- CÁC CON
ĐẬP TRÊN SÔNG MÉKONG CỦA TRUNG QUỐC
-
LÀ HIỂM HỌA CHO CÁC NƯỚC Ở HẠ NGUỒN
Lê Trọng Văn
Dẫn nhập:
Vì sao người ta là gọi là sông Mékong ?
Mékong là tiếng Pháp do một nhà cai trị người Pháp tên là Pavie đầu tiên
phiên âm nơi tiếng Lào ra vì tiếng Pháp không có dấu. Người Lào gọi
con sông đó là Mè-Khoỏng (Mè là Mẹ,
là Cái, có nghĩa là sông Cái Lớn).
Người Thái gọi là Mè-Khôổng (có nghĩa
là sông Cái quá Lớn). Người Khmer gọi là Stưng-Thôm (Sông Lớn). Người Việt Nam gọi là sông Cửu-Long. Sông Mékong bắt nguồn từ Tây Tạng, chảy qua Tàu, Lào, Miến, Thái, Cam-bốt
và cuối cùng là Việt Nam.
Sông
Mékong là một trong 10 con sông lớn trên thế giới và đứng nhất ở châu
Á. Ngoài ra, sông lại có nhiều cảnh đẹp và hùng vỹ. Chỗ cuối cùng của
dòng sông đổ ra biển được chia ra chín (9) nhánh, như đầu rồng há miệng
phun đất phù-sa mầu mỡ bồì đắp, lấn biển thành đất liền, mở rộng
thêm bờ cõi Việt-Nam. Cho nên người Việt mình đã gọi nó là sông Cửu-Long. Và một trong chín nhánh đó, người anh
hừng áo vải Tây-Sơn (vua Quang-Trung) đã làm nên chiến thắng, đánh tan
hai vạn thủy quân Xiêm ở gần Sađéc, Mỹ-Tho được Nguyễn-Ánh rước về.
Cửu-Long tuy không có nhiều chiến tích bằng sông Bạch-Đằng nhưng hơn hẳn
sông Gianh, sông Bến-Hải về mặt chia cách đất nước. Vào mùa nước lũ
tuy sông lớn rộng nhưng không chảy xiết bằng sông Hồng. Mékong không phẳng
lặng, lờ đờ như dòng sông Hương nhưng vẫn thơ mộng hữu tình với nhiều
huyền thoại.
Bạn từ Việt Nam muốn đi thuyền
ngược dòng sông có thể đi từ cửa biển Tranh-Đề thời phải đi trên
dòng sông Hậu (Hậu giang). Từ cửa biển bạn thấy ghe thuyền đánh cá đậu
san sát với những mảng lưới phơi ra nắng gió. Sông dài, biển rộng mang
lại nhiều hải sản, là một vựa lúa trù phú hơn đồng bằng sông Hồng,
không những nuôi dân mình mà còn để xuất ngoại. Từ đây đi ngược lên
Cần Thơ, Long-Xuyên bạn sẽ thấy những cánh đồng lúa bát ngát thẳng
cánh cò bay, những sông rạch chằng chịt là thủy lộ của dân địa
phương thay cho những con lộ trên đất liền. Đây là miếu đình có bốn
góc uốn khúc, kia là nhà lồng chợ…. . . Bạn sẽ thấy các cô gái miền
quê Nam-Bộ trong bộ đồ bà-ba đập lúa với tiếng hò lờ: "Thằng
Vui nó hỏi con Mừng. Mừng ơi ! Mầy lớn mầy ưng chồng nào. Chồng thấp
hay là chồng cao"? Muốn đến Cần Thơ bạn phải ghé bến
Ninh Kiều là một bến sầm uất nhất miền
Hậu giang được gọi là thủ phủ Tây-Đô. Nếu đi từ cửa biển Cung-Hậu
thời phải đi trên dòng sông Tiền (Tiền giang) lên Vĩnh-Long bạn sẽ thấy
những vườn trái cây đủ các thứ quả, nào mảng câu, đu đủ, ổi,
thơm, khóm, xoài. Còn nếu đi gần cửa Bình-Đại thì lên Bến-Tre. Ở đây
bạn sẽ thấy có nhiều vườn trầu và những hàng dừa xanh, quả sai từng
chùm nặng chĩu. Nước dừa tươi mát, bạn chưa uống cũng cảm thấy đả
khát rồi. Bến Tre được gọi là xứ dừa. Sông Mékong đã sinh ra rất nhiều
cù-lao lớn bé đủ cỡ cho vùng đồng bằng để người ta trồng bắp,
khoai, đậu tươi tốt xanh um. Từ đây đến Long-Xuyên, Châu Đốc bạn sẽ
thấy hai bên bờ sông các loại nhà mà nhiều nhất là nhà bè. Người bình
dân miệt vườn tuy không có chữ nhiều nhưng họ đã tự chế nhà nỗi
trên mặt nước bằng cách dùng những thùng phuy bít kín làm phao. Đến Tân-Châu,
Phú-Mỹ là nơi dệt lụa nổi tiếng miền Nam không kém gì lụa Hà-Đông
ngoài Bắc. Lên tới đây, sông nhập lại thành một dòng chảy.
Đi ngược lên xứ Chùa-Tháp đến thủ
đô Phnôm-Pênh (Chập chùng Núi) thì sông lại chia ra hai dòng, dòng bên
trái đi ngược lên gặp tỉnh Kompông-Chnăng (Bến Nồi). Nồi đất ở đây
không đâu bằng, cơm nấu nồi đất khi chín mùi gạo thơm tỏa khói bay
nghi ngút, chẳng cần hít hơi nó cũng vào tận mũi. Từ đây lên đến Biển
Hồ (Tonlésap) chẳng xa gì mấy bạn sẽ thấy những lùm cây thốt-lốt,
và đó là hình ảnh tiêu biểu cho những Phum làng của nguời Khmer. Tứ
tháng 7 đến tháng 11 nước từ sông Mékong chảy ngược lên Biển hồ. Nhưng
đến mùa khô nước Biển hồ lai chảy xuống sông Mékong. Biển hồ cũng là
một vực cá lớn thừa nuôi cả dân Đông-Dương. Đến nổi "mùa cá
lên" (người Khmer gọi là "Ro-đâu Trây lơng") người ta không cần thả hay ném lưới
mà chỉ cần lấy đèn chai thắp sáng và chèo thuyền về đêm ở những
con rạch sát Biển-Hồ thì cá tự nhiên nhảy vào ghe thuyền đầy ắp. Ở
Biển-Hồ có rất nhiều ngư dân người Việt sinh sống trên các nhà bè bắng
tre, bắng nứa. Trên bè thì người ở, dưới bè quây lưới thả cá. Đến
đây, bạn sẽ được nghe sáu câu vọng cổ của những ca sĩ bất đắc
dĩ. Nếu bạn sẵn sàng lên nhà bè, dù bạn là người lạ, bạn vẫn được
gia chủ mời uống cho đến khi nào ngoắc hay lăn kềnh ra mới thôi. Người
"Diệt" mình mà ! Ông bà mình từng nói: "anh em bốn bể đều
chung một nhà" là vậy ! Bạn cũng đừng
lạ khi thấy trứng cá được muối thành mắm đựng vào những cái khạp
to tướng sắp thành nhiều hàng dãy. Nếu bạn muốn tiếp tục du hành bằng
thuyền ngược dòng Mékong thì phải rẽ sang bên phải là dòng chính của
sông; đi ngược lên sẽ đi qua các thành phố lớn như Kompông Cham (Bến
Chàm) người Chàm chạy nạn từ Việt Nam qua có lẽ vào cuối thế kỷ thứ
13 tập trung ở đây rất đông. Món đặc sản ở đây là Xàrông sột
(xàrông tơ). Tiếp tục đi lên đến tỉnh Kratié (Việt-kiều đã Việt
hóa nhiều địa danh trên đất Chùa Tháp nên Kratié được gọi là Cằn-Ché;
Phnôm-Pênh được gọi là Nam-Vang và hủ tiếu Nam-Vang còn lưu lại đến
ngày nay; Pursat được gọi là Gò-Sặt; Đôông-Ây được gọi là Đồng-Y
. . . ) rồi lên Stưng-Treng (Sông Treng) là một nhánh sông nhỏ nối liền với
sông Mékong.
Lên
chấm ngay biên giới Cambốt-Lào thì phải giã từ con thuyền bởi thác
Khône hùng vĩ, ở đây nước chảy xiết dựng đứng như bức tường thành,
nước trắng xoá chắn cả lối đi, thuyền bè không qua lại được. Người
ta dự định làm nhà máy thủy điện tại đây. Bắt đầu từ đây ở
biên giới Khinak đi lên, bạn sẽ thấy hai bên dòng sông những nhà sàn bằng
gỗ mái lợp tranh của người Lào. Để các bạn biết thêm về một góc lịch
sử. Tại sao trên dòng Mékong có chỗ một bên là Lào, một bên là Thái
mà tôi lại bảo nhà ở hai bên sông nhà của người Lào. Xưa kia, cả hai
đều có chung một nguồn gốc, một quốc gia là Nàn-Cháo (Nam-Chiếu) nhưng
từ khi nhà Đường rồi đến Mông-Cổ đánh chiếm nên họ phải chạy tứ
tán xuống phương Nam lập xứ Lào trước, lập xứ Thái sau. Sau đó, Lào yếu
nên thường bị Thái xâm lăng. Miền Đông-Bắc của Thái bây giờ là của
Lào trước kia.
Nếu bạn là người tuy không
lên xứ Lan-Xang (Vạn-Tượng) bao giờ nhưng bạn yêu thích âm nhạc thì tiếng
"Khèn" (một loại kèn làm bằng nhiều ống
trúc nhỏ khoét nhiều lỗ châm kim) sẽ làm bạn say mê, thích thú, nhất
là đặc biệt với bài hát "Loòng Khoỏng" (Xuôi dòng Cửu-Long) được phụ hoạ bằng lời ca của một nam
hay nữ ca sĩ đang ngồi trên một con thuyền thả trôi theo dòng sông vào một
đêm thanh vắng. Dọc hai bên bờ sông bạn sẽ thấy những ngôi chùa cùng
với tượng Phật, có tượng đứng, tượng ngồi, tượng nằm và không
có bản làng nào mà thiếu bóng áo cà-sa màu vàng vì Thái cũng như Lào, Phật
giáo được nâng lên hàng quốc giáo. Dọc sông Mékong cứ mỗi năm người
Lào tổ chức lễ hội cầu mưa một lần gọi là "Bun Bàng-Phay". Cứ
mỗi làng làm tên lửa bằng tre cho lên dàn đốt xem cái nào đi xa. Đi thuyền
độc mộc theo dọc ven sông Mékong vào một buổi chiều bạn sẽ được
chiêm ngưỡng những cô gái Lào có làn da trắng muốt mặc "phá xịn"
(váy của phụ nữ Lào) lên đến ngực, búi
tóc ở trên đầu đang gánh nước dưới sông, có nhiều cô sắc nước
hương trời đang tắm dưới sông, đùa nghịch tát nước vào nhau, thấy đàn
ông, con trai họ vẫn tự nhiên. Vì vậy mà dưới thời Pháp thuộc các thầy
thông, thầy phán người Việt đã chọn nơi nầy làm quê hương. Cho nên người
Việt ở trên Lào có câu : "Ví dầu pà-đẹt chấm cheo. Bao năm anh
không bỏ con vợ Lèo anh đâu" ? (Pà-đẹt là một thứ mắm của người
Lào. Cheo là một món ăn bằng cá nướng, bóc thịt ra giả nát với hành,
ớt nướng và dùng xôi chấm). Thông thường
người ta đi tàu nhỏ (chaloupe) từ Paksé
(Pạc-Xê: cửa sông Xê) phải qua hai tỉnh Savannakhet (Savẳn-nakhệt: chốn Bồng-Lai)
và Thakhek (Thà-khẹc: Bến Ấn-Độ) mới lên đến Vientiane (Viêng-Chăn: Thành
Mặt Trăng: Vạn-Tượng) là thủ đô hành chánh của Lào. Ở đây nếu vào
mùa khô bạn sẽ thấy một bãi cát dài rộng chạy suốt từ nam lên bắc
thành phố, bãi cát có tên là "Hạt Đon-Chăn", người Pháp trước
đấy đã dựng một nhà máy nước cung cấp cho thủ đô. Sau đây là huyền
thoại tóm tắt tại sao có tên gọi là Luổng-PhrạBang. Xưa đã lâu lắm rồi
nơi đây là kinh đô vì thế người Lào gọi là Mương-Luổng (có nghĩa là
Thành-Đô) nhà vua ra điều kiện kén Phò mã cho Công chúa, hễ chàng trai
nào có gan nhảy từ trên núi xuống dưới sông và trèo được lên bờ
thì vua gả Công chúa cho. Thời gian đã 7 ngày trôi qua, có rất nhiều
chàng trai đã đến chỗ núi được chỉ định ven sông. Nhưng không có một
ai dám nhảy xuống cả vì nhìn xuống dưới đáy nước thấy toàn đá lởm
chởm, nhảy xuống vập đầu vaò đá khó toàn mạng. Cho đi là không việc
gì, còn lúc lên thì làm sao lên vì vách đá dựng ngươc. Có một chàng
trai trước đó đi tu nên được dân làng gọi là Phrạ lại có tên là
Bang nên được gọi là Phrạ Bang. Phrạ-Bang đến chỗ núi được chỉ định
nhảy nhưng cũng ngần ngại chưa dám nhảy xuống. Chàng ta hết đứng lại
ngồi ra chiếu suy nghĩ, bất chợt khi ngồi xuống chẳng may con dao găm gíắt
bên lưng cấn phài hòn đá lớn nên làm chàng bất ngờ ngã nhào xuống
sông, may mắn lại rơi bõm xuống nước ngay bên tảng đá lớn nên được
toàn tính mạng, chưa kịp định thần nước chảy xiết cuốn người trôi
theo dòng nước, cũng may, chàng bơi giỏi nên đến quảng đất bằng thì bơi
được vào bờ. Dân chúng sống ở ven bờ sông thấy chàng sống sót nghĩ
là chàng có tài can đảm đã nhảy từ núi xuống sông bèn hoan hô vang dậy
và hè nhau làm kiệu công kênh chàng vào bệ kiến nhà vua. Vua nghĩ rằng
Phrạ-Bang can đảm bèn gã Công chúa cho chàng. Vì vây từ đó Mương-Luổng
có một tên gọi nữa là Luổng Phrạ Bang. Từ Vientiane lên Luang-Prabang (Luổng
Phrạ-bang: cố đô nơi vua Lào ở) phải đi bằng thuyền độc mộc hoặc thuyền máy nhỏ vì có nhiều gềnh đá,
trước khi đến gềnh thì đến một cái vịnh ở bên hữu dòng sông thuộc
đất Lào. Vịnh đó người Lào gọi là Àng Nhày (Vịnh Lớn). Nếu đi vào
mùa nước cạn sẽ vào được trong một cái động, đi thêm trăm thước
hiện ra một hình tiên nữ rất đẹp, hình này được khắc trên vách đá.
Những giọt nước trong vắt như kim cương nơi hai nhũ hoa của bà tiên nữ
nhõ ra từng giọt một. Người địa phương bảo đấy là của Trời cho.
Những người bị bệnh nan y thường đến đây bụm tay hứng nước để uống
hòng chữa khỏi bệnh. Người ta kiêng cữ không được hứng nước mang về
nhà. Cứ 5 năm một lần những dân chài đến vịnh nầy đánh cá, cá ở
đây tên gọi là "pả Ca-nhoon" lớn khác thường nặng cũng đến
150 kilogram, lườn cá ngon và béo đáo để. Theo tục lệ thì mỗi thuyền
chỉ lưới được hai con cá. Đi quá dọc lên nữa phải qua mấy cái gềnh,
vào mùa nước lũ thì nước xoáy lớn, còn vào mùa khô thì nước chảy xiết.
Khi đến đây, phần nhiều người ta mang hương hoa lên mũi thuyền cùng thắp
hương lên cúng để van vái Trời Phật, Thủy thần phù hộ để chuyến
đi được bình an. Dọc sông có nhiều gềnh
đá nhưng chỉ có hai gềnh nguy hiểm từng gây ra nhiều tai nạn. Đó là
"Kẹng Chăn:" và "Kẹng Luổng". Còn từ Luang-Prabang lên
Hoeui-Sai "Suối Cát" dân cư thưa thớt nên có ít thuyền đi lại.
Ngày nay Hoeui Sai biến thành một tỉnh mới có tên gọi là Khoẻng Bò-Kẹo
(tỉnh Mỏ Ngọc).
Và từ đây lên trên cực
điểm giữa biên giới Lào-Hoa, trước kia chỉ có thuyền độc mộc mới
đi được bằng cách phải cần đến 2, 3 người dùng sào tre để chống
cho thuyên lên ngược dòng sông. Thật ra, phải nói thêm đi suốt dọc con sông
Mékong từ Nam chí Bắc bất kỳ ở xứ nào người ta cũng thấy dân chài sống
nhờ vào nghề đánh cá hay nhà nông nhờ vào dẫn thủy để làm ruộng và
nhờ vào đất phù-sa mầu mở của sông Mékong bồi đắp làm cho ruộng vườn
tốt tươi. Không những thế, nguồn chảy thiên nhiên của nước sông đã
tạo ra những con rạch như bàn cờ làm phương tiện giao thông đường thửy
rất là tiện lợi. Thành ra có hàng
chục triệu con Người của các nước : Miến, Lào, Thái, Cambốt và Việt
Nam sống nhờ vào sông Mékong cùng nhiều huyền thoại mộng mơ.
* * *
Với con sông Mékong hoặc với
dòng Cửu-Long chín khúc, nếu bạn là nhà nhiếp ảnh bạn sẽ có được rất
nhiều ảnh đẹp về người, về cảnh, về sinh họat, về sinh vật, về cây
cỏ trên dòng sông này. Nếu bạn là nhà văn bạn sẽ có nhiều đế tài
để sáng tác, và nếu bạn là thi sĩ nguồn thơ của bạn sẽ lai láng chảy
như dòng Mékong.
Nhưng nay thì hỡi ơi ! Bao nhiêu cảnh đẹp của mộng mơ, của
thiên nhiên hùng vỹ, của cuộc sống con người, của dòng chảy đó đã bị
biến đổi nhanh chóng hay không còn như xưa nữa bởi lòng tham vô đáy của
một nước Trung Hoa bá quyền.
Bằng chứng cụ thể, bằng mắt
thấy, tai nghe. Năm ngoái, tôi có dịp đi thăm Angkor Wat, Angkor Thơm (Đế
Thiên, Đế Thích). Lúc về ghé Biển-Hồ thì thấy có nhiều thay đổi. Có
những vùng trước kia cây Tràm mọc xanh um, nay thấy cằn cỗi.
Tràm là một loại cây dễ mọc ven sông mà còn như thế huống chi là loài
vật sống nhờ nước như cá tôm. Gặp ông Tà Nhem 75 tuổi, hầu như cả
cuộc đời ông gắn bó với Biển-Hồ. Tôi hỏi ông: "Bây giờ mùa
nước lên có còn cá nhiều như trước
không" ? Ông cho biết: "Chúng
tôi đã làm lễ cúng kiến, làm phước rất nhiều mà không biết vì sao
cá không có nhiều như trước. Ông thử để ý xem Biển-Hồ có nhiều nhà
bè như trước đây không ? Vào mùa này, mọi khi ban đêm người ta phải đốt
đèn "măng-sông" lên để làm cá, nay không còn cảnh ấy"! Mực nước Biển-Hồ xuống rất thấp. Có
nhiều gia đình đã bỏ Biển-Hồ, dắt díu nhau về đô thị kiếm sống,
nhưng cũng không may mắn gì trong cuộc di dời. Họ cho biết vì cuộc sống
quá bi đát nên buộc lòng có người phải bán con gái của mình mới12 tuổi
để có tiền sinh sống. Nhưng không ngờ sau đó các em gái nhỏ nầy được
bán tiếp cho các chủ động. Vì thế cho nên xứ Cambốt mới nẩy sinh ra
ngành du lịch tình dục mà nạn nhân chính là các trẻ em nữ !
Bận về, tôi ghé Thái, ra ngoài
vùng Đông-Bắc mà người Thái gọi là Phạc-Ixản, đi từ Mukdahan (Múcđahản:
trân-châu) dọc theo bờ sông Mékong lên đến Nakhon-Phnôm (tỉnh lớn vùng
núi) rồi Noỏng-Khai, tôi nhận thấy mực nước xuống thấp. Ruộng đồng
ven sông không còn tốt tươi. Và cũng ít thấy người ta đặt vó lưới cá
ở ven sông như trước đây.
Còn có những Việt Kiều trước
ở miệt Hậu-giang nay về thăm quê hương, vừa trở lại Mỹ cho biết vùng
cù-lao Dung trước đây đất đai mầu mỡ, nhưng bây giờ nước uống cũng
khan hiếm vì bị nước mặn tấn công. Dân tình nháo nhác, nên con gái ở
đây không có việc làm, hoàn cảnh sống khó khăn, dễ bị dụ dỗ lấy chồng
Đài-Loan để được giàu có, sung sướng. Sung sướng đâu chẳng thấy, chỉ
thấy bị lừa bán vào các ổ mại dâm, biến thành nô lệ tình dục nơi xứ
người. Thật là phủ phàng ê chề cay đắng !
***
I.- HÌNH THỂ SÔNG MÉKONG.
Sông
Mékong thuộc 10 con sông lớn của thế giới. Và là con sông lớn nhất ở
Đông Nam châu Á. Thượng nguồn của sông Mékong bắt đầu từ Tây-Tạng
chảy qua biên giới một tỉnh của Trung Quốc có tên là tỉnh Qinghai rồi xuống đến Vân Nam.
Ở thượﮧ nguồn Mékong có
chiều cao cách mặt biển hơn 5.200 mètres. Nơi
này sông hẹp, ngoằn ngoèo, dốc và có nhiều gềnh, thác, nước chảy xiết
nên dân cư thưa thớt, rất thuận lợi và
lý tưởng cho việc xây các đập nước
để làm những nhà máy thủy điện.
Chiều dài của sông Mékong ước
lượng 4.909 kilomètres. Bắt đầu từ Tây Tạng đến biên giới Lào chiều
dài khoảng 2.100 kilomètres, và từ biên giới Lào chạy dài đến cửa biển
Việt Nam vào khoảng hơn 2.700 kilomètres. Sông Mékong chảy qua các nước: Tây
Tạng, Hoa, Miến, Lào, Thái, Cambốt và Việt Nam. Kể từ Lào đổ xuống
chiều ngang sông bắt đầu rộng, càng xuống phía nam sông càng rộng ra.
Các nước trên đây qua bao thế hệ đã sống nhờ vào sông Mékong. Mékong
như thể người mẹ hiền nuôi mấy con khôn lớn. (con dân của dòng Mékong
có đến hơn 90 triệu người).
Dòng
Mékong chảy đến Cambốt thì chia thành hai lưu vực, một biến thành Biển-Hồ
(Tonlésap) một hồ lớn nhất đông nam châu Á, và một dòng khác chảy xuống
Việt Nam để ra biển. Nhờ vào thiên nhiên cấu tạo cả triệu năm nên
dòng Mékong đã vun bồi đắp thành đất phù-sa trải rộng ra thành đất
liền ở vùng Tiền giang, Hậu giang và mũi Cà-Mau.
Sông Mékong, Tonlésap (Biển Hồ)
cùng những phụ lưu của dòng Mékong đã là nguồn nước vô tận, nơi tạo
ra đất phù-sa không biết cơ man nào mà kể, nhờ vào nó, hàng chục triệu
gia đình canh tác làm ruộng, ruộng khô thì nhiều người đã biết, còn ruộng
nước thì ít người biết. Lúa mọc dưới nước gọi là lúa xạ, hễ mực
nước tới đâu thì ngọn lúa mọc cao hơn mặt nước. Cả hai thứ lúa tuy
Việt Nam kể về đất trồng trọt không nhiều bằng nước khác nhưng đã
biến Việt Nam thành vựa lúa khổng lồ. Cá ở dọc sông Mékong và
Tonlésap là một Biển Hồ nứớc ngọt lớn nhất Đông Nam Á với chiều rộng
30 kilometres, chiều dài 162 kilometres có nhiều giống cá từ sông Mékong vào
đây sinh sản là nguồn cá vô tận dư sức nuôi cả miền Đông nam châu
Á. Đến mùa khô cá từ Biển-Hồ lại lũ lượt bơi ra sông Mékong xuôi về
đồng bằng Cửu Long. Ngoài cá ra, ở sông Mékong còn tôm, tép rất nhiều
và ngon hơn tôm tép ở các nơi khác.
Người Việt Nam cũng biết cách
ngăn chận nước phèn (nước mặn lợ) dẫn thủy nhập điền nên đã trồng
lúa và các thứ hoa mầu khác tươi tốt. Đồng thời đào kênh, xẻ rạch
làm đường giao thông thủy lộ cho ghe thuyền đi đến những phụ lưu của
sông Mékong.
Nứớc mưa hàng năm và băng
tuyết khi tan rã đã chảy xuống rạch, xuống suối mang theo lớp đất tốt
từ trên nguồn Tây-Tạng nên dòng Mékong đục ngầu đã vun bồi đắp thành
phù-sa, biến một dòng sông thành hai nhánh và Biển Hồ ở đất Cambốt và
cũng lại biến thành hai côn sông, sông Tiền và sông Hậu cùng chín nhánh
đễ thành hàm rồng Cửu-Long. Nhờ
vào đó, Việt Nam mới thành vựa lúa xuất cảng vào hàng thứ hai trên thế
giới, chỉ sau Thái Lan.
Phần
đông cư dân của bốn nước Lào, Thái, Cambốt và Việt Nam từ thế kỷ nầy
qua thế kỷ khác đều sống quây quần ở dọc ven sông sống về nghề đánh
cá, làm ruộng và làm vườn. Cư dân của Lào có trên 6 triệu người ở
theo dọc ven sông, cư dân của Miến khoảng 1 triệu, cư dân Thái có trên
15 triệu, cư dân Khmer có trên 20 triệu, cư dân Việt Nam có trên 40 triệu.
Cộng chung lại tất cả là hơn 80 triệu người sống ở hai ven bờ sông
và Biển-Hồ. Và từ năm nay cho đến năm 2020 số dân cư của các nước cộng
chung lại có thể lên hơn gấp đôi.
***
III.- HIỂM HỌA
TỪ CÁC ĐẬP NƯỚC.
Có
rất nhiều báo cáo nêu ra các hiểm họa và nguy hại liên can đến các Đập
do Cộng hòa Nhân Dân Trung Hoa xây trên dòng Mékong nhiều không sao kể hết,
chỉ xin điểm sơ qua dưới đây. Điều đặc biệt, người ta lợi dụng
nước sông và dòng chảy để làm Đập nước, trên đó người ta xây hồ
chứa nứớc, lập nhà máy điện. Nhưng ngược lại, vì phải giữ một số
lượng lớn nước cho mỗi cái đập nên làm thay đổi dòng chảy của
sông Mékong, làm thiếu nước ở hạ nguồn nên ảnh hưởng và đe dọa trầm
trọng đến đời sống của con Người, sinh vật, cây cỏ, giao thông thủy
lộ và tệ hại nhất là mang những chất
phế thải đổ xuống lòng sông gây ô nhiễm nước, gây bệnh tật cho
người, giết chết sinh vật, cây cỏ. Chúng tôi muốn nói đến các đập
nước do nước Cộng hoà Nhân Dân Trung Hoa đã xây và đang xây trên dòng
Mékong thuộc tỉnh Vân Nam. Xây các đập nước này không được sự đồng
thuận của một nước nào ở hạ nguồn trong đó có Việt Nam và kế hoạch
xây đập của Trung quốc được hoàn
toàn giữ kín (China is carrying out the projects
to dam the Mekong in almost total secrecy).
1- World
Rain Forest Movement:. Các
Đập do Trung Hoa xây sẽ ảnh hưởng lớn đến hạ nguồn. Cá sẽ không
có điều kiện sinh sôi nẩy nở. Các Đập sẽ giữ lại đất bùn và
phù-sa làm ảnh hưởng đến nền nông nghiệp của các nước hạ lưu sông
Mékong gây thất thoát mất mùa. Lượng nước nhiều về mùa khô sẽ không
trồng rau, khoai, đậu và dưa hấu được vì nước tháo của các Đập.
2- Alerting Humannitarians to Emergencies: Đập chỉ có lợi riêng về điện nhưng
có hại cho nông nghiệp và ngư nghiệp. Chỉ riêng cá, sông Mékong có hơn
1.500 loại cá và có thể làm tuyệt chủng cả loại Catfish lớn ở các nước
hạ nguồn. Việc nầy Trung Quốc phải chịu trách nhiệm. Nước phụ lưu sông
Mékong cứ mỗi ngày mỗi cạn gây khó khăn cho các thuyền bè qua lại.
3- The World's
No.1 Science & Technology News Service: Phải quy cho những con Đập khổng
lồ của người Hoa ở thượng nguồn Mékong gây bất thường cho áp lực nước
đe dọa cả chục triệu người. Năm 1993 Đập Manwan đã làm cho mực nước
xuống, nay lại đến Đập Dachaosan hoàn tất năm 2003 làm cho mực nước xuống
thấp hơn. Hàng năm cứ đến mùa nước
lớn thì cá ở phụ lưu và ở sông Mékong đều di cư đến Tonlésap để
đẻ nhưng sau năm 2003 lượng cá ở đây sút giảm trông thấy. Hàng triệu
gia đình sống nhờ ngư nghiệp đang bị khủng hoảng.
4- The
Guardian (UK): Một con
sông lớn nổi tiếng trên thế giới bị các Đập của người Hoa đe dọa
mạng sống của 100 triệu người ở đông nam châu Á. (đó là tiêu đề của
tờ Guardian). Tổ chức của bốn nước Lào, Thái, Cambốt và Việt Nam báo
động mực nước được đo và ghi nhận ở sông Mékong có chiều dài cà
ngàn miles đang cạn hơn năm ngoái. Nhiều chỗ cát nổi lên làm vuớng mắc
thủy lộ, ngăn cản các tàu thuyền qua lại. Đấy là nguyên nhân của Đập
Manwan. Nếu Đập Dachaosan sẽ hoàn tất vào năm 2012 thì không biết sự thể
sẽ đi đến đâu ?
5-
Environmental News Network: Con Đập
mới làm chưa xong nhưng những tổ chức cũng như các cá nhân đã phê bình
Trung Hoa không đếm xỉa gì đến quyền lợi của các nước ở dưới hạ
nguồn sông Mékong. Còn đối với người dân Trung Quốc, bà Lu Mingxie cho biết
bà là người hoan nghênh việc làm Đập, nhưng nhà chức trách đã lấy 3/4
mẫu đất ruộng của gia đình bà có từ 6 đời, và họ hứa là sẽ đền
bù xứng đáng mà đến nay Đập đã hìan tất từ lâu nhưng chưa thấy họ
đả động gì đến tiên bồi thường.
6- Ông
Tyson: (một nhà chuyên môn nghiên cứu về Ngư nghiệp
ở Washington D.C) Cái mà Trung Hoa cho là chiếc đũa thần, thì ngược lại
họ sẽ biến dòng Mékong trở thành ô nhiễm, các sinh vật xuống cấp biến
thành nhửng dòng sông chết như sông Dương Tử bên Tàu của họ. Trung Hoa
sẽ không biết điều chỉnh sông Mékong như châu Á
7- The
Living Mekong Initiative: Sông
Mékong là một con sông lớn có thể nuôi sống
hàng chục triệu người . Nó chứa hơn 1,300 loại cá không kém gì
sông Amazone. Gần đây thấy mất dần loại cá Catfish to lớn khác thường.
Những nhà máy điện trên thượng nguồn đã đe dọa sự sống còn của
dòng sông.
8- Ông
Edwad Tang: Các Đập
xây trên dòng Mékong đã cho Trung Hoa kiểm sóat sông Mékong. Có câu nói ở
Thái nói rằng: "Ngừơi Hoa và người
Thái là cùng một gia đình vì uống chung một dòng nước". Nhưng
nay thì đã khác. Những Đập do Trung Quốc xây thế nào cũng ảnh hưởng
đến môi sinh và ngư nghiệp cùng nông nghiệp của cả nhiều chục triệu
người, nhất là các vùng hạ lưu sông Mékong.
9- Vũ
Thanh Ca: Theo giáo
sư Eric Wolaski, ở Viện Nghiên cứu Khoa học Đại Dương quốc tế nổi tiếng
ớ Úc cùng các đồng nghiệp người Việt nghiên cúu nhận thấy
Đập mà Trung Quốc xây ở thượng nguồn có thể gây nên sói mòn làm đất
lỡ
Hôm nay tôi đọc VN Express, trích
dẫn tin Reuters (12/7) và tin tức Reuters loan tải: Trung Hoa nói rằng việc
xây đập trên thượng nguồn có thể góp phần vào việc giảm lụt ở hạ
nguồn . . . Đây là lời tuyên bố không thễ tin cậy được. Xem như là họ
bất cần đến các công trình nghiên cứu mới. Phải, những cái đập đó
có thể làm giảm lụt đến một quy mô (khoảng 18% lưu lượng của sông
Mékong mà người Hoa cho tháo ra), nhưng sẽ đưa đến thảm họa khi một
con đập bị vỡ. Đi xa hơn, những con đập ấy sẽ gây ô nhiễm cho các nước
ở hạ nguồn. Đáng buồn thay, những vùng hạ nguồn của sông Mékong lại
không thuộc về chủ quyền Trung Quốc.
Ví dụ như việc xói mòn của
các bờ biển do việc xây các đập ở thượng nguồn gây ra, tôi có thể
chỉ cho biết như bãi biển Shimizu, Ryuyo, Hamaoka và Fuji và những bãi biển
khác của Nhật. Nếu họ muốn biết, tôi xin lấy ví dụ ở châu Âu, Hoa Kỳ
vá Úc v.v. . .
Trong những
nước ở hạ nguồn, Việt Nam sẽ là nước có thể bờ biển bị xói mòn
nhiều nhất và bị ảnh hưởng môi sinh nhiều nhất. Ít nhất họ phải biết
môi sinh gây thiệt hại ở cả những nước tân tiến như Hoa Kỳ và Úc
trước kia thiệt hại ra sao vì lý do xây các con đập.
Xây các con đập ở thượng
nguồn là phản thiên nhiên, chúng ta có thể xây nó vì không còn lựa chọn
nào khác.
10- Trần Đình Hoành: Căn cứ vào bài
viết này . . . "Tại sao chúng ta thu thập được rất ít thông tin liên
quan đến việc Trung Quốc xây cất đập ở thượng nguồn sông
Mékong"?
Trung Quốc
đã hoàn tất việc nghiên cứu hiệu quả của việc xây đập ở thượng
nguồn ảnh hưởng thế nào đối với những nước ở hạ nguồn. "Giữa
năm 1996 Ủy ban Khoa học Kỹ thuật tỉnh Vân Nam (Yunnan Provimcial Commision
for Science and Technology) và Ủy ban Trung Hoa Quốc
gia Khoa học Tự nhiên ở Bắc-Kinh chuẩn y cho việc xây dựng và yểm trợ
hai toán nghiên cứu rộng rãi từ 1996 đến 2000 về lưu vực thượng nguồn
của sông Mékong (Lancang) và thứ nữa là đoán trước tiêu điểm (với sự
trợ giúp của khoa học gia của các nước ở hạ nguồn sông Mékong) về
môi sinh và thủy học ở hạ nguồn ảnh hưởng đến sông Mékong. Dòng
thác (ví dụ như tính chất của nước, cá ở Tonlésap. (Liu Shisong, 17/7/1996, pers. comm).
Năm 1989 Yunnan People's Press
(Vân Nam Nhân Dân Xã) có xuất bản với mục đích thương mãi một tài liệu
dày 608 trang. Trong đó, đề cập rất ít về việc xây 8 cái đập ở thượng
nguồn sông Mékong (Lancang Jiang).
11-
Smithsoniam Institute ở Washington D.C: Xây các đập nước ở thượng nguồn. Trứớc
tiên là các loài cá sẽ dần dần biến mất, kể cả các loại quý hiếm.
Và rồi ra, con sông Mékong sẽ biến thành một con sông chết như sông Dương
Tử bên Tàu.
Chúng tôi xin tạm kể thêm ra
đây đề tài các bài viết phản đối của các tổ chức quốc tế đã
lên tiếng chỉ trích chính phủ CHNDTH về việc xây các Đập trên sông
Mékong :
1- ENN
(Environmental News Network) :
Các công trình trên sông Mékong của Trung
Hoa làm các nước láng giếng ở hạ nguồn lo ngại. (China's Plan to delevelop
Mekong River worry its southern neighbors downstream).
2- WWF
Indochina :
Đập
nước cực kỳ đe dọa dòng Mékong, tàn phá ngành đánh cá. (Destractive
fishing, dams threaten mighty Mékong).
3- Texas University
:
Xây Đập ở Thượng nguồn Mékong. Một
đánh giá của tác động biến đổi dòng chảy (Damming the Upper Mékong. An
Assessement of the Impacts on Flow Variation in the Lower Basin).
4- Mékong River:
Các con Đập tạo điều kiện cho Trung Hoa
kiểm soát dòng Mékong (Dams may give China control over Mékong).
5- VOA Environment
Report :
Kế hoạch của Trung Hoa xây các Đập gỏi
là sự Đe dọa sông Mékong. (China's Plan for Dams Called Threat to Mékong River).
Trên
đây đại để là những ý kiến tóm lược nói lên sự di hại của Đập
nước do Trung Quốc xây trên thượng nguồn sông Mékong. Trong lúc vội vả
chúng tôi không có thời giờ tìm thêm các bài của các tác giả khác. Xin thành thật cáo lỗi.
Báo động !!!
Mới gần đây, vì mực nước của sông
xuống thấp nhiều nên nước mặn của biển tràn vào gây nên hai vấn đề
trầm trọng cho người dân sống gần cửa biển :
1-
Thiếu nước
ngọt trầm trọng.
2-
Cây trái
úa héo vàng vọt. Có nhiều nơi cây trái, vườn tựợc chết khô.
***
IV.- ĐẬP NƯỚC
CỦA TRUNG QUỐC TRÊN SÔNG MÉKONG.
Mục đích Trung Quốc xây những
Đập nước này để lập các nhà máy thủy điện để bán điện cho các
vùng sơ khai, hay viện trợ, kể cả một vài nước Hồi giáo vữa ly khai với
Liên bang Xô-Viết. Và với mục đích đô thị hoá, kỹ nghệ hóa cả vùng
tây nam, trong đó có Vân Nam.
Tỉnh Vân Nam lớn hơn cả nước
Việt Nam về chu vi, nhưng kể về dân số thì ít hơn. Trước năm 1945, thủ
phủ của Vân Nam là Côn Minh chỉ bằng tỉnh Cần Thơ. Tôi còn nhớ năm
1945 ngay tại chợ Côn Minh chỉ có một quán càphê của người Việt. Muốn
tìm ai là người Việt, bất luận theo phe nào, cứ đến đây hỏi thăm thì
rồi ra cũng kiếm được. Ở chợ, người ta còn tự do bày bán đủ các
loại vũ khí được trải trên những tấm bạt, từ súng trung liên đến
tiểu liên, súng trường và súng lục, có cả lựu đạn và đủ các thứ
đạn tại chợ như bán cá thịt. Chợ không có một nơi vệ sinh công cộng.
Có người còn đi chợ bằng ngựa hoặc dùng lừa thồ đồ đạc. Thế mà
bây giờ muốn tìm lại ngôi chợ cũ đó cũng khó lòng kiếm ra. Hiện nay
chính phủ Trung Quốc đã đô thị hóa và hiện đại hóa để chạy đua với
kỹ nghệ phương Tây nên phố xá cũng như nhà ở cái nào cái ấy cũng
cao, có cái mấy chục tầng lầu, xe taxi chạy không ngơi giữa thành phố.
Hotel mọc lên nhiều và Côn Minh đã có sân bay quốc tế. Nếu như bạn không
biết tiếng Tàu mà muốn đi quanh Côn Minh thì người lái taxi sẽ gọi điện
đàm, ới lên với đồng đội thì châm lắm là 10 phút sau sẽ có tài xế
taxi biết nói tiếng Anh đến giúp bạn.
Từ khi trù liệu làm Đập năm
1979, vẽ sơ đồ năm 1986 cho đến lúc thực hiện xây cất và hoàn tất năm
1988, khánh thành con Đập đầu tiên cùng các con Đập khác sau này ở trên
dòng Mékong tuyệt nhiên, chính phủ Trung Quốc giấu biệt tin này xem như đó
là một tin tức mật thuộc về quốc phòng cần được bảo mật nên họ
không hề thông báo cho các chính phủ như Miến Điện, Lào, Thái, Cambốt
và Việt Nam hay. Vì các chính phủ đấy có liên quan đến dòng sông Mékong
và ở dưới hạ lưu sông (tức ở dưới nguồn). Điều này cho thấy việc
xây các đập ở thượng nguồn sông Mékong chẳng phải là tin mật thuộc
về quốc phòng nhưng họ vốn biết chính thức loan tin thế nào cũng bị
phản đối nên cứ lặng lẽ làm vì hiện nay Trung quốc đã trở thành một
cường quốc bá quyền nên xem các Miến-Điên, Thái, Lào, Cambốt và Việt
Nam không ra gì !
Trung Quốc trù liệu phải xây
ít nhất là 12 con đập và đã lấy nước ở sông Mékong và các con sông
phụ lưu của sông Mékong làm hồ chứa nứớc để làm nhà máy thủy điện.
Hai con Đập lớn Daochaoshan và Manwan đã hoàn tất và mấy con Đập khác
đang lên kế hoạch là: Jing Hong, Xiaowan, Nouzhadu, Mengsong, Gongguoqiao. Trong đó,
kể như con đập Nouzhadu là con đập vĩ đại nhất thế giới.
Lập luận của Trung Quốc
là sẽ tạo công việc làm cho 43 triệu dân ở Vân Nam và giúp các nứóc
ở hạ nguồn thoát cảnh lụt lội.
1- Đập
Manwan: Có thể
chưá 250 mill.mega.litre. Bức tường xây cao khoảng 130 metre. Kinh phí khoảng
$US. 516 triệu. Có công suất 1500 MW. Hoàn tất năm 1993.
2- Đập
Đachaoshan: Bức tường
của Đập được xây bằng bêtông cốt sắt có chiều cao bằng 30 tầng lầu,
chiều dài của hồ chứa nước 88 klomètres (tương đương bằng 55 miles). Có
thể chứa 370 mill.mega.litre. Kinh phí tốn khoảng $US. 810 triệu. Có công suất
lên đến 1.350 MW. Hoàn tất năm 1996.
Đập
Đachaoshan đã lớn rồi. Thế mà họ còn tham lam làm con đập Nouzhadu vĩ đại
hơn nữa cùng 12 con đập khác đã được dự trù. Sau đây là những con đập
đã thành kế hoạch :
3- Nouzhadu:
kinh phí khoảng $US. 2,410 millions. Chứa khoảng 1,220 mill.meg.litre. Công suất
lên đến khoảng 5,500 MW. Chiều cao gần 100 tầng.
4-
Xiaowan:
kinh phí khoảng $US.2,200 millions. Chứa khoảng 990 mill.mega.litre. Công suất
4,200 MW.
5- Jinghong:
kinh phí khoảng $US.1,000. Chứa khoảng 250 mill.mega.litre. Công suất 1,500 MW.
6- Gongguoqiao:
kinh phí khoảng $US.460 millions. Chứa khoảng 120 mill.mega.litre. Công suất 750
MW.
7- Mengsong:
kinh phí khoảng $US.280. millions. Chứa khoảng . Công suất 600 MW.
Ngoài ra, còn có những con đập
khác như: Liutongsiang,
Jiabi, Wunenlong, Tuoba, Huangdeng, Tiemenkan, Ganlanba. (Chúng tôi không
phiên âm tên của các con đập này ra Việt ngữ vì làm như vậy sẽ gây
thêm khó khăn cho người đọc. Đúng lý ra, bất kỳ tên một địa danh của
một nước nào, chúng ta phải để y nguyên).
Bây giờ chúng ta thử làm một
con toán, tính cộng chung lại bảy Đập có tên trên đây (đã có con số
rõ ràng, không kể những con đập khác) phải cần bao nhiêu nước để chứa
trong các hồ ? Theo các nhà nghiên cứu về Đập do Trung Quốc xây trên
sông Mékong phải cần một số nước chứa trong các hồ là: 3.200 mill.mega.litre. Và tổng cộng lại
công suất điện của 7 đập này là 15.400
MW.
***
V.- CÁC ĐẬP NƯỚC LÀ MỐI ĐE DỌA THƯỜNG XUYÊN
LÀ HIỂM HỌA CHO CÁC NƯỚC Ở DƯỚI NGUỒN.
Trung Quốc
đã ngang nhiên xem sông Mékong là của riêng mình và chỉ biết lợi của mình mà không đếm xỉa
gì đến những nguy hại cuả các nước khác.
Căn cứ vào
sự nghiên cứu của các nhà khoa học quốc tế báo động cho biết, nguyên
nhân cũng như hậu quả kể trên là do các đập nước mà Trung Quốc xây
trên bờ sông Mékong giữ một khối lượng nước rất lớn làm
nguy hại đến sự sống của con Người, sinh vật, cây cỏ, làm lụt lội
và làm thay đổi hệ thống giao lưu của dòng nước
thuộc các nước ở dưới hạ nguồn phía Nam lưu vực sông Mékong
như: Lào, Thái, Khmer và Việt-Nam. Xem ra Việt-Nam bị thiệt hại nhiều nhất
vì là nước ở cuối nguồn ! Đấy là
với hiện tình bây giờ, còn trong tương lai với thời gian kéo dài sự
tàn phá, hủy diệt mỗi ngày mỗi trầm trọng hơn nữa.
Theo tờ Bangkok Post ngày 29/7/1996 dân Chiêng-Khoỏng,
một huyện nằm ngay ven sông Mékong thuộc tỉnh Chiêng-Rai không vào mùa mưa
mà Chiêng-Khoỏng bị lụt nên dân chúng biết ngay là do các đập của
Trung Quốc tháo nước ra.
1- Bớt
phù-sa mầu mỡ.
Vùa mùa hè, các lớp tuyết ở
Tây-Tạng sẽ tan ra mau và chảy xuống các thung lũng mang theo những lớp đất
trôi dạt theo dòng nước. Tuy không có nhiều đất màu mỡ bằng những lớp
đất mầu mỡ trên núi, trong rừng bị cuốn trôi theo dòng nước lũ xuống
suối và trộn lẫn với nước làm nước sông ngầu đục có khi trông như
màu nâu, có khi trông như màu đỏ. Đâý là đất phù-sa bị trộn lẫn với
nứớc trôi theo dòng nước từ các khe rạch, suối, sông con chảy trôi ra
sông lớn bám váo đất đai, cây cối, ao hồ, ruộng vườn v.v. . . sẽ không
còn được như trước nữa, thay vì chảy xuống hạ nguồn thì nay chảy trước
vào các hồ chứa nước. Khi nào thấy phù sa chảy xúống hồ nhiều, Trung
quốc cho vớt phù sa lên để làm phân bón.
Nên từ đó, phù sa sẽ không còn nhiều như trứớc làm ảnh hưởng
đến việc trồng lúa và lợi tức hoa mầu khác bị giảm sút trông thấy
ở các nước hạ nguồn.
2- Nhiệt
độ nước và dòng chảy thay đổi bớt trữ lượng cá.
Vì nước trên thượng nguồn
không chảy tự nhiên như trước và lưu lượng của nước bất bình thường,
nhất là không đủ sản lượng nước cũng như dòng chảy nên đến mùa mưa
cá sẽ không ở sông lớn lội vào các phụ lưu, nhất là vùng Biển Hồ
là nơi cá trú chân để đẻ vào mùa nước.
Dưới sông
Mékong cũng sẽ tuyệt tự hai loại cá trơn quý hiếm, thịt rất ngon, mỗi
con cân nặng hôn 250 kilogram. Một thứ có tên gọi quốc tế là Lôma Irrawddi và một thứ có nhiều ở Lào
mà người Lào gọi là Pả Bực.
Phần nhiều
cá ở Việt Nam đều từ Biển Hồ đến và do mực nước và chu kỳ nước
lên xuống không đồng đêù sẽ làm giảm số lượng cá mỗi năm rất nhiều.
Và điều tất nhiên ai ai cũng biết là cá là thức ăn nuôi sống con người.
Và với dân số của các nước hạ nguồn sông Mékong lên đến hơn hai
trăm triệu người.
3- Nổ
mìn phá sập các gềnh đá gây nguy hại cho cá và môi sinh.
Nổ mìn
nhiều dọc ven sông để phá các gềnh đá rất có hại. Thứ nhất là làm
cho cá chết. Cá không dám đến nơi đó vì không thức ăn là rong rêu là
thức ăn quý giá và bô dưỡng cho cá. Rong rêu thường bám vào đá. Lâu năm
càng sinh sản để cá có nhiều trữ lượng thức ăn. Thiếu thức ăn cá
không sinh sôi nẩy nở được.
Trung Quốc không những đã xây các
con dập mà còn tự do cho nổ mìn để phá các gềnh đá theo dọc sông
Mékong từ Vân-Nam xuống đến Khoẻng Bò-Kéo của Lào và bên kia bờ sông
của Thái gọi là Chiêng-Khoỏng với mục đích làm cho các tàu buôn nhỏ của
người Hoa có thể chở hàng hóa xuống bán cho dân Lào và dân Thái dọc
hai bên bờ sông. Thôi thì thượng vàng hạ cám đủ mọi thứ hàng từ hoa
quả tươi là táo Tây, táo Tàu, hồng. Các thứ trái cây đã đóng hộp. Cả
đồ chùi xoong nồi. Các thứ thuốc Tàu chữa bệnh đã đóng vào chai, vào
hộp. Các thứ vải vóc và quần áo may sẵn, có cả áo da, áo len chống
rét. Các máy móc đủ thứ thuộc về điện tử như TV, máy Video, DVD, CD,
máy vi tính cá nhân, Radio . . . Đồ văn phòng phẩm. Máy may, máy bơm nước,
máy phát điện, xe gắn máy, lò gas. Khung ảnh, tượng gỗ, đồ nhựa dùng
trong nhà như thau, xô đụng nước, giấy vệ sinh v.v. . .
Tôi hỏi các nhà buôn dọc ven
sông Mékong mà hầu hết 90% là người Thái gốc Tàu.
Hỏi: Sao mà nhiều thứ hàng thế. Ông mua vào nhiều
hàng thế này liệu bán hết không ?
Đáp: Vì hàng bán với giá rẻ mạt nên nhiều lúc
không đủ mặt hàng bán cho các nhà buôn lẻ vì người ta mua sỉ nhiều.
Trước kia thì bất cứ cái gì cũng phải chở từ Bangkok lên. Nhưng nay thì
ngược lại, các nhà buôn lớn Bangkok mua về để phân phối đi các nơi khác
vì ở đây thuế nhập cảng cùng thuế bến rẻ như bèo !
Tình trạng ở đây không khác gì những tỉnh
ở biên giới nước ta mà chính mắt tôi trông thấy như Lao-Kay, Cao bằng,
Lạng Sơn, Mông Cáy là mấy. Ở đây, vì đường sá xa xôi nên chỉ có
đường thủy thông thương, còn ở Việt Nam có đường bộ chở hàng rồi,
mà đêm đêm còn có vài trăm cửu vạn gánh hàng lậu đi đường tắt luồn
qua biên giới, hết chuyến này sang chuyến khác với nhiều tốp khác nhau.
Như thế thì thử hỏi xem Việt Nam bị thấ鴠thu thuế trong một ngày là bao nhiêu ?. Vậy thử tính trong một năm Việt Nam bị
hao hụt về thuế nhập nội là bao nhiêu ?
Nhưng vẫn chưa hết, Trung Quốc
tự do tiếp tục vét những chỗ cạn, cho nổ mìn phá những gềnh đá từ
Khỏeng Bò-Kẹo đến Luang-Phrabang trên dòng Mékong để cho những con tàu lớn
có thể chở hàng từ Vân Nam đến Luang Phrabang. Để các bạn có thể hiểu
thêm về âm mưu của Trung quốc, cũng như để phù hợp với hành động của
Trung quốc trên đây, chúng tôi xin đưa ra đây bài viết của ông Tony
Henderson là hội viên của Hiệp Hội Nhân Văn đăng trên Diễn Đàn Trực
Tuyến của tạp chí Asia Times mới đây
:
"Trung
quốc chỉ nghĩ tới việc dùng mìn phá và cho bạt những gềnh đá trên
sông Mékong dứới lưu vực của tỉnh Vân Nam để đưa hàng hóa vào các nứớc
Miến Điện, Thái và Lào. Trung quốc lập luận rằng việc làm đó có mục
đích giúp các quốc gia nằm dọc theo sông Mékong được hưởng lợi kinh tế
trong thời gian sau này.
Nhưng thực tế, dự án này của
Trung quốc các quốc gia này chẳng được hưởng lợi gì ngoài việc móc hầu
bao của mình mua hàng của Trung quốc. Tiền bạc đã không xuôi theo dòng
Mékong để vào các quốc gia này. Tiền bạc ấy hiện nay đang trôi ngược
dòng Mékong để về Trung quốc.
Theo tiến trình vét các chỗ cạn
và cho nổ mìn phá các gềnh đá trên dòng Mékong cho việc các con tàu lớn
có thể chở hàng bán ra có lợi cho riêng mình, Trung quốc đã làm ngơ trước
những quyền lợi của các quốc gia ở dưới lưu vực sông Mékong gây ra
xáo trộn về sự sống, môi sinh lâu dài.
Trung quốc hiện nay đang tìm kiếm
các thị trường cho khả năng chế xuất khổng lồ của mình, một khả năng
vừa được nhen nhúm do nơi sự phát triển phải phụ thuộc vào giá lao động
rẻ mạt. Ngay như nền công nghiệp may mặc của bang Bangladesh cũng khó thể
cạnh tranh nổi. Trong tương lai, có thể xẩy ra một cuộc biến loạn nơi
xã hội Trung quốc.
Về
cơ bản, nếu trong 30 năm nữa nền kinh tế của Trung quốc không đãi ngộ
giới nông dân thì hạ tầng cơ sở của Trung quốc sẽ đi đứt, lúc đó
công việc sản xuất cũng tìm đường lĩnh đi nơi khác - các tay biết trồng
trọt và các nguồn tài nguyên khác cũng biến mất luôn. Tới thời điểm
này, các truyền thống cũng như lề lối sống, những cái gọi là văn hóa
Trung quốc đã dựng lên từ biết bao nhiêu đời sẽ trở thành bất lực..."
4- Nguy hại
môi sinh..
Lụt lội đã là môi đe dọa của
thiên nhiên nhưng cũng mang đến cái lợi cho các nứớc ở dưới nguồn
như mang đất phù-sa bồi đắp làm cho đất tốt, lúa trúng mùa, các hoa mầu
khác tốt tươi sau trận lụt.
Nhưng lụt lội do con người gây
nên chỉ có cơ thiệt hại và thê thảm. Khi mà các đập nước trên sông
Mékong được tháo bớt để lấy nước mới vào các bể chứa nước. Và
việc này sẽ không tránh khỏi, chính phủ CHNDTH có bảo đảm là không đời nào có
chuyện gì xẩy ra ? Sẽ có một
ngày nào đó một trong những con đập hay biết đâu hai, ba con đập bị vỡ
trong cùng một lúc ! Là đại họa sẽ giáng xuống các nước ở hạ nguồn
! Chỉ với một con đập thôi cũng
đủ làm sập những toà nhà cao 5 tầng hay hơn nữa ở hai ven sông của
Lào, Miến rồi đến Thái, cây cối gẫy hàng loạt bị nước cuốn trôi
đi ngổn ngang đầy sông huống chi là con người. Và hoa mầu, ruộng lúa, vườn
tược biến thành biển nước. Lụt lội do thiên nhiên gây ra không kinh khủng
bằng con người gây ra, bằng những đập nước của Trung Quốc gây ra !
Vì rằng cái gì phản lại thiên nhiên như ngăn chận dòng chảy của sông
để xây đập như sông Dương Tử, Hoàng Hà, Hằng, Danube, Colorado thì phải
hứng chịu hệ lụy như bệnh tật. Ghê gớm hơn nữa, khi chứa một dung
lượng quá lớn nước trong hồ mà các nhà khoa học gọi là "reservoir triggered seismicity": động đất do hồ chứa
nước gây ra. Hơn nữa, về mặt kỹ thuật kém cõi sẽ làm nứt dễ dàng
hoặc làm sụp đất hay gây nên động đất.
Còn các di hại khác sẽ xẩy
ra cho các nước ở hạ nguồn như gây xói lở bờ sông, nước triều lên
làm đọng muối nơi đất mà ta gọi là đất phèn vì nước sông thấp hơn
mặt biển, và nước biển sẽ chảy ngược vào sông.
Nói riêng về số nước lấy ở sông Mékong
vào các hồ chứa vào mùa khô thì sông Mékong đã cạn càng thêm cạn kiệt.
Cho nên nguy cơ nước mặn của biền sẽ tràn vào sông rồi từ từ ngấm
vào đất để một ngày không xa đất đó sẽ trở thành vô dụng, không
trồng trọt được.
Vì thế mà Wang Xiaodong, một
chuyên viên nghiên cứu của Trung Quốc khi được một nhà báo phương Tây
hỏi : "Ông có biết rằng sông Mékong
là của chung của các nước như là một con sông Quốc tế "? Wang đã thản
nhiên trả lời: "Đây là đất và nứớc
của chúng tôi. Chúng tôi muốn làm gì thì làm". Thật là ăn nói ngược ngạo, thuộc
thành phần cực đoan của chủ nghĩa bá quyền !
Với chủ nghĩa bá quyền đó,
xây các con đập ở thượng nguồn sông Mékong tất nhiên là họ kiểm
soát hoàn toàn và làm chủ được con sông ấy, vì rằng Trung quốc đã vi
phạm hiến chương Liên Hiệp Quốc, bất chấp dư luận, không bàn thảo với
các nước ở hạ nguồn như: Miến-Diện, Thái, Lào, Cambốt và Việt Nam trước
khi xây đập trên sông Mékong vì sông Mékong thuộc về của chung của các
nước, không phải là của riêng của Trung Quốc.
Và như vậy, làm sao sống chung
hoà bình với nhau được ? Trái với những gì Đặng Tiểu Bình đã nói: "Chúng ta tiến hành xây dựng hiện đại
hóa XHCN, về kinh tế phải đuổi kịp các nước TBCN phát triển, về
chính trị phải tạo ra một nền dân chủ cao hơn, thiết thực hơn dân chủ
của nhà nước TBCN ("Đặng Tiểu Bình văn tuyển" trang 282)".
Phải chăng tạo ra một nền dân
chủ cao hơn, thiết thực hơn các nước TBCN là bóp chết sự sống của
các nước ở hạ nguồn sông Mékong gồm các nứớc: Miến, Thái, Lào, Cambốt
và Việt Nam ?
5.- Làm
tắc nghẽn giao thông thủy lộ.
Hiện nay ở cuối nguồn chưa nói
đến thiệt hại mùa màng, thóc lúa, cá tôm. Ngay trên sông Mékong và những
phụ lưu từ Cambốt đổ xuống Việt Nam vào mùa khô hiện nay nhiều chỗ
cát nổi lên thành cồn làm cho việc đi lại của ghe thuyền khó khăn vì
ngay vào mùa khô, các đập bể nước của các đập cũng bơm nước vào chứa
trong các hồ vì vào mùa nứớc lớn (mùa mưa) họ lại tháo nước.
Vì vậy vào mùa mưa trong mấy
năm gần đây mới sinh ra cảnh ngập lụt liên miên không cứ gì ở Châu
Đốc, Long Xuyên nước ta mà trên miền bắc và đông bắc Thái ở ven sông
Mékong thuộc tỉnh Chiêng-Rai, Noỏng Khai, Nakhon Phnôm cũng bị lụt lội.
***
VI.- ỦY HỘI SÔNG MÉKONG.
Mặc dù trước đây sông
Mékong chưa hay không có Ủy hội nhưng vào những năm 1866-1868 một Ủy ban
Thám Hiểm sông Mékong ra đời do Doudart de Lagrée một người Pháp làm chủ
tịch lên tận thượng nguồn sông Mékong ở Tây-Tạng dò xét và nhạ⮠ra
rằng ở đây có nhiều thác gềnh ngăn cản thủy lộ này.
Năm 1947 Ủy Ban Kinh tế Á châu (ECAFE)
được thành lập theo chương trình của LHQ và năm 1956 ECAFE có đưa ra một
phúc trình về sông Mékong và chính thưc tời
Trung quốc và Miến Điện tham gia nhưng hai nước nầy không lưu tâm đến.
Năm 1978 Khmer rút lui khỏi Ủy Ban sông Mekong nhưng đến năm 1993 Khmer trở
lại với Ủy Hội. Đến tháng 4 năm 1995 Lào, Thái, Khmer và Việt Nam thoả
thuận ký cải tổ lại và gọi là Ủy Hội sông Mékong (Mékong River
Commission) và kế tiếp tiếp tục nhận việ⮠trợ quốc tế. Vào dịp
này, Ủy hội sông Mékong một lần nữa mời Trung Quốc tham gia Ủy hội nhưng
Trung quốc đã thẳng thừng từ chối và vẫn tiếp tục không ngừng xây
thêm đập.
Năm 1992, Asian Development giới
thiệu (ADB) nên có 6 nứớc gồm có Trung Hoa, Miến-Điện, Thái, Lào, Cambốt
và Việt Nam ký chung một thoả ứớc về trao đổi kinh tế vào tháng 11 năm
đó.
Sau đó 3 năm, tháng 4 năm 1995 một
thỏa hiệp lấy tên là The Cooperation for the Sustainsble Development of the
Mékong River Basin ra đời. Đồng ý với các nguyên tắc của LHQ ký tại
Helsinky về luật Tàu thuyền không qua lại, dùng dòng nước quốc tế và
thêm các điều sau đây:
Điều thứ 1:
Mục đích đánh giá lợi tức.
Điều thứ 5: Chứng mực và hợp lý trong việc xử dụng.
Điều thứ 7: Cố gắng tránh, tối thiểu hóa và giảm
bớt tai hại
Các nước
viện trợ là Đan-Mạch, Thụy Điễn, Na Uy. Và các nước Thụy Sĩ, Úc và
Chương Trình Viện Trợ các nước chậm tiến của Liên Hiệp Quốc cũng
tham gia. Trong một phiên họp khẩn, Ủy hội sông Mékong yêu cầu Trung quốc
cho biết các tin tức về tình hình của các con đập và mời Trung quốc
tham gia Ủy hội sông Mékong nhưng Trung quốc từ chối không tham gia.
Các câu hỏi được đặt ra cho Ủy hội sông
Mékong để thảo luận :
1- Nước
trong những hồ liền san sát với các đập của Trung quốc trên dòng
Mékong được lưu giữ bằng cách nào ? Ủy
hội đã có câu giải đáp chưa ?
2- Ủy
hội sông Mékong được xem là thành tựu hay thất bại ? Thành tựu những gì ? Thất bại những
gì ? Những yếu tố ưu tiên đề thành công trong tương lai ? Những chướng ngại của Ủy hội trong việc
hợp tác.
3- Bạn
có nghĩ rằng để Cộng Đồng Quốc tế làm áp lực với Trung quốc để
họ gia nhập Ủy hội hay ít nhất phải chịu trách nhiệm đối với các nước
hạ lưu sông Mékong ? Cần thực hiện
bằng phương pháp nào ?
Kiềm
điểm lại, công tác của Ủy hội sông Mékong hãy còn thiếu sót về một
điểm chính yếu quan trọng, tuy rằng Ủy hội đã đo mực nước lên xuống
nhưng chưa
lấy mẫu nước thường xuyên để thử xem trong nước ô nhiễm không ?
Vì người Tàu thường hay bừa bãi, không tôn trọng lợi ích cộng đồng,
đổ các chất hóa học, vất rác rến hay các chất cặn bã dầu, nhớt . .
. xuống sông.
***
VII.- NGÂN HÀNG TÀI TRỢ CHO TRUNG QUỐC.
Ngân hàng tài trợ cho Trung quốc
vay tiền xây đập là Asia Bank Development (viết tắt là ABD), International
Bank for Reconstruction and Development (IBRD), International Development Agency (IDA), International Finance Corporation (IFC),
Multilateral International Garantuee Agency (MIGA), Global Environmant Facility (GEF). Những
ngân hàng này cũng than phiền là không nhận được thông tin đầy đủ về
dữ kiện của các đập. Không những thế, trong cuộc họp tại Hà-Nội
vào tháng 2 năm 2000 Ủy hội Quốc tế về đập (World Commission on Dams) để
nghe Trung quốc phúc trình về các đập, họ không hề đề cập gì đến
việc xây đập Xiaowan.
Tuy than phiền như vậy,
nhưng đó chỉ là hình thức. Những lợi nhuận đã làm họ mờ mắt và
không có cái nhìn chung, cái nhìn toàn cảnh cho toàn khu vực từ thượng
nguồn xuống đến hạ nguồn. Từ vấn đề môi sinh cho đến việc bảo tồn
thiên nhiên. Từ sự sống của con người cho đến loài vật, cây cỏ.
Theo báo cáo của WCD in ra lần
chót vào tháng 11 năm 2000 có bằng chứng cho thấy nhiều đập do Trung Quốc
xây có thể bị tràn ngập nước, không đạt được mục đích đã đề
ra so với kết quả thành đạt và "trong nhiều trường hợp không thể
chấp nhận được và luôn luôn không cần thiết với giá tiền đã trả .
. . đặc biệt về mặt xã hội và môi sinh của các nước ở cuối nguồn".
Ủy Ban về Đập của Trung quốc phản đối và nêu ra lý do không thể tất
cả cái gì cũng thi hành theo đường lối chỉ đạo của WCD.
Những ngân hàng tài trợ cho
Trung quốc xây các Đập để làm những nhà máy thủy điện, họ không cần
biết sự nguy hại của các nước ở hạ nguồn mà chỉ biết lợi nhuận
của họ.
***
VIII.- NHỮNG BIỆN LUẬN NGANG NGƯỢC.
Không phải do quan niệm
mà do sự ngang ngược củam chủ nghĩa bá quyền. Chỉ là một nhà nghiên cứu
tầm thường, không phải tầm vóc chính trị hay lãnh đạo mà đã có lời
lẽ lố bịch, trịch thượng như ở trên đã nói, Wang Xiaodong khi được một
nhà báo hỏi về việc làm đập trên sông Mékong, thì được trả lời:
"Đây là đất và nước của chúng
tôi. Chúng tôi muốn làm gì thì
làm". Họ không hiểu hay không muốn hiểu một dòng sông chảy qua
nhiều nước thì đương nhiên dòng sông đó mang tính chất quốc tế. Chỉ
khi nào nó chảy qua riêng một nước Trung Hoa thôi mới là của họ.
Để mở chiến dịch tuyên truyền
cho việc xây các đập nước trên sông Mékong ở Vân Nam, Trung quốc đã mỡ
một Website có tên là: "Our Mekong/ For China, Xiaowan Dam a reservoir for Progress" để bảo
vệ lập trường độc đoán và bá quyền của mình, mới đây, Chen Liang viết
trên Website đó như sau :
". . . Ma Hongqi, kỹ sư trưởng công trình xây cất
nhà máy thủy điện sông Lancang ở Vân Nam đã cho biết: "Phần khai
thác chính của kế hoạch có thể lý giải, phân tích chương trình xây đập
Xiaowan nơi tiềm lực va chạm mạnh, ảnh hưởng hạ nguồn sông Mékong trước
khi xây cất đập vào năm 2002.
"Chúng
tôi (nhà chức trách Trung quốc) kết luận rằng công trình Xiaowan sự va chạm
rất hạn chế không ảnh hưởng đến hạ nguồn ". Sau khi hoàn tất,
đập Xiaowan sẽ tạo ra 15 billion cubic-metre hồ chứa nước với một vùng
có hơn 190 squatre kilometre. Hồ chứa nước sẽ làm giảm bớt việc thiếu
nước ở dưới hạ nguồn vào mùa khô thường xẩy ra vào khoảng tháng 11
cho đến tháng 5. Mực độ của dòng chảy sẽ tăng lên 39.7 phần trăm
". . .
Trong tài liệu khác, Trung quốc viện dẫn xây các đập nước trên thượng nguồn và nổ mìn, vét lòng sông từ Vân Nam xuống Luang Phrabang sẽ mang lại nhiều lợ