CHƯƠNG TÁM

THIỀN QUÁN

1. Phát khởi tinh tấn rồi

Hãy thực hành thiền quán

Người mà tâm tán loạn

Bị giam chốn mê mờ.

2. Thân tâm viễn ly tất

Tán loạn sẽ không sinh

Cần xa lìa thế gian

Từ bỏ thói thế tục.

3.  Tham thân cùng mê lợi

Khó xả bỏ thế gian

Bậc trí biết xả bỏ

Tự thực hành thiền quán.

4.  Hãy biết chỉ tuệ quán

Năng diệt được mê lầm

Trước tiên tu tịnh chỉ

Lìa tham ái viên thành.

5.  Tự thân đã vô thường

Chớ yêu người huyễn mộng

Có tái sinh ngàn lần

Sao gặp lại người yêu ?

6.  Tìm chẳng gặp, sẽ khổ

Chẳng thể nào an tâm

Dù gặp, yêu muốn hoài,

Lại ái luyến sầu khổ.

7.  Tham ái người và vật

Là đi ngược chân tánh

Tham đắm khó giải thoát

Tất rước lấy sầu khổ.

8.  Tâm vẫn nhớ vẫn thương

Cuộc đời qua vô nghĩa

Thân quyến đều vô thường

Không thường còn, diệt hoại.

9.  Hành động như người ngu

Phải đọa ba cõi xấu

Tâm ý hướng giải thoát

Vượt thoát người phàm phu.

10. Phút trước còn thân thiết

Phút sau thành thù địch

Vui cũng chuốc oán cừu

Khó thỏa lòng phàm phu.

11. Ta khuyên, họ nổi sân

Họ xúi ta thối lui

Nếu ta không nghe lời

Nổi sân, họ bị đọa.

12. Ganh ghét kẻ hơn mình

Cạnh tranh kẻ bằng mình

Ngạo nghễ kẻ thua mình

Nghe trái tai, nổi giận

Làm bạn có ích gì?

13.  Làm bạn với kẻ ngu

Mắc lỗi khen chê người

Ưa bàn chuyện thế tục

Những chuyện trò vô ích.

14.  Gần thân tộc bạn bè

Chỉ rước lấy tổn hại

Họ không làm lợi ta

Ta không làm lợi họ.

15.  Cần xa lìa người ngu

Có gặp, vui vẻ chào

Nhưng đừng quá thân mật

Theo cách người quân tử.

16.  Như ong lấy mật hoa

Khi ra ngoài khất thực

Hãy thản nhiên như không

An bình như vừng trăng.

17.  Nếu ôm giữ kiêu mạn

Cho ta đây giàu có

Được mọi người thương mến

Khi chết, sẽ hãi sợ.

18.  Tâm ý ngu si kia

Hễ đã tham ái gì

Tất sẽ rước ngàn lần

Thống khổ trong vị lai.

19.  Người trí không có tham

Vì tham, đưa đến khổ

Giữ vững niềm tin hiểu

Tất cả vật đáng xả

20.  Dù nhiều tiền, lắm của

Nổi danh khắp thiên hạ

Những danh, những lợi ấy

Mong manh như khói mây.

21.  Lời khen đâu đáng làm ta vui

Khi cũng có người hủy báng ta;

Lời chê đâu đáng làm ta khổ

Khi cũng có người khen ngợi ta?

22.  Hữu tình có đủ loại tâm

Chư Phật chẳng làm vừa lòng

Huống chi hèn kém như ta

Nên lìa bỏ ưu tư ấy.

23.  Khinh miệt kẻ bần cùng

Nói xấu người giàu có

Họ thật khó kết thân

Kết thân, có gì vui?

24.  Đức Như Lai từng dạy

Người phàm không có lợi

Thì buồn rầu không vui

Đừng làm bạn với họ.

25.  Chim, thú, cây trong rừng

Không làm ồn lỗ tai

Khiến ta thường an vui

Làm bạn, cùng chung ở.

26.  Bao giờ tôi mới ở

Gốc cây, động chùa vắng

Nguyện tôi không còn nhớ

Thân bằng quyến thuộc xưa

Cắt đứt với trần thế.

27.  Bao giờ tôi mới được

Đến ở toà thiên nhiên

Rộng thoáng và khoáng đạt

Khỏi canh giữ nhà cửa

Tâm không còn tham đắm

Được tự do tự tại.

28.  Bao giờ tôi mới được

Ở yên không sợ hãi

Giữ ít vật cần thiết

Áo không cần che thân

Kẻ trộm không thèm lấy.

29.  Bao giờ tôi mới đến

Rừng thây, phát sinh tưởng

Xương kia cùng thân này

Tất cả sẽ hoại diệt.

30.  Thân ta chóng vữa nát

Thối tha, chó cũng chê

Chẳng đứng ăn đầu gió

Thân này sẽ như thế.

31.  Thân này, lúc còn sống

Xương thịt dính liền nhau

Chết rồi liền phân tán

Huống chi người thân thuộc.

32.  Khi sinh đã một mình

Khi chết cũng đơn độc

Thống khổ ai chia xẻ

Thân quyến có ích gì?

33.  Lữ khách trên đường dài

Không luyến chỗ tạm nghỉ

Người đi trong ba cõi

Không luyến nhà mình sinh.

34.  Sao phải chờ đến lúc

Thân ta bốn người khiêng

Người thương khóc đưa tiễn

Mới chịu nhập vào rừng?

35.  Không thân thích, không thù

Một mình ẩn núi rừng

Tự xem như đã chết

Không ai phải khóc than.

36.  Chung quanh chẳng có người

Phiền nhiễu làm buồn ta

Nên lúc tu niệm Phật

Tâm ta không tán loạn.

37.  Hãy nên ở một mình

Ít việc, dễ an vui

Cảnh núi rừng xinh đẹp

Tâm tán loạn liền ngưng.

38.  Từ bỏ lo thế tục

Tâm ta khởi chuyên nhất

Thường tu tập, tịnh chỉ

Tinh tấn dứt phiền não.

39.  Đời này và đời sau

Tham ái phát sinh họa

Chặt, giết trong đời này

Đọa địa ngục đời sau.

40.  Tại sao ta khẩn cầu

Ông tơ bà mối kia

Không sợ bị tội lỗi

Hay tiếng xấu hay sao?

41.  Dù hiểm cũng lao vào

Dù khánh tận cũng mặc

Chỉ can ôm gái đẹp

Là khoái chí tiêu hồn

42.  Cô gái ngoài xương thịt

Chẳng có gì khác ra

Thế mà vì ái luyến

Ta không còn tự chủ

Tâm không giữ thanh tịnh.

43.  Lúc cưới, những cô gái

Can đảm mới thò đầu

Ta kéo voan che mặt

Thẹn thùng, cô cúi đầu

Lúc chết trước khi chôn

Mặt cô, có thấy không

Vẫn có vải che đầu.

44.  Cái dung mạo ẩn sau màn

Đã mê hoặc ngươi ngày xưa

Nay chim kên kéo bày ra

Sao ngươi thấy lại bỏ chạy?

45.  Ngày xưa ai nhìn nó

Ngươi vội vàng che dấu

Nay chim kên mổ ăn

Sao ngươi không gìn giữ?

46.  Thấy khối thịt rửa nát

Chim thú tranh nhau ăn

Sao ta lại khổ công

Trang sức món chim ăn.

47.  Thấy bộ xương trắng nằm

Bất động rất kinh hãi

Thấy nữ nhân sinh động

Sao không nên nghĩ ngay

Là tử thi di động.

48.  Ngày xưa cô gái mặc y

Đẹp đẽ làm ngươi ham thích

Nay lõa hình, ngươi mê không?

Thích gì những thây quàng áo?

49. Phân tiểu và nước bọt

Do ăn uống sinh ra

Tai sao ngươi chỉ tham

Nước bọt, không tham thúi?

50. Kẻ tham dục không ưa

Chạm xúc gối mềm mại

Vì không mùi đàn bà,

Hóa ra họ mê mệt

Những thứ mùi ô uế.

51. Kẻ mê nhục dục nói

Gối tuy mềm mại thực

Đâu thành giấc uyên ương

Phát sinh giận cái gối.

52. Không thích đồ bất tịnh

Sao lại ôm ấp thân

Có gân xương kết dính

Với thịt bùn đắp lên.

53. Những dơ uế thân mình

Ngươi chưa thấy đủ sao?

Ham chi cái túi da

Dơ uế của kẻ khác.

54. Nếu bảo chỉ thích nhìn

Vuốt ve thịt da mềm

Sao không muốn da thịt

Tử thi hồn lìa xác.

55. Vậy chính tâm cô gái

Làm ngươi sinh ham muốn

Nhưng tâm không sờ thấy

Sờ được chẳng phải tâm

Sao si mê vô lối

Ôm giữ huyền ảo ấy?

56. Không biết người khác bất tịnh

Cũng chưa phải điều kỳ lạ

Không biết thân mình dơ uế

Mới thực là điều lạ kỳ.

57. Hỡi cái tâm tham luyến

Những vật bất tịnh kia

Sao ngươi lại bỏ sen

Vừa mới nở trong nắng

Mà thích túi da dơ?

58. Nếu ngươi không muốn sờ

Chỗ đất trát đầy dơ

Sao lại còn muốn sờ

Thân tiết đủ đồ dơ?

59. Ngươi không thích dơ uế

Tại sao ôm vào lòng

Một giống vật bất tịnh

Toát ra đủ đồ dơ ?

60. Con dòi sinh từ phân

Người còn không ưa thích

Tại sao thích thân này

Do bất tịnh sinh ra

Đầy những thứ ô uế.

61. Ngươi đã không coi rẽ

Thân bất tịnh của mình

Ham chi vật bất tịnh

Ham chi cái túi da

Dơ bẩn của kẻ khác.

62. Thuốc men cùng thức ăn

Gạo thơm cùng rau ráng

Cơ thể bài tiết ra

Khiến đại địa nhiễm ô.

63. Thân dơ bẩn như vậy

Ai ai cũng tự thấy

Nếu còn nghi thì nên

Quan sát thây đã chết

Cứng đơ trong nghĩa địa.

64. Khi da được lóc đi

Người trông phải kinh hãi

Sao còn thích thân người

Đừng cho nó tuyệt đẹp.

65. Dầu thơm thoa vào thân

Đâu phải tự nhiên thơm

Không liên can thân thể

Mà tham thân cô nàng.

66. Nếu thân thể hôi hám

Đừng thích có phải tốt

Người tham chuyện vô nghĩa

Hương thoa để làm gì?

67. Mùi thơm do nước hoa

Thân này toát mùi gì?

Tại sao nhân mùi hương

Phát sinh mến nữ nhân?

68. Nếu móng tóc dài ra,

Nếu răng vàng hôi thối

Thân thể như vậy đó

Khiến người ta khiếp sợ

Sao ngươi ham thân ấy?

69. Tham dục như dao cắt

Đã hại mình, nên bỏ

Sao lại làm bén thêm?

Bọn cuồng si mê lầm

Đầy dẫy trong thiên hạ.

70. Thấy xương ngoài nghĩa địa

Cũng đủ sinh chán lìa

Sao lại vui khi thấy

Đầy dẫy những bộ xương

Đang đi trong thành phố.

71. Phải trả giá rất đắt

Mới chiếm người mình yêu

Đời này khổ phục dịch

Đời sau còn lắm khổ.

72. Tuổi trẻ, không có tiền

Làm sao cưới được vợ

Khi có được tài sản

Thì thọ mạng sắp hết

Cái già đã đến gần

Sắc dục mà làm chi?

73. Những kẻ nhiều ham muốn

Suốt ngày làm kiệt sức,

Tối về đã mệt mỏi

Lăn ngủ say như chết.

74. Kẻ tha hương mưu sinh

Nhiều gian nan cay đắng

Muốn hội ngộ vợ đẹp

Suốt năm cũng không thấy.

75. Có kẻ vì lợi lộc

Ngu si tự bán thân

Chưa được thấy lợi lộc

Gió nghiệp đã cuốn mất.

76. Có kẻ tự bán thân

Làm tôi tớ cho người

Vợ phải sinh nơi rừng

Dưới gốc cây hoang dã.

77. Bị tham vọng lừa dối

Bảo kiếm sống mưu sinh

Mặc dù rất sợ chết

Cũng phải ra chiến trường

Hoặc vì tham tài lợi

Phải làm thân nô bộc.

78. Vì dục vọng tự sát

Dáo nhọn đâm xuyên thân

Bị kiếm ngắn đâm thủng

Hoặc bị lửa thiêu đốt.

79. Tom góp, giữ gìn, mất mát,

Mới thấy tài sản tiền tài

Thật đem lại nhiều tai họa

Kẻ tham vàng, hao tâm lực

Không kỳ hạn thoát sinh tử.

80. Tham dục sinh nhiều khổ

Hại nhiều, phước lợi ít

Chẳng khác vật kéo xe

Được ăn vài ngọn cỏ.

81. Cái lợi nhỏ nhoi ấy

Súc sinh còn dễ được

Chúng sinh phải bôn ba

Tàn hoại thân quý này.

82. Mọi dục vọng sẽ tan

Rốt cuộc tất bị đọa

Vì cái vui chốc lát

Phải chịu khốn khổ mãi.

83. Chịu đựng chỉ ít phần

Đủ tu thành Phật đạo

Người tham dục khổ nhiều

Không được quả Đại giác.

84. Tư duy khổ địa ngục

Mới biết họa tham dục

Tai họa độc lửa đao

Rớt núi gặp oán thù

Cũng không thể sánh bằng.

85. Nên chán lòng tham dục

Vui cảnh chùa nhàn tịnh

Tịch tĩnh lìa tranh chấp

An trú cảnh núi rừng.

86. Dưới ánh trăng trong mát

Hương thơm tựa chiên đàn

Thư thái trên phiến đá

Phẳng như trong cung điện

Gió rừng êm quạt mát

Bậc thiền gia tốt phước

Tản bộ rất nhàn nhã

Nguyện mọi loài an lạc.

87. Nơi hang động, dưới cây

Nhà trống rộng thênh thang

Đã xả bỏ tài vật

Được tự do, tự tại.

88. Lìa tham, sống tự tại

Không can dự việc gì

Vua chúa chẳng hưởng được

Cái hoan lạc tri túc

Chốn núi rừng thanh vắng.

89. Sau khi tư duy về

Tai hại của năm dục

Công đức lánh duyên trần

Nên dứt ý phân biệt

Tu quán tâm giác ngộ :

90. Nên quán ta với người

Tự bản tánh bình đẳng

Đồng khổ cầu vui

Cần thương người như mình.

91. Chân tay tuy là nhiều

Gìn giữ cũng giống nhau

Khổ vui tuy có khác

Cầu vui, ai giống ai?

92. Điều khổ ta nhẫn chịu

Không tổn hại kẻ khác

Do thấy là tôi khổ

Chấp ngã, khó nhẫn khổ.

93. Cái khổ của người khác

Không dính đến thân ta

Nếu xem như tôi khổ

Thì tôi khó nhẫn khổ.

94. Nên trừ khổ cho người

Như trừ khổ cho ta

Nên làm lợi cho người

Cũng hữu tình như ta.

95. Ta lẫn người cả hai

Cầu vui nên giống nhau

Họ có khác ta đâu?

Sao chỉ tìm cho mình?

96. Ta lẫn người cả hai

Ghét khổ nên giống nhau

Mình, người có gì khác

Sao che chở cho mình

Mà không che chở ngườI?

97. Nói cái khổ người khác

Không hại gì đến ta

Sao phải che chở họ?

Vậy cái khổ về sau

Không hại cho bây giờ

Sao ngươi lại đề phòng?

98. Nếu bảo, tôi chịu khổ

Tương lai, thân tôi khác

Tái sinh, thân khác nữa

Thấy như vậy gọi là

Tà kiến, nên phải bỏ.

99. Nếu bảo ai có khổ

Thì tự lo lấy thân