ở nước ngoài. Từ những thông tin đó, Kim Lan rất e ngại. May thay các buổi biểu diễn vừa qua ở Munich đã thành công ngoài dự kiến. “Điều thú vị nhất cho tôi - lời Kim Lan – là khán giả Đức cũng như là khán giả là người Việt đã “sửng sốt” và “say mê” khi xem tuồng Đông Lộ Địch. Dù không hiểu tiéng Việt, nhưng nhờ Gs Trần Văn Khê với tài giải thích thần tình và khúc hciết về nghệ thuật tuồng cũng như về kết cấu của vở tuồng, khán giả Đức đã “cảm” được những tình tiết éo le, mâu thuẫn giữa tình và hiếu qua tài diễn xuất điêu luyện của các diễn viên Hòa Bình, Xuân Hợi, Hữu Thông, ... hòa điệu với âm nhạc tuồng và trống chầu, gây cho người Đức một ấn tượng khó quên về nghệ thuật độc sáng của tuồng cổ Việt Nam.”

• Chia Niềm Vui, Nỗi Buồn Với Thiên Hạ

      Sẽ là chưa đủ, nếu kể về “Tuần lễ Việt Nam” ở Munich mà không nói tới phần ẩm thực. Áo dài Huế và các món ăn Huế đã tạo nên một hương vị đặc sắc và màu sắc thiên nhiên khiến cho các thực khách nối nhau xếp hàng để lấy thức ăn và luôn miệng “Danke, danke (cảm ơn, cảm ơn). Trong khi đó, một Việt kiều cầm mãi trên tay các vật phẩm trong phiên chợ Huế mà rưng rưng: “Đối với tôi, tất cả những vật phẩm này, từ con tu huýt chợ Gia Lạc, cái lùng tung giấy, các con bột ngũ sắc, những cái sơ mướp để tắm, những cái lược chải chí, những trái bồ kết, những con dao cau, những chiếc nồi đồng, nồi đất, gồng gánh, những đôi guốc gỗ của em bé ngày xưa....  tất cả là những bài thơ, những bài thơ hoài niệm của thời thơ ấu ở quê hương Việt Nam.”  Thành công trong phần ẩm thực mang dấu ấn đậm nét của chị Hoàng Anh, chủ nhà hàng Phú Xuân tại thành phố HCM. Nhưng khởi nguồn cũng từ ý tưởng táo bạo của Kim Lan. Trong khi Kim Lan lại nói: “Không có thầy Khê, Tuần lễ Việt Nam tại Munich khó thành”.

      Tuần lễ VN tại Munich có tiếng vang và dư âm tốt trong cộng đồng người Việt ở nước ngoài. Ngay khi Gs Trần văn Khê, từ Muncich trở về Paris, đã có hai tổ chức Việt kiều tại Pháp dự tính mời Nhà hát Đào Tấn qua biểu diễn. và khi Gs Trần Văn Khê về nước gặp Tổng lãnh sự Pháp tại thành phố HCM, thông tin nhanh về thành công của Tuần lễ VN tại Munich. Tổng lãnh sự đã mời Nhà hát Đào Tấn vào diễn tuồng Lộ Địch tại IDECAF.

      Vậy là bắt nguồn từ lòng yêu nước, một Việt kiều như Gs Thái Kim Lan vẫn có cách để đem văn hóa Việt Nam ra giới thiệu với thế giới. Rồi đây, sẽ còn nhiều người Việt ở nước ngoài có thể sẽ làm được như Gs Thái Kim Lan để như chị nói : “Hát cho cả thiên hạ, chia niềm vui, nỗi buồn với thiên hạ, Bình Định hay Huế, Hàng Châu hay Thăng Long, Đông hay Tây, cả nghìn thế giới thu lại trong mấy ngón múa tay, vung kiếm, liếc mắt, chau mày...”

Nguyễn Đăng Cường

(trích từ tạp chí Văn hóa Nghệ thuật trong nước với sự đồng ý của tác giả và tòa soạn. -Giao Điểm)

đọc tiếp : Ấn tượng Munich  Trần Hữu Lục

 

Home  |  Top Page | Về trang mục lục