updated: 8.5.2005
Về mối Quan Hệ Giữa Tự
Đức và Nguyễn Du, Hay Là Vấn Đề Muôn Thuở của Tự Do Sáng Tác Tham luận của Trần Mạnh
Hảo tại Đại Hội Nhà Văn Việt Kính thưa quý vị đồng
nghiệp tôn quý, Kính thưa quý vị lãnh đạo
và quan khách Trần Mạnh Hảo tôi tuy 70
ký nhưng thực ra chỉ là một con sâu, nói đúng hơn, là một con sâu ăn lá
dâu internet, nghĩa là mới đốc ra mê
các tờ báo mạng, dù sáng nào cũng phải vượt qua bức tường lửa mới
đọc được cái gì mình thích đọc, mà không cần ai chọn món ăn tinh thần
dùm cho mình như bà bảo mẫu chọn cháo, hay thực đơn sữa cho trẻ nhỏ.
Sáng sớm 21-4-2005, tôi đang đọc báo mạng, thì nhà thơ Hữu Thỉnh gọi vào
bảo : Ông viết tham luận chưa, gửi bằng email ra ngay để đăng ký đọc
sớm. Tôi bảo : thôi anh Thỉnh ạ, tôi xin im lặng ngồi nghe là quý cho Đại
hội bội phần rồi, cho tôi lên tiếng là hơi bị mệt đấy. Anh Thỉnh bảo
: ông cứ viết đi, viết cho hay vào ! Tôi ra điều kiện : tôi sẽ viết
tham luận, nhưng viết thật lòng những suy nghĩ của mình về nghề văn, cả
điều vui và nỗi buồn, mong được sự “đối thoại” lại của đồng
nghiệp, thậm chí của sự giải thích từ cấp trên, nếu cấp trên “hạ
cố” đối thoại cùng văn nghệ. Anh Thỉnh khuyến khích : thì có ai cấm
ông nói thật đâu. Vâng, được lời như cởi tấm lòng, tôi xin thành thật
đây, mặc dù biết : “ Thuốc đắng dã tật, sự thật mất lòng”. Bài
tham luận này của tôi, vì sự thật đôi lúc rất khó nghe, có làm mất
lòng ai đó thì xin làm ơn bỏ quá cho, cũng đừng vỗ tay đuổi xuống mà
lớp trẻ nó lại cười cho rằng các bố già không biết “đối thoại”,
ai nói hơi trái tai một tí là “Phong Lai mặt đỏ phừng phừng”. Vâng,
vì tương lai của nền văn học, hơn nữa là tương lai của văn hoá Việt
Nam mà chúng ta có mặt ở đây, trong hội trường Ba Đình lịch sử này,
không chỉ để hoan hỉ chén chú chén anh đặng bầu bán nhau lên chấp
hành chấp tỏi, mà thiết yếu là bàn xem, làm cách nào có được tác phẩm
lớn như nghị quyết đảng từng nhiều lần yêu cầu chúng ta . Tương truyền, vua Tự Đức
là người rất mê Truyện Kiều, như mê “Đập cổ kính ra tìm lấy bóng
/ Xếp tàn y lại để dành hơi”. Nhưng khi đọc đến câu thơ Nguyễn Du
viết về Từ Hải : “ Dọc ngang nào biết trên đầu có ai”, nhà vua đập
bàn quát : “ Bắt ngay Nguyễn Tiên Điền vào đây cho ta, quất cho 20 roi để
gã biết trên đầu còn có ai hay không ?”. Quan hầu thưa : “ Khải tấu,
Nguyễn Tiên Điền tịch đã khí lâu rồi tâu hoàng thượng !”. Nhà vua
không thể rút lệnh đánh roi Nguyễn Du về được, bèn phán : “ Treo cái
án 20 roi ta ban cho Nguyễn Du lên giữa giời, để bọn văn nhân thi sĩ đời
sau nhìn thấy gương tày liếp này mà liệu liệu cái thân phận bút nghiên
thấp cổ bé họng thi với phú cứ thích chơi trèo !”. Hai trăm năm qua rồi,
hậu thế vẫn còn mừng cho Nguyễn Du không bị vua nọc ra đánh toét đít,
bởi vì cái chết đã cứu ông ! Cũng may vô cùng cho hậu thế, may vô cùng
cho văn hoá Việt Để truyền nỗi đoạn trường
của thời đại mình lại cho hậu thế, cũng chính là nỗi buồn đau muôn
thuở kiếp người một cách đệ nhất tài tình, đệ nhất rung động nhường
ấy, tôi đồ rằng, khi ngồi viết Truyện Kiều, Nguyễn Du đã viết với
tâm thức tự do sáng tác tuyệt đối. Nghĩa là trong thế giới sáng tạo của
bút nghiên, thi sĩ chính là Thượng Đế, là ông chủ của vũ trụ thi hứng,
phải ứng xử như đấng toàn năng với nguyên tắc bất di bất dịch : “Dọc
ngang nào biết trên đầu có ai !”. Vâng, tự do sáng tác là khi ngồi trước
trang giấy, nhà nghệ sĩ là Chúa Trời sáng thế. Anh tuyệt nhiên không được
phép để một ám ảnh sợ hãi nào quấy nhiễu mình. Ví như anh còn phải
day dứt viết thế này, viết thế nọ mới được duyệt in; rằng đang có
bao nhiêu đôi mắt soi mói vô hình kiểm duyệt anh từ xa ví như viết xong
một câu văn là cứ phải mắc bệnh tương tư, nhớ đến anh Khổng Minh Dụ
[1], anh Đỗ Kim Cuông [2], anh Trịnh Đình Khôi [3], anh Nguyễn Đình Nhã [4],
anh Vũ Duy Thông[5], nhớ mấy anh canh cửa phê bình, nhớ anh giám đốc duyệt
bài, anh biên tập viên cầm hai tay hai cái kéo, nhớ anh duyệt lưu chiểu hồi
này với máy dò câu chữ nghe đồn còn kỹ hơn máy dò hành lý hải quan;
thì than ôi, bằng ấy cơ chế kiểm duyệt đè nặng lên tâm lý sáng tạo
của anh, nên “vừa viết vừa run” như thế; nghĩa là anh vừa viết vừa
tự thiến đứa con tinh thầm của mình, cho
khi ra đời nó không được có cơ hội cuồng lên vì phát dục, xóa hết bản
năng sinh tồn bùng sôi của nó đi, đẽo gọt chân nó sao cho vừa với đôi
giày “chính trị” đi, thì nhà văn ơi, tự do sáng tác ơi, ta chào mi, vì
mi quá nhiêu khê, quá rách việc, quá nhiều cơ quan và nhiều cá nhân quyết
định việc sống còn của ngòi bút mi theo kiểu nhiều cha con khó lấy chồng.
Quá nhiều người gác cửa, có thể bất cứ lúc nào vui thì cho anh qua, buồn
thì giữ anh lại khám xét, lục vấn, xử lý cấm cản tuỳ tiện vô
nguyên tắc như từng thô bạo xử lý bao nhiêu nhà văn, bao nhiêu tác phẩm
chết oan vì vừa ra đời đã bị bóp mũi. Với cơ chế luật pháp lằng
nhằng, cấm thì bảo cấm, thu hồi thì bảo thu hồi, kiểm duyệt thì bảo
kiểm duyệt y như thời Tây đi một nhẽ thì nhà văn sẽ mừng vô cùng. Nhưng
đảng ta bảo, chế độ ta tự do báo chí, tự do sáng tác, không kiểm duyệt
mà khi thực hiện thì than ôi, ai có qua cầu mới biết, gò bó cấm cản
muôn phương. Thời Tây, nước ta mất, dân ta nhục, Tây nó bảo tao không
cho chúng mày tự do sáng tác, tự do báo chí, tao kiểm duyệt rõ ràng đây
này; luật nó khiếp hãi, gian ác là vậy mà dân ta rón ra rón rén đến cười
cười nói nói giả lả làm quen, thử xin nó ra báo tư, xuất bản tư xem thằng
Tây này mày nô lệ các quan đến hồi nào mới thôi đây! Tây xem giấy
phép tí tẹo xong, cho liền anh này ra báo tư, anh kia xuất bản tư, mừng quá
! Thời Mặt trận bình dân nó còn cho cả báo chí, xuất bản của đảng cộng
sản ra công khai, mới có hàng loạt tiểu thuyết lớn xuất hiện, tố cáo
chính chế độ gian ác, phản tự do, phản dân chủ của nó;mà thằng Tây
gian ác cũng lạ, sách ra, có nhẽ nó cóc đọc được tiếng Việt nên nó
cóc có cấm, cóc có ban tư tưởng, cóc có A 25, có hàng chục cơ quan, hàng
trăm người có thể thò tay thò chân vào nắn nắn từng con chữ như chế
độ độc lập tự do bây giờ. Trong thời Tây nô lệ muôn vàn, gian ác
muôn vàn, không hiểu các bố nhà văn ta hồi ấy lấy tự do sáng tác ở
đâu ra mà sinh ra bao nhiêu kiệt tác : “Số đỏ”, “Chí Phèo”, “Tắt
đèn”, “Kép Tư Bền”, “Bỉ vỏ”, “Vang bóng một thời”, “Thơ Mới
1932-1945”…truyền tới hôm nay !Viết báo viết văn chống Tây, công bằng
nó cũng bắt, cũng bắn, cũng bỏ tù một mớ, nhưng thường thì nó chép
miệng bảo : chuyện vặt, cho chúng mày chửi, coi như tao xả xú bắp cho
dân chúng an nam mít chúng mày, ăn thua mẹ gì, xưa nay trong lịch sử nhân
loại có thấy bọn văn sĩ nhát như cáy miệng hùm gan sứa kia đưa tiểu
thuyết, thi ca ấm ớ ra mà lật đổ được triều đại nào bao giờ ? Khi
đưa nhân vậy cô gái lầu xanh Thuý Kiều ra làm nguyên mẫu cho cái đẹp, nâng cô gái phạm huý, phạm phong, phạm
pháp kia lên thành nguyên lý CHÂN THIỆN MỸ CỦA THỜI ĐẠI, Nguyễn Du đã
vượt qua mặt chế độ phong kiến dã man, vỗ cái đốp vào mặt chế độ
nó nảy đom đóm mắt ra như thế mà nó tha chết cho thì kể cũng là một
sự thậmhay và thậm lạ! Rồi Nguyễn Du lội qua chế độ phong kiến chưa
có đảng ta lãnh đạo ấy mà tiến thẳng tới thời đại tự do dân chủ định hướng xã hội chủ nghĩa hôm nay,
chính nhờ có nguyên tắc sáng tạo : “ Dọc ngang nào biết trên đầu có
ai !” đấy. Cái mà thời nay ta gắn cho nhà văn một thiên chức vô cùng tốt
đẹp, vô cùng cao quý là : “Nhà văn là người hướng dẫn tinh thần thời
đại”. Thời đó, Việt Thế mới biết quan niệm thẩm
mỹ về văn học của ông cha ta thoáng vô cùng ! Nguyễn Du tất nhiên là
thoáng vô cùng, mà Tự Đức cũng vô cùng thoáng, không thì làm gì chúng ta
có được Truyện Kiều trên tay. Hi vọng, những nhà quản lý văn học nghệ
thuật của chúng ta hôm nay cần phải học được lối ứng xử với nhà văn
không hơn được thì ít ra cũng bằng với ông cha, mới hi vọng có tác phẩm
lớn. Xin thực hiện đúng cương lĩnh ‘TỰ DO SÁNG TÁC’ của đảng và
nhà nước vẫn ban hành, xin bơn bớt dùm đi các cấp trung gian, quan tâm tới
nhà văn vượt mức các chỉ tiêu trên
giao thì quý hoá biết là chừng nào. Xin chư vị Bắc Đẩu Nam Tào chứng
giám, nếu NÓI và LÀM đượp khớp với nhau đẹp đôi như Nguyễn Du –
Thuý Kiều ( nhà văn và nhân vật) thì cánh viết lách chúng em đây cứ là
mở cờ trong bụng như lúa chiêm tháng tư này đang ngấp nghé đầu bờ, chờ
tiếng sấm mưa móc tự do của đảng, hồn vía lúa sẽ phừng phừng phọt lên mà phất đòng đòng
sáng tác, báo hiệu vụ chiêm văn học bội thu chứ chẳng chơi; rồi thì
chúng em rúc rích họp cho hết đại hội 7 nhà văn xong là lại tưng bừng,
phấn khởi chuẩn bị họp tiếp đại hội 8 ạ ! Chúng em sẽ túc tắc bảo
nhau mà viết ra tác phẩm xứng đáng với thời đại, với dân tộc Việt
Nam; một dân tộc mà số phận đã
giành cho nó một khung cửa hẹp vào thiên đường độc lập tự do qua hàng
triệu hi sinh xương máu, để cho quyền làm người được có cơ tồn tại
dưới mặt trời, như chính Nguyễn Du, và Thuý Kiều từng khát vọng. Hình
như, trong kỳ họp đại hội nhà văn lần thứ 7 này, tôi đã manh nha thấy
cái tinh thần cha ông xưa, cái quan hệ giữa chính trị và văn nghệ vừa
cương vừa nhu, vừa thương khó, vừa phục sinh, vừa thuỷ vừa hoả tương
khắc mà thực ra là tương hỗ . Truyện Kiều sở dĩ có được là bởi
nó biết cách thai nghén, giáng sinh trong hang Betlem bò lừa của tự do sáng
tác, nơi lãnh đạo chính trị và văn nghệ quan hệ với nhau theo nguyên mẫu
cặp bài trùng kỳ ảo giữa Tự Đức và Nguyễn Du, rất nên được tham
chiếu hôm nay. Chừng như mối quan hệ ấy đang ẩn hiện thấp thoáng đâu
đây như khói như sương, giục giã chúng ta cùng tiễn đưa những rào cản
đi khỏi nỗi sợ hãi của nhà văn, như xưa nàng Kiều từng tiễn đưa Thúc
Sinh (hay tiễn đưa chính cái chuyện tình dấm dúi bán chính thức nhá nhem
tối sáng của mình lên đường, đi tìm danh chính ngôn thuận dưới mặt
trời). Đoạn, cùng nhau mà lảy Kiều, rằng
: “ Người lên ngựa, kẻ chia bào / Rừng văn nghe
sắp nhuốm màu rưng rưng”. ( Xin cụ Nguyễn Du tha lỗi) và xin chấm hết
ở đây.,. Sài Gòn 22-4-2005 Trần Mạnh
Hảo [1] Khổng Minh Dụ : thiếu tướng
công an- Cục trưởng Cục Bảo vệ tư tưởng văn hoá ( A 25) Bộ Công An [2] Đỗ Kim Cuông : Vụ trưởng
Vụ Văn Nghệ Ban tư tưởng văn hoá Trung Ương [3] Trịnh Đình Khôi :
chuyên viên cao cấp Ban Tư tưởng Văn Hoá Trung Ương phụ trách theo dõi Hội
Nhà Văn VN [4] Nguyễn Đình Nhã : Cục
trưởng Cục xuất bản – Bộ Văn hoá Thông tin [5] Vũ Duy Thông : Cục trưởng
Cục báo chí Ban Tư Tưởng Văn hoá Trung Ương ( Bài đã đọc chiều ngày
23-4-2005 trên diễn đàn Đại Hội Nhà Văn lần thứ 7 trong Hội trường Ba
Đình- Hà Nội. Chiều 24-4-2005 thiếu tướng Khổng Minh Dụ –Cục trưởng
Cục Bảo vệ tư tưởng văn hoá Bộ Công An có lên diễn đàn phản ứng
tham luận này của Trần Mạnh Hảo)
|
In ra @
© Giao Điểm. Bài vở, thư từ gởi về: giaodiem@giaodiem.com
