Tưởng niệm Ni Sư Trí Hải
Trên đời có những cơ duyên rất lạ.
Người dẫn đường tôi đến gặp Ni sư Trí Hải là Tôn Nữ Hỷ Khương hiền muội.
Mùa Xuân năm 1992, lần tôi về nước làm việc, một hôm, Hỷ Khương nói với tôi:" Có một ni sư, trong họ hàng nhà em, có ý muốn mời hiền huynh nói chuyện về âm nhạc truyền thống Việt Nam tại Thiền Viện Tuệ Uyển, cho các ni cô. Ni sư nầy là một trong những người nữ tu có văn hoá rất cao và uy tín rắt lớn.". Tôi đã nhận lời, và đến ngày định trươc, Hỷ Khương đưa tôi đi đến Thiền Viện. Trên xe tắc xi, Hỷ Khương hỏi tôi có chuẩn b( đề tài nào chưa tôi trả lời:" Lẽ tất nhiên anh sẽ nói về âm nhạc truyền thống Việt Nam " Nhưng chưa biết nói về bộ môn nào cho các ni cô nghe".
Tới Thiền viện, tôi ngạc nhiên khi gặp Ni sư Trí Hải lần đầu. Hỷ Khương đã giới thiệu với tôi một ni sư " uy tín rất lớn ", tôi hinh dung một ni sư đứng tuổi, trang nghiêm . Đến chào tôi, là một ni sư trẻ hơn tôi tưởng tượng, nét mặt hiền hoà đôn hậu, gương mặt và đôi mắt sáng ngời, trên môi có một nụ cười thanh thoát, cuối đầu chào khách và lễ phép mời tôi vào Thiền Viện. Có mấy chục ni cô mặc áo tràng cuối đầu chào diễn giả.Đã nhiều lần, tôi lựa đề tài tùy theo đối tượng. Hôm nay, cũng trong di sản âm nhạc Cha ông để lại, tôi đặt trọng tâm vào tiếng hát ru và cấu trúc của tiếng hát ru mỗi miền cũng là cấu trúc âm thanh cho những bài tụng niệm trong vùng đó.Rồi tôi giới thiệu các cách tụng, niệm, tán rơi, tán xấp, tán trạo . Ni sư và các ni cô tán thưởng nồng nhiệt. Trong câu chuyện ngắn ngủi, trước và sau buổi thuyết trình, tôi nhận thấy nơi ni sư, một tâm hồn cởi mở, có thể nói là rất " nghệ sĩ "khi đề cập đến vấn đề văn hoá Việt Nam.
Mùa hè năm 92, tôi bị tai nạn xe, xe tan nát mà thân thể tôi còn nguyên vẹn, Hỷ Khương hiền muội đã đêm đêm tụng kinh cầu an cho tôi trong 49 ngày. Và có cho tôi biết rằng ni sư Trí Hải cũng có cầu an cho tôi. Và từ đó tôi đã mang ơn lòng đối với ni sư.
Mùa Thu năm 94, tôi lại đau một trận thập tử nhứt sinh. Hỷ Khương có tỏ ý lo ngại cho sức khoẻ của tôi khi gặp ni sư. Thì người đã đề nghị sẽ cầu an cho tôi tại Thiền viện và hỏi Hỷ Khương pháp danh của tôi. Hỷ Khương trả lời là không biết. Mà cũng chẳng rõ tôi có pháp danh hay không. Tôi không phải là Phật tử, nên không có pháp danh, mặc dầu đã nghiên cứu về âm nhạc trong truyền thống Phật giáo Việt Nam, đã thuyết trình về đề tài nầy tại nhiều Thiền viện. Ni sư đề nghị đặt pháp danh cho tôi là Nguyên Sơn. Nguyên là họ một dòng trong Phật Giáo. Sơn vì tôi tên Khê. (Và trong Kiều cũng có câu "Phong trần đến cả sơn khê ") Bỗng nhiên vì lòng vị tha muốn cho tôi dược ơn trên che chở, ni sư đã ban cho tôi một pháp danh, và trải qua 5 tuần lễ trong bịnh viện, và năm tháng điều trị tại gia, tôi đã tai qua nạn khỏi.
Lại một lần nữa mang ơn lòng của vị ni sư khả kính.
Mùa Thu năm 1998, Hỷ Khương lại cho tôi biết ni sư Trí Hải muốn mời tôi nói chyện về âm nhạc tại Thiền viện Tuệ Uyển. Tôi nhận lời ngay vì ít nhứt cũng là một dịp để trả ơn ni sư và các ni cô đã thành tâm cầu nguyện cho tôi được tai qua nạn khỏi, "cho chữ cát thế chữ hung "như Hỷ Khương đã viết trong mấy bài thơ "Ánh Văn Tinh " tặng tôi mỗi lần tôi tôi thoát khỏi tai ương nhờ Trời thương Phật độ.
Nhưng mấy hôm sau, tôi được một búc thư của Ni sư cho tơi biết rằng , buổi nói chuyện về âm nhạc của tôi, trước dự định cho Thiền viện Tuệ Uyển, nay xin đổi lại thành buổi nói chuyện trong một nơi rộng lớn hơn, là Thiền Viện Vạn Hạnh, sẽ có nhiều người dự hơn, ngoài một số chư tôn Hoà Thương, Thương toạ, Đại đức, có học viên lớp Cao đẳng Phật học, có tăng ni đến từ nhiều nơi, có hội viên Hội Phật Học và gia đình, lại được Hoà Thượng Thích Minh Châu chủ toạ và đích thân Hoà thượng lên giới thiệu diễn giả. Thật là một vinh dự rất lớn cho tôi.! Hỷ Khương có cho tôi biết là ni sư Trí Hải sau khi nghe tôi nhận lời nói chuyện tại Tuệ Uyển thiền viện, có bàn với Hỷ Khương là ni sư có ý muốn cho đông đảo thính giả được nghe tôi nói chuyện về âm nhạc truyền thống Việt Nam , và nhứt là biết những đặc điểm trong âm nhạc Phật giáo Việt Nam so sánh với nhạc Phật giáo trong vài nước châu Á. Tôi rất xúc động và khâm phục người lúc nào cũng có thái độ vị tha.
Hôm đó ( ngày mùng 6 tháng 10 dương lịch năm 1998), sau buổi nói chuyện tôi có gặp ni sư, và cám ơn ni sư đã tạo điều kiện cho tôi được nói chuyện về nhạc trong truyền thống Phật Giáo Việt Nam cho rất nhiều thính giả. Ni sư nhẹ nhàng không nhận lời cám ơn, mà còn cám ơn tôi đã chịu khó nghiên cứu trong bao tháng năm về âm nhạc truyền thống Việt Nam, và khen tôi nói chuyện về nhạc Việt Nam không phải bằng khối óc mà bằng con tim, nên lời nói mới đi thẳng vào lòng người nghe.
Tôi nhân dịp đó cám ơn ni sư đã cầu nguyện cho tôi được qua khỏi tai ương. Ni sư lắc đầu trả lời: "Giáo sư đừng bận tâm về việc ấy. Chúng tôi không có cầu nguyện cho cá nhân Giáo sư Trần Văn Khê mà cầu nguyện cho người suốt đời đi giới thiệu tiếng nhạc Việt Nam trên khắp năm châu ".
Tôi cuối đầu từ giã người ni sư mà trí tuệ, đạo đức và hành sự làm tôi vô cùng kính phục, một người tuy ít có cơ hội tiếp xúc tôi, mà hiểu tôi và công việc tôi làm như một người tri kỷ, tri âm.
Hỷ Khương từ năm 1992, đã cho tôi được gặp và biết ni sư Trí Hải
Lại cũng chính Hỷ Khương, qua điện thoại báo tin ni sư Trí Hải đã viên tịch, vì tai nạn giao thông. Thoạt tiên tôi bàng hoàng, sửng sốt, và như người phàm phu tục tử, chỉ biết nhờ Hỷ Khương thay tôi, đem một tràng hoa phúng điếu người quá cố. Và chúng tôi cũng có nhắc đến luật vô thường. Nhưng khi định hồn lại, tôi thấy ni sư tuy rời khỏi trần thế, đang an nhiên ," tâm vô quái ngại" ,đi trong một vùng "bất sanh bất diệt" và luôn luôn như Kim Lan đã viết, làm " cô lái đò với nụ cười, đang thong dong chờ những kẻ biết quay về, và muốn qua sông mà bơ vơ không có người chỉ nẻo "
Ni sư Trí Hải sẽ sống mãi trong lòng của mọi người.
Trần Văn Khê
