Cao huy Thuan - van de Dan chu va Nhan quyen

posted: 26.1.2006


NHU CẦU BỨC XÚC ĐẾN TỪ NGƯỜI DÂN:
DÂN CHỦ VÀ NHÂN QUYỀN

Gs. Cao Huy Thuần

LTS: Bài phỏng vấn dưới đây do phóng viên Nhật Lệ của nhật báo Lao Động thực hiện và được nguyệt san Văn Hóa Phật Giáo (Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Tp HCM) đặt tựa và trích đăng lại trên số 11, phát hành ngày 28-12-2005.

Vì nội dung bài phỏng vấn phản ánh nhu cầu căn bản và thiết yếu của cả người dân lẫn chính quyền trong bối cảnh đất nước ta hiện nay nên Giao Điểm, dù chỉ không đồng ý với tác giả về một nhận định tổng quát rằng Việt Nam “không có một thế lực tôn giáo cực đoan”, cũng xin hân hạnh giới thiệu với bạn đọc toàn bộ bài phỏng vấn giáo sư Cao Huy Thuần về hai phạm trù Dân Chủ và Nhân Quyền, trên cả hai mặt lý thuyết và hiện thực.

Lao Động : Thưa, khi ông viết “Dân chủ là xu thế hiện nay không cưỡng lại được”, ông có nghĩ dân chủ là sản phẩm của phương Tây ?

Cao Huy Thuần: Dân chủ là xu thế không cưỡng lại được, không phải vì đó là sản phẩm đến từ Mỹ, từ phương Tây, hoặc từ quốc gia nào đó (như có người nghĩ vậy), mà vì đó là nhu cầu căn bản đến từ người dân, nghĩa là từ bên trong. Tôi nói thêm: Đây không phải là nhu cầu bức xúc của một thiểu số có học hay là trí thức, người dân nào cũng cảm thấy như vậy.

Tại sao ư ? Tại vì người dân ở đâu cũng có liên hệ với chính quyền, và quyền hành thì bàng bạc khắp nơi, từ thị thành đến thôn xóm, hễ có chức thì có quyền, và có quyền thì rất dễ lạm quyền. Mục đích của dân chủ không phải là để đối kháng với quyền lực, mục đích của dân chủ là để tránh lạm quyền. Tránh lạm quyền là vừa để giúp người dân, vừa để giúp cả chính quyền. Bởi vì một chính quyền không lạm dụng quyền lực là một chính quyền tốt. Một chính quyền tốt thì dân ủng hộ. Đừng cần đặt vấn đề dân chủ đến từ phương trời nào, sự lạm dụng đến từ trong bản chất của quyền hành.

LĐ : Nhưng tại sao ông nói đó là “xu thế hiện nay” ?

CHT : Bởi vì ngày trước, lạm quyền không tạo ra được cái cớ để bên ngoài xía vào can thiệp. Bên ngoài xía vào thì thời nào cũng có, và hễ muốn xía vào thì tạo ra cái cớ để biện minh cho các hành động ngang ngược của họ. Nhưng khác nhau là ở chỗ, ngày nay họ tạo ra được như là “tính chính đáng” cho hành động can thiệp của mình. “Tính chính đáng” đó lại càng ngày càng đi vào tập tục quốc tế, và ngay cả nước nạn nhân của can thiệp cũng khó thể bác bỏ trên nguyên tắc. Nói cách khác, xu thế của thời đại bây giờ là bên ngoài thường viện ra cái gọi là “tính chính đáng” để chính đáng hóa một hành động mang tính bá quyền. Bản chất của mọi hành động “can thiệp về nhân quyền” là như vậy.

LĐ : Và xu thế đó là “không cưỡng lại được” ?

CHT : Không có gì cưỡng được khi xu thế ở bên ngoài dựa vào xu thế tự nhiên ở bên trong. Một bên là tấn công, một bên là chống đỡ. Vấn đề nhức nhối là: Tại sao phải đặt mình vào thế ngược, thế mất, thế chống đỡ, thế thụ động ? Tại sao không quật cường lên biến thủ thành công ? Cách duy nhất để đánh cho bọn can thiệp cụt giò là không cho nó có đất đứng, tức tạo cơ chế tránh lạm quyền.

LĐ : Chính quyền ở nhiều nước châu Á đã thành công trong việc đem lại phồn thịnh về kinh tế, kết quả tích cực đó có thể là những mô hình để tham khảo ?

CHT : Câu trả lời nằm ngay trong thực tế. Hàn Quốc, Singapore, Malaysia, Thái Lan là những chính thể mà nhà báo muốn nói tới. Tất cả những nước đó đều đã đi lên, đang đi lên, hoặc có dấu hiệu đi lên. Họ chủ động đi lên, cho nên đi lên có trật tự. Singapore là nước có chính thể được gọi là “cứng rắn”. Nhưng họ đang làm gì ? Họ luôn luôn sửa đổi, chấn chỉnh để tránh lạm quyền. Đó là nước ít tham nhũng nhất. Bị động như Indonesia thì chúng ta đã thấy hậu quả mà họ đang phải gánh chịu.

LĐ : Có phải ông cho rằng mọi lý thuyết của phương Tây cũng nằm trong “túi khôn” của Nguyễn Trải: “Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân; quân điếu phạt trước lo trừ bạo” ?

CHT : Đứng về mặt triết lý mà nói, tôi cho “nhân nghĩa” có vị trí cao hơn các khái niệm ứng xử khác. Phương Đông có một quan niệm về nhân nghĩa rất cao, chỉ tiếc là thiếu lý thuyết gia để khai triển và áp dụng quan niệm đó vào thực tế chính trị. Phương Tây thì đã triển khai quan niệm nhân quyền từ mấy thế kỷ rồi. Về văn hóa, ta thường bị động là vì vậy. Nhưng Nguyễn Trãi vừa rất cao, vừa rất thực tế. Ông áp dụng khái niệm nhân nghĩa vào đời sống chính trị, xã hội: chủ yếu của nhân nghĩa là “yên dân”. Ông đặt dân lên cao nhất, làm đối tượng của chính trị. Và ông nhắm đúng nhu cầu của dân: yên lành, yên vui, yên ổn. Đói, chắc chắn là không yên. Rét, cũng không yên. Trộm cướp loạn lạc, cũng không yên. Tất nhiên tham nhũng lại càng không yên. Tham nhũng thì không ai “yên” cả, kể cả người tham nhũng.

Tôi đố những người tham nhũng tránh được bất an trong lòng. “Điếu phạt” là “điếu dân phạt tội” – thăm dân, đánh kẻ có tội. Cũng dân là cao nhất ! Và kẻ thù của dân là ai ? Là “bạo”. “Bạo” là hiểm nguy gần nhất, vây quanh người dân, biểu hiện của nó là lạm quyền. “Trừ bạo” cũng là trừ lạm quyền. Tạo được cơ chế trừ lạm quyền thì mới hết tham nhũng.

LĐ : Vì sao ông cho rằng Nhân quyền không nên và không phải là vấn đề húy kỵ nữa, vì Việt Nam là nước có chính quyền vững chắc ?

CHT : Việt Nam có một lợi thế văn hóa, xã hội hiếm có: không có một thế lực tôn giáo cực đoan; bản chất tôn giáo của đại đa số dân chúng là hiền hòa, không nhuốm màu sắc hay tham vọng chính trị. Không cần nói đến các nước Arab hay một số quốc gia Hồi giáo khác, trong đó, tôn giáo luôn luôn đặt ra “vấn đề” cho chính quyền, chỉ nhìn quanh ta cũng thấy là ta may mắn: Indonesia, Philippines, Sri Lanka, và gần đây nhất, Thái Lan, cứ mãi hoài gian nan với hiểm họa ly khai gắn liền với tôn giáo cực đoan. Vừa thừa hưởng tính chính đáng lịch sử, vừa thừa hưởng một gia tài văn hóa, xã hội hòa thuận, chính quyền Việt Nam hiện tại vững như bàn thạch và xứng đáng ở vị thế lãnh đạo.

Chính vị thế vững vàng đó, lại được hỗ trợ thêm nhờ kết quả kinh tế khả quan, cho phép chính quyền Việt Nam không sợ bất cứ một âm mưu nào ngụy trang dưới hình thức đòi hỏi nhân quyền, dân chủ. Chính quyền Việt Nam đủ sáng suốt và vững chắc để thấy đâu là giả, đâu là thật, đâu là âm binh, đâu là ruột thịt; và cũng đủ sáng suốt và vững chắc để thấy rằng, cũng như các nước văn minh đang đi lên chung quanh, phải chủ động nắm xu thế dân chủ để bước đi cái bước đầu tiên có tính quyết định. Chính quyền các nước khác luôn luôn sợ mất chính quyền.

Ở Việt Nam, không có chuyện mất quyền ! Chỉ có một chuyện mà ai ai cũng nên sợ, nên đề phòng, dù ở cương vị nào: quyền hành thoái hóa. Quyền hành thoái hóa vừa là khía cạnh vừa là hậu quả của sự lạm quyền. Trong lịch sử trước đây, ở nhiều quốc gia, sự lạm quyền đã đua đến thoái hóa quyền hành, và sự thoái hóa quyền hành đã đưa đến rối ren.

LĐ : Thưa ông, đâu là bước đi đầu tiên mà ông nói là có “tính quyết định” ?

CHT : Trong lịch sử, mọi sự thay đổi chỉ có thể đến từ một trong hai phía: hoặc từ dưới lên, hoặc từ trên xuống. Từ dưới lên là cách mạng. Từ trên xuống là cải tổ. Tất nhiên ai cũng biết có sức ép từ dưới lên thì mới có quyết định từ trên xuống. Chưa kể sức ép từ bên ngoài. Nhưng tôi muốn lạc quan đặt tin tưởng ở cải tổ từ trên xuống vì ý thức được sự cần thiết. Trong giả thuyết lạc quan đó, bước đi đầu tiên hiển nhiên là ý muốn thực sự đến từ bên trên. Chừng nào chưa thấy ý muốn đó xuất hiện, mọi bàn luận chỉ là viển vông. Ý muốn đó được ví như vụ nổ Big Bang. Chúng ta đã có một Big Bang như vậy về kinh tế hồi 1986.

In ra @

top page