Nhìn nhận cái hiển nhiên (*)    

       Nhân dịp lễ Giáng sinh, gia đình tôi đi nghỉ vài ngày ở vùng núi Aspen, bang Colorado. Một hôm, tôi thấy một cảnh tượng đáng chú ý: hai phụ nữ diễu hành qua lại và chung quanh cái thang chở du khách, tay cầm tấm biểu ngữ mang nội dung chống chiến tranh ở Iraq. Một biểu ngữ viết: “Just war or just oil” (Chiến tranh vì công lý hay chiến tranh vì dầu hỏa).

     Trong khi tôi theo dõi cuộc biểu tình của hai người phụ nữ, tôi không thể nào không chú ý đến từng đoàn xe jeep, xe "4WD" khổng lồ, nối tiếp nhau trên đường phố như những đợt sóng xe hơi.  Toàn bộ cảnh tượng làm tôi kinh ngạc nghĩ rằng hai người phụ nữ kia đang đặt ra một câu hỏi đúng:  cuộc chiến mà nhóm ông Bush đang chuẩn bị tấn công Iraq thực sự là cuộc chiến vì dầu hỏa? 

     Câu trả lời ngắn gọn của tôi là: Đúng, vì dầu hỏa.  Bất cứ một cuộc chiến nào mà Mĩ tấn công vào Iraq sẽ chắc chắn là, một phần nào đó, vì lí do dầu hỏa. Phủ nhận điều đó chỉ làm trò cười cho thiên hạ.  Nhưng cuộc chiến có hoàn toàn vì dầu hỏa hay không còn tùy thuộc vào thái độ mà Mĩ hành xử trước khi xâm lăng, và sau khi xây dựng, Iraq.

      Tôi nói "một phần nào đó, vì lí do dầu hỏa" bởi vì hiện nay không có cách gì giải thích được thái độ của nhóm ông Bush ngoài lí do dầu hỏa.  Tại sao lại truy tầm Saddam Hussein với sư đoàn không kị 82 (82nd Airborne), và Bắc Hàn bằng phương tiện ngoại giao ? khi mà Bắc Hàn đã có vũ khí hạt nhân, có tên lửa để bán?

     Một lí do hiển nhiên là đánh Saddam dễ hơn đánh Bắc Hàn.  Nhưng còn một lí do khác, đó là dầu hỏa, dù Bush không muốn công khai thú nhận.  Gần đây, Bush cố thổi phồng về một viễn ảnh Iraq tấn công Mĩ ? một sự kiện gần như là không xảy ra ? sẽ làm tê liệt nền kinh tế Mĩ.  Câu tuyên bố là một sự lúng túng và đáng hổ hẹn, nó làm cho người ta thấy hình như ông ta đang dò dẫm tìm một cái cớ để gây chiến.

     Hãy bỏ qua những cái vô duyên như thế.  Cái lí do chính mà nhóm ông Bush tập trung vào Saddam là vì nếu hắn ta có vũ khí tàn sát hàng loạt, hắn có thể, không phải tấn công Mĩ, mà bành trướng ảnh hưởng của hắn đến các nước giàu dầu hỏa trong vùng Vịnh.

     Nhưng khoan.  Không có gì là phi pháp hay trái đạo đức trong việc Mĩ quan tâm về một tay độc tài, quỉ quyệt, mắc bệnh hoang tưởng có khả năng ảnh hưởng đến tài nguyên thiên nhiên làm nguyên liệu cho thế giới kĩ nghệ.

     Tôi không có vấn đề gì về một cuộc chiến vì dầu hỏa, nếu Mĩ có sẵn một chương trình bảo tồn năng lượng.  Nhưng khi người Mĩ nói cho thế giới rằng Mĩ không thèm để ý đến hiện tượng nóng toàn cầu, chả thèm quan tâm đến tình hình biến chuyển khí hậu trên thế giới, họ muốn có quyền lái xe to, họ muốn quyền tiêu thụ dầu hỏa như nước, thì cái thông điệp mà Mĩ gửi đi cho thế giới rằng cuộc chiến vùng Vịnh vì dầu hỏa là cuộc chiến nhằm bảo vệ quyền kinh tế của thế giới thì quả là một cuộc chiến phi đạo đức.

     Và nếu Mĩ tiến chiếm Iraq trong tương lai, việc đầu tiên mà Mĩ làm sẽ là nhượng quyền khai thác dầu hỏa cho các công ti Mĩ.  Và điều này dẫn đến điểm thứ hai mà tôi muốn nói.  Nếu Mĩ chiếm đóng Iraq và chỉ đơn giản dựng lên một chế độ chuyên chế thân Mĩ để điều hành các mỏ dầu (như ở các nước Ả Rập khác) thì cuộc chiến vì dầu hỏa này cũng là phi đạo đức.

     Nếu, mặt khác, nhóm ông Bush và người Mĩ chứng minh thiện chí mình bằng cách ở lại Iraq và trả nguyên giá cho chiến tranh, bằng tiền và nhân lực, giúp đỡ người Iraq xây dựng một thể chế tiến bộ, chứng tỏ cho các nước Ả Rập khác để họ noi gương theo, dùng tiền bán dầu hỏa cho phúc lợi người dân, thì cuộc chiến vì dầu hỏa sẽ có hợp pháp.

     Tóm lại, tôi không có vấn đề về một cuộc chiến vì dầu hỏa, nếu cuộc chiến chiến đó cung cấp nhiên liệu cho các chế độ tiến bộ dân chủ trong các nước Ả Rập, và không chỉ vì những chiếc xe 4WD của chúng ta, và nếu Mĩ bày tỏ thái độ rõ ràng rằng cuộc chiến đó nhằm bảo vệ quyền lợi và giá cả dầu hỏa phải chăng cho mọi người trên thế giới.  Nếu không, cuộc chiến là một sự can thiệp phi pháp và vô phi đạo đức.

(*) Nguyễn Văn lược dịch từ "There is no denying the obvious", của Thomas Friedman, New York Times, đăng lại trên tờ Sydney Morning Herald, 7/1/2003.

 

Home   |  Go top page  |  Về trang mục lục