Giới thiệu “Triết lý về Luật & đạo đức...”
(Bài giảng thứ 6 trong “Thượng đế, Thiên nhiên,
Người, Tôi & Ta - Triết lý luật & tư tưởng Phật giáo”)
của gs Cao Huy Thuần
Nguyễn
Văn Hóa
Trong các bài tham luận
của “Hội Thảo Mùa Hè” (do nhóm Viet Studies tổ chức hàng năm) ngày
25/7/2003 tại đại học L.M. University, nước Đức, chúng tôi có lưu ý và
đọc kỹ bài tham luận “Nước Mỹ Chúa Tể” của giáo sư (gs) Cao Huy
Thuần.
Bằng thứ ngôn ngữ của
một chuyên gia về bang giao quốc tế, tổng hợp và phân tích
tình
hình chính trị thế giới
Để dễ nhìn thấy sự
dị biệt và một ít tương đồng nếu có, giữa Mỹ và Âu châu, chúng
tôi chủ quan nêu ra hai nhân vật biểu tượng: gs Cao Huy Thuần và ông
Robert Kagan - nhân vật mà gs Thuần đã đề cập nhiều trong bài tham luận... Về tương đồng: cũng như gs Cao Huy Thuần,
Robert Kagan cũng là một chuyên gia về chính trị quốc tế, từng giữ các
chức vụ cố vấn về đối ngoại dưới các chính phủ khác nhau của Bộ
Ngoại Giao Mỹ (từ
Trong năm 2003, hai nhân
vật này đã xuất bản hai cuốn sách cách nhau trong vòng vài tháng về một
vấn đề vừa tương quan vừa đối nghịch:
Tháng 1/2003, Robert Kagan xuất bản Of
Paradise and Power: America and Europe in the New World Order. Qua nội dung của
nó, Kagan cho rằng Âu châu ngày nay không còn quan trọng như trong thế kỷ
20 nữa. Dù cho Âu châu có một tiềm năng kinh tế quan trọng, thế nhưng không
có một khả năng quân sự cho nên sẽ không có ảnh hưởng toàn cầu.
Thành ra, dù Âu châu là một trong khách hàng tiêu thụ dầu lửa chính của
Trung Đông, với sức mạnh quân sự và kinh tế của Hoa Kỳ, Âu châu phải
bị chế ngự. Nói vắn tắt: nước Mỹ vô địch, ai cũng phải nghe lời kể
cả một cựu đồng minh hàng đầu là Âu châu.
Tháng 3/2003, gs Cao Huy Thuần xuất bản Études
sur l’ Élargissement de L’ Union européenne. Gs. Cao Huy Thuần nêu lên nhu cầu
thời đại của Âu châu, đặt lại vấn đề tại sao Âu châu cần gia tăng
sự lớn mạnh ?; Làm thế nào để Liên
hiệp Âu châu thoát ra khỏi sự cưỡng
chế lớn mạnh; Vai trò của Đức và
vấn đề tái tổ chức các quốc gia vùng Baltic;
Thẩm xét vai trò của quốc gia chuẩn hội viên Thỗ Nhĩ Kỳ:
con ngựa thành Troie hay chỉ là con cừu đen ?;
Vấn đề văn hóa trong sự gia tăng lớn mạnh : trường hợp
nước Thỗ; Nghiệm suy về ý chí hòa
hợp qua giá trị văn minh Âu châu; Điều nghiên về áp dụng thuế khóa qua
luật cộng chung tài sản (le Droit communautaire) cho những quốc gia hội viên
mới; Vai trò an ninh và sự phát triển quân sự khối OTAN (NATO).
Qua hai nội dung vắn tắt
của hai cuốn sách trên, chúng ta thấy ra liền có một sự “đối chọi”
rõ rệt : - Robert Kagan dùng thuần lý luận để biện minh cho hành động bá
quyền độc nhất của Mỹ; gs Cao Huy Thuần đặt ra những tiền đề để
xây dựng và gia tăng sự lớn mạnh của khối liên hiệp Âu châu – một
thách thức để nâng Âu châu đứng vững ở thế độc lập tự cường.
Nhưng trong phạm vi và chủ đích của bài giới thiệu này, chúng tôi không
có ý định đi sâu vào vấn đề “đối chọi” đó, nên chỉ nêu ra hai
ý kiến của hai tác giả từ hai bài báo để độc giả có thể cảm nhận
cụ thể hơn về hai quan điểm từ hai điểm đứng khác nhau:
Trong “Sức mạnh và sự Yếu kém” (Power and Weakness), tạp chí
Policy Review số 113, tháng 6/2002, Kagan đã mở đầu bằng xác định sức mạnh
thực tại, ý chí hành động của Mỹ đối với Âu châu như sau:
“Đã
tới lúc hãy ngưng sự vờ vĩnh rằng người Mỹ và Âu châu chia sẻ cùng
quan điểm về thế giới, kể cả điều họ cùng chiếm ngự chung thế giới.
Mọi vấn đề quan trọng của quyền lực như - sự hiệu quả, đạo lý,
khát vọng quyền lực – quan điểm của Mỹ và Âu châu đang phân cách.
Âu châu đang quay mặt với quyền lực, hoặc giả có lưu tâm chút xíu
thôi, chuyển hóa quyền lực bằng tự kiềm chế mình trong thế giới của
luật lệ, thương thảo đa quốc gia và hợp tác. Họ đang tiến vào thiên
đàng của hòa bình, sung túc hậu lịch sử mà Kant từng cho là “hòa bình
trường cữu”. Trong khi đó, Hoa Kỳ đã sa lầy trong lịch sử, hành sử
quyền lực trong thế giới của những người Hobbesian vô chính phủ, ở đó
luật lệ quốc tế không còn được tin cậy, và ở đó, an ninh, quốc
phòng, xiển dương một trật tự tự do sẽ còn tuỳ thuộc vào khả năng
của sức mạnh quân sự. Điều đó giải thích tại sao những vấn đề quốc
tế và chiến lược chính ngày hôm nay, người Mỹ được ví đến từ Hỏa
tinh còn người Âu châu đến từ Kim tinh: Họ chỉ đồng ý với nhau một
chút, nhưng hiểu nhau càng lúc càng bớt đi. Tình trạng này không xảy đến
từ lý do của một biến cố thảm khốc, hay vì cuộc bầu cử Mỹ. Những
lý do thật sự để các quốc gia đại tây dương càng phân ly sâu xa, kéo dài và có vẻ đang cam chịu, chính
là lúc họ đặt ra những vấn đề quốc gia ưu tiên, xác định mối đe dọa,
định danh về sự thách thức, cấu tạo hay bổ sung những chính sách quốc
phòng, đối ngoại, Mỹ và Âu châu hoàn toàn cách biệt.” 1
Đó là những lời lẽ
không chỉ cay đắng, mỉa mai, còn chất chứa thái độ trịch thượng, phủ
đầu của Mỹ lên Âu châu nữa.
Ngược lại, đứng ở vị thế của Âu châu, và với tư cách của một
người Việt Nam, gs Cao Huy Thuần đã trách cứ nhẹ nhàng Mỹ trong phần kết
bài tham luận “Nước Mỹ Chúa Tể” như sau:
“Trong
ba biểu hiện nổi bật nói từ đầu bài của chiến lược Mỹ, biểu hiện
thứ ba có liên quan đến Việt Nam. Nhân quyền không phải là đề tài mới.
Cái mới là tính cách trần trụi trong việc định nghĩa giá trị, nhân quyền,
tính chính đáng hiện nay. Tính chính đáng (légitimité), dù đến từ luật
hay từ đạo đức, đều phải tiêu chuẩn trên giá trị của nước Mỹ,
căn cứ trên hiến pháp Mỹ, trên ý muốn của dân tộc Mỹ, chứ không phải
trên một cơ quan nào ở cao hơn, dù là một tổ chức đa phương như LHQ
hay một luật pháp toàn cầu trừu tượng. R. Kagan đã viết như thế, và
thực tế đã diễn ra như thế. Mẫu mực giá trị của nước Mỹ là mẫu
mực của toàn cầu. Còn như ai muốn biết giá trị đó cụ thể là gì lúc này, xin hỏi các lobbies nòng cốt
đang cộng sinh với thế lực tân bảo thủ chung quanh ông Bush, đang cùng với
tả hữu của ông định nghĩa thế nào là thiện, thế nào là ác, thế
nào là khủng bố, thế nào là thánh chiến, thế nào là tôn giáo, thế
nào là nhân quyền.
Tôi
đã nhiều lần phát biểu ý kiến về chuyện này, có nói thêm nữa cũng
chỉ nhắc lại mà thôi. Vậy xin phép nhắc lại một câu: chúng ta phải
thay đổi, và bởi vì thay đổi là không thể tránh được, hãy giữ độc
lập của ta bằng cách đoàn kết mà thay đổi, thay đổi trong sức mạnh của
toàn dân, không phải từ áp lực từ bên ngoài. Lại xin nói thêm: hơn bao
giờ hết, “toàn dân” phải hiểu là bao gồm cả khối dân tộc ở
ngoài nước. Tầm quan trọng lớn lao của khối này chưa hề được hiểu
đúng mức. Bởi vì muốn hiểu đúng người khác thì phải hiểu họ từ
trong bụng họ, chứ không phải hiểu họ từ trong bụng của ta. Thời điểm
ngày hôm nay bắt buộc cái bụng này phải nghe cái bụng kia, nghe với quan
tâm cùng nhau định nghĩa quyền lợi tối cao của dân tộc. Mà không phải
định nghĩa trừu tượng đâu, vô ích. Định nghĩa qua từng sự việc cụ
thể, bởi vì như vậy tin tưởng mới vượt lên trên chia rẽ, hận thù,
đạo đức Việt Nam mới thắng “đạo đức” đế quốc.”
Đứng ở vị thế của
tổ chức CRUCE, gs Cao Huy Thuần đã nhẹ nhàng phê phán Kagan, nhưng với tư
cách của một người Việt Nam, ông đã bộc lộ bổn phận của một người
yêu nước và xác định nhiệm vụ: chấp nhận thực trạng trong trò chơi
của quyền lực quốc tế, nhưng bảo vệ đất nước thì phải dùng vũ khí
độc đáo Việt Nam là “đạo đức”. Nhưng “đạo đức Việt Nam” là
cái gì ? Nội dung của nó ra sao ?
Chúng tôi đọc bài
tham luận của gs Cao Huy Thuần vào đầu tháng 8 năm 2003. Mất một thời
gian ngắn băn khoăn về nội dung “đạo đức Việt Nam”, chúng tôi thầm
nghĩ khi tác giả đã nêu lên một vấn đề cụ thể như vậy, hẳn trong
quá trình viết, suy tư về chính trị, ông phải đã phải một lần đề cập
tới, bàn về nó. Quả nhiên, tôi chợt nhớ đến và nhìn thấy nó trong cuốn
“Thượng đế, Thiên nhiên, Người, Tôi & Ta - Triết lý luật & tư
tưởng Phật giáo” do Khuông Việt xuất bản năm 1999. Cuốn sách là một
tập hợp những bài giảng của tác giả cho Tăng sinh trong tháng 7/1999 tại
Học viện Phật giáo Huế, được in lại thành sách. Tôi chú ý tới bài
giảng thứ sáu: Luật trong văn minh Á đông: Trung Hoa, Nhật Bản và Việt
Nam. Đây là những đề tài mà tác giả hay các vị thức giả khác có
thể khai triển thành vài chục cuốn sách cũng được, thế nhưng gs Cao Huy
Thuần chỉ đưa ra những vấn đề rất cơ bản và thiết thực về luật
và đạo đức, tri và hành như thế nào qua chữ “Hòa” trong văn minh Á
đông (với ba quốc gia chủ đạo: Trung Hoa, Nhật Bản và Việt Nam), không
những có thể áp dụng cho giới lãnh đạo, thành phần quan chức, còn lan
rộng xuống dân chúng trong các thành phần xã hội khác nhau. Đó là những
tư tưởng không bao giờ cũ giữa các tương quan người với người, giữa
lãnh đạo và người dân, giữa hai quốc gia với nhau, và giữa quốc gia với
quốc tế.
Thế rồi, vào giữa
tháng 8/2003, tôi đi Việt Nam chừng hai tuần lễ. Khi trở về Mỹ, ở phi cảng
quốc tế Tân Sơn Nhất, tôi lại đối diện với một vấn đề giữa tôi
và hiện tượng hối lộ. Sự kiện càng làm cho tôi suy nghĩ về triết lý
“đạo đức Việt Nam” nhiều hơn nữa. Khi tác giả dùng chữ “triết lý” với chủ đích cho ta thấy
nó còn ở dạng tư tưởng cơ bản, nhưng thiếu triết lý dẫn đạo thì
hành động mù mờ, nhiều khi có thể biến cái đúng thành sai đường, biến
cái tâm chất tốt thành cái xấu. Điều
thú vị khác nữa là gs Cao Huy Thuần đã khéo léo so sánh giữa hai quốc
gia Nhật Bản và Việt Nam, giữa hai nhân vật lịch sử là vua Trần Nhân
Tông và vua Thánh Đức (Nhật), về truyền thống chữ “Hòa” trong nền văn
hóa ảnh hưởng Phật giáo sâu đậm của hai nước. Tác giả cũng đã vận
dụng sự phối hợp về các khái niệm giữa luật và đạo đức như thế
nào, nói cách khác sự hài hòa giữa nhân trị và pháp trị.
Ba
mươi năm trước, chúng tôi tình cờ có dịp đọc một cuốn cẩm nang của
cố gs Nguyễn Ngọc Huy có tựa đề “Nhân trị và Pháp trị”, nhưng
trong đó chỉ chứa đựng nội dung bài bản có tính cách kiến thức giáo
khoa, hữu ích cho một nhóm
người
Trong những ngày đầu
năm Xuân Giáp Thân, giữa các biến động thế giới qua chiến dịch chống
khủng bố của Mỹ, những tranh chấp đẫm máu trên thế giới; và Việt
Nam qua một vài sự cố trong nội tình Phật giáo trong nước, hải ngoại,
những dấu hiệu đi lên của phát triển kinh tế và kỹ thuật ở Việt
Nam, chúng tôi giới thiệu một chương trong sáu bài giảng của ông Cao Huy
Thuần, với ước vọng nó sẽ mở đầu cho những câu trả lời suy tưởng
chính trị đã đặt ra.
Nguyễn
Văn Hóa
20/1/2004
Chú
thích:
1 Power
and Weakness, Robert Kagan, Policy Review # 113, June, 2002
“It is time to stop pretending that
Europeans and Americans share a common view of the world, or even that they occupy the
same world. On the all-important question of power — the efficacy of power, the morality
of power, the desirability of power — American and European perspectives are diverging.
Europe is turning away from power, or to put it a little differently, it is moving beyond
power into a self-contained world of laws and rules and transnational negotiation and
cooperation. It is entering a post-historical paradise of peace and relative prosperity,
the realization of Kant’s “Perpetual Peace.” The United States, meanwhile, remains
mired in history, exercising power in the anarchic Hobbesian world where international
laws and rules are unreliable and where true security and the defense and promotion of a
liberal order still depend on the possession and use of military might. That is why on
major strategic and international questions today, Americans are from Mars and Europeans
are from Venus: They agree on little and understand one another less and less. And this
state of affairs is not transitory — the product of one American election or one
catastrophic event. The reasons for the transatlantic divide are deep, long in
development, and likely to endure. When it comes to setting national priorities,
determining threats, defining challenges, and fashioning and implementing foreign and
defense policies, the United States and Europe have parted ways.”
In ra @
Modified by Web Giaodiem
CThe best: set screen res. 1024 x 768 | Browser IE v. 5.0 or higher | mail: set Outlook Exp. [copyright:MedSoft]
© Giao Điểm. Bài vở, thư từ gởi về: hopthu@giaodiem.net
