-
ẤN
TƯỢNG MUNICH
Trong
đoàn Việt Nam sang giao lưu và biểu diễn tại Munich (CHLB Đức) có các nhà hoạt động
văn hóa gốc Huế như GSTS Thái Kim Lan (Trưởng ban tổ chức, Chủ tịch
Trung tâm giao lưu Đức - Á Châu), NSUT Hoà Bình (Giám đốc Nhà hát tuồng
Đào Tấn - cháu ngoại của Huế), nữ sĩ Tôn Nữ Hỷ Khương (ái nữ của
cố nhà thơ Ưng Bình Thúc Giạ Thị - tác giả phóng tác vở tuồng Đông Lộ Địch), chị Hoàng Anh (người mẫu
áo dài Huế xưa qua ống kính của nghệ sĩ nhiếp ảnh Đào Hoa Nữ, chủ
nhà hàng Phú Xuân - TP. HCM), nhà văn Trần Hữu Lục (chủ biên Nhớ Huế).
Họ đã góp phần làm nên sự thành công của Những ngày văn hóa Việt Nam
tại Đức, Và những ấn tượng khó quên đó đã được phản ánh qua những
ghi chép sau đây.
Như
chiếc cầu nối
Đoàn văn hóa Việt Nam đến
Munich, nơi đã diễn ra Thế vận hội Munich - 1972. Đón đoàn có đại diện
của Trung tâm Giao lưu Đức - Á Châu, Trường Đại học Dân lập Munich, Diễn
đàn Viện Goethe tại Munich và một số Việt kiều tại Đức.
Mở đầu cuộc gặp gỡ giao
lưu là Lễ hội Việt Nam diễn ra tại Đại học Dân lập Việt Nam. GSTS
Thái Kim Lan, Chủ tịch Trung tâm giao lưu Đức - Á Châu, trưởng ban tổ chức,
đã dẫn dắt, giới thiệu và phiên dịch. Và cuộc gặp gỡ giao lưu diễn
ra thật sống động, rộn ràng âm thanh, sắc màu và hương vị Việt Nam.
GSTS Trần Văn Khê, hội viên danh dự về âm nhạc của UNESCO, đại diện
Văn hóa Việt Nam tại UNESCO, với lời giải thích khúc chiết và thân tình
về âm nhạc truyền thống và nghệ thuật tuồng cổ, đã gây cho người
Đức và Việt kiều một ấn tượng khó quên. Tiếng trống võ Tây Sơn (12
trống) do nghệ sĩ Triều Dâng và các nghệ sĩ Nhà hát Tuồng Đào Tấn biểu
diễn đã thực sự chinh phục khán giả. Tốp múa trình diễn theo làn điệu
Lưu thủy - Kim tiền điệu múa cung đình Hoa Đăng. Nghệ sĩ Hữu Thông độc
diễn trích đoạn tuồng Mạnh Lương trộm ngựa. Tiếp đến là bài ca Lý
Ngựa ô do Thanh Sử biểu diễn và bài hò Huế Trước bến Văn Lâu với giọng
hò diễn cảm của nữ sĩ Tôn Nữ Hỷ Khương và tiếng đàn tranh phụ họa
của GSTS Trần Văn Khê... Khán giả Đức và Việt kiều đã cổ vũ nồng
nhiệt. Trong khuôn khổ lễ hội Việt Nam, chị Hoàng Anh (nhà hàng Phú Xuân
- Tp. HCM) đã thiết kế một không gian Huế với những hình ảnh, sắc màu
và hương vị của những ngày Tết xưa như trướng liễn làng Chuồn, tranh
làng Sình, hoa giấy Thanh Tiên, con gà đất chợ Gia Lạc, những con bột
ngũ sắc, đồ chơi trẻ con, món ăn dân dã... tiếp tục tạo được dấu
ấn (*). Sự thành công vượt ngoài mong đợi. Gặp gỡ - giao lưu này mở
đầu cho những niềm vui, yêu mến, tình thân thiện và sự cảm thông giữa
các thành viên của đoàn với khán giả Munich. Và còn hơn thế nữa, nó trở
thành một nhu cầu. Trong hai buổi giao lưu tiếp sau đó, một buổi dành
riêng cho Việt kiều tại Đức và một buổi giao lưu chung với giới trí
thức, các nhà báo Đức và Việt kiều. Đoàn văn hóa Việt Nam đã thiết
kế các chương trình giao lưu đậm đà bản sắc dân tộc, lôi cuốn nhiều
Việt kiều đến với các chương trình hoạt động của đoàn. Việt kiều
tại Munich vẫn chưa hết phức tạp. Có người sang Đức học tập và làm
việc trước năm 1975, có người đi lao động hợp tác rồi ở lại, có người
sang Đức theo diện ''di tản'' hoặc ''đoàn tụ gia đình'' từ những năm
80 trở lại, và một số sinh viên đang theo học các trường đại học ở
Munich, Berlin, Frankfurt... Lúc đầu, Việt kiều còn dè dặt vì chưa hiểu
nhiều về đất nước. Và chính các chương trình giao lưu - gặp gỡ đã
như chiếc cầu nối. Vẫn là tiếng trống võ Tây Sơn có lời diễn giải
trước khi biểu diễn bên cạnh những điệu múa nón, múa chén, múa Hoa
đăng, múa Quan họ, độc tấu đàn bầu, đàn tranh, sáo trúc, ngâm thơ, hò
Huế, hát Lý ngựa ô... Vẫn là cách nói tinh tế, duyên dáng và thuyết phục
của GSTS Trần Văn Khê về âm nhạc truyền thống, các làn điệu dân ca
và tuồng cổ. Đặc biệt, chính GSTS Trần Văn Khê, một Việt kiều tại
Pháp đã tự đệm đàn tranh và ngâm bài thơ Hổ nhớ rừng (Thế Lữ) với
giọng ngâm hào phóng và trầm thống rất được Việt kiều yêu thích. Nghệ
sĩ múa balê Trần Lê Ái Vân, tốt nghiệp múa balê tại Nga, đang biểu diễn
và sinh sống tại Đức đã cùng ''giao lưu'' với hai tiết mục thật đặc
sắc: Chị múa đầy ngẫu hứng trên nền tiếng thơ và tiếng đàn do nhà
thơ Trần Hữu Lục đọc diễn cảm bài Một ngày cuối đông của mình với
tiếng đàn tranh ngọt ngào phụ họa của GSTS Trần Văn Khê và tiếng đàn
bầu nỉ non của nghệ sĩ Cao Trọng Quế. Tiết mục thứ hai là múa Hạt gạo
và thế giới trên nền nhạc ''Những cô gái quan họ'' (nhạc Phó Đức Phương). Nghệ sĩ múa
Ái Vân đã có dịp về Việt Nam biểu diễn tại Hà Nội và TP Hồ Chí
Minh. Có thể nói, chị là nghệ sĩ tài năng được nhiều người Việt
đang sống, học tập và làm việc tại Đức mến mộ và tự hào. Trong
các buổi giao lưu, đoàn còn giới thiệu trích đoạn các tuồng Hát bội
như Hoàng Phi Hổ gặp hồn Giả Thị, Chém Linh Tá...
Những cuộc gặp gỡ - giao lưu đã để lại dư vang. Sự dè dặt
lúc đầu dần dần được xóa tan. Càng về sau, trong các chương trình giao
lưu hoặc biểu diễn đều có rất đông Việt kiều trong đó có nhiều
''Huế kiều'' đến dự, nhất là ba đêm diễn tuồng Đông Lộ Địch tại
Munich. Khán giả Đức đã làm quen được với âm nhạc truyền thống Việt
Nam và nền nghệ thuật sân khấu ''tuyệt diệu'' như lời phát biểu của
một phóng viên của đài phát thanh Bayern, còn khán giả Việt kiều như đã
tìm được một làn sóng nghệ thuật đưa họ trở về với cội nguồn.
Diễn
tuồng Đông Lộ Địch tại Munich.
Đêm 14. 10, lần đầu tiên
vở tuồng Đông Lộ Địch ra mắt khán giả tại nhà hát Gasteig - một sân
khấu tối tân, hiện đại và có tầm cỡ của thành phố Munich. Với nền
phông sân khấu mang hình chim hạc và trống đồng Đông Sơn, sân khấu đã
tạo nên một không gian Việt Nam. GSTS Thái Kim Lan, nhà tài trợ để phục
hồi vở tuồng Đông Lộ Địch của cố nhà thơ - tác giả Ưng Bình Thúc
Giạ Thị, đã bày tỏ sự hy vọng đạt được qua buổi công diễn đầu
tiên này, vì ''đây là một thí dụ tuyệt vời cho cuộc đối thoại có ý
nghĩa có thể đưa đến một cuộc gặp gỡ thực sự giữa Đông và
Tây''. GSTS Trần Văn Khê đã giới thiệu những nét chính về nghệ thuật
ước lệ của Hát bội và kết cấu của Đông Lộ Địch, so sánh Hát bội
Việt Nam với Kinh Kịch của Trung Quốc. Khán giả Đức vốn xa lạ với
nghệ thuật Hát tuồng của Việt Nam. Cái cảm giác ban đầu về một buổi
biểu diễn ''mạo hiểm'' của một nhà hát tuồng lần đầu tiên sang diễn
ở xứ người rồi cũng qua đi nhẹ nhàng. Vở Đông Lộ Địch được tác
giả phóng tác từ vở Le Cid của Pierre Corneille (Pháp) và đã thay đổi kết
cấu kịch, sáng tạo lại một số tình tiết. Khán giả Đức đã nắm
được cốt truyện và cảm được những tình tiết éo le mâu thuẫn giữa
Tình và Hiếu qua tài diễn xuất điêu luyện của các diễn viên NSUT Hòa
Bình, Xuân Hợi, Văn Sáu, nghệ sĩ Hữu Thông... hòa điệu với âm nhạc tuồng
và tiếng trống chầu. Nếu diễn trọn vẹn vở tuồng này phải mất 9 tiếng,
nhưng diễn tại Munich thì rút gọn lại còn 6 lớp trong vòng 1 tiếng 30
phút mà vẫn đảm bảo nội dung, chủ đề và hiệu quả nghệ thuật.
Đêm diễn đầu tiên gặt hái thành công. Khán giả đều đứng dậy
vỗ tay tán thưởng liên hồi. Cảm động và mừng vui đến rưng rưng nước
mắt. Rất nhiều hoa và lời chúc mừng.
Các đêm diễn sau đó (15. 10) tại Nhà hát Gasteig và (17. 10) tại sân
khấu Diễn đàn Viện Goethe đều được khán giả đến xem rất đông và
tán thưởng. Tiếng trống chầu vang lên trên sân khấu hiện đại của xứ
người đã gây cho người Đức một ấn tượng khó quên về nghệ thuật
độc sáng của tuồng cổ Việt Nam. Sau mỗi đêm diễn, khán giả Đức và
Việt kiều còn ở lại giao lưu, trao đổi một cách chân tình. Một vị
giáo sư Đức nói: ''Thật là may mắn cho tôi được xem ba buổi diễn cực
kỳ thú vị và làm quen được với nền nghệ thuật sân khấu tuyệt diệu
như thế''. Có một Việt kiều rưng rưng nước mắt, cho biết ''đã gần
30 năm mới có một buổi đi xem hát ''hay'' đến như thế, đúng nghĩa với
văn hóa nghệ thuật''. Một số nam nữ khán giả trẻ đã đi hết cả ba
đêm diễn, và càng đi họ càng thích thú khám phá nghệ thuật trong tuồng,
điệu bộ, câu láy, âm nhạc và tiếng trống chầu... Với GSTS Thái Kim
Lan, nhà tổ chức ba đêm diễn vớ Đông Lộ Địch thì ''Tuy công việc đầy
gian nan vất vả nhưng tôi rất vui sướng được thưởng thức những buổi
văn nghệ đẹp như hoa, sáng như ngọc''.
Vở tuồng Đông Lộ Địch đã làm sống lại những rung cảm đạo
đức Việt Nam trên các sân khấu hiện đại của Munich. Có thể từ đất
khách quê người, vở tuồng này sẽ góp phần làm khởi sắc cho tuồng cổ
Việt Nam và biết đâu sẽ khơi dậy thị hiếu thưởng thức tuồng cổ
nơi các khán giả ở quê nhà.
- THL.
- (Munich - TP Hồ Chí Minh 2002)
Giới thiệu Trung tâm Giao lưu Đức-
Á châu của tiến sĩ TKL
Home | Go top page |
Về trang mục lục
