Posted: 5.11.04
MỘT CHUYÊN DÀI KHÔNG CÓ TÊN Trần Thị Bông Giấy Tháng 10 đầu thu, 1993.
Những cơn ho
rũ làm đau rát cả vùng ngực tôi thì ít, nhưng bóp thắt tâm tư mẹ tôi
lại rất nhiều. Thực mà viết, tôi không chịu được phải nhìn bà tự
ý đi bổ những thang thuốc Bắc, đem về cặm cụi nấu cả ngày, xong bưng
lên đưa cho tôi uống. Tình thương lai láng của bà khiến tôi sợ hãi khi
phải chìm sâu trong một thức mặc cảm càng nhiều hơn nữa. Cái "mặc
cảm bất hiếu", đến từng này tuổi vẫn còn làm cho mẹ tôi phải
lo âu.
Một lần tôi
nói với bà: "Nếu mẹ để yên đừng săn sóc cho con, có lẽ con sẽ
mau khỏi bệnh." Bà không hiểu. Nhưng tôi thì rất hiểu những gì
mình nói.
Mẹ tôi đôi
mắt đã mờ, mái đầu bạc trắng, mình hạc xương mai gầy mòn yếu đuối...
Vóc dáng này, như một nỗi đau vẫn nằm khắng khít trong lòng, tôi rất
thương. Nhưng cũng chính bà là niềm hối hận triền miên đeo đuổi tôi
nhiều đêm không ngủ. Gần bảy mươi năm trôi qua, một đời người cuốn
nhanh như gió thổi! Tôi không còn nhiều cơ hội để báo đáp mẹ tôi cái
công sanh dưỡng. Cũng không được bao nhiêu ngày đền tạ với bà những
tội lỗi đã làm. Có đêm bị dày vò đến không ngủ được, tôi hối tiếc
những gì gây ra đau khổ cho mẹ tôi trong nhiều năm dài đăng đẵng. Hối tiếc những bước chân phiêu bạt suốt thời
tuổi trẻ đã làm tâm tư bà héo hắt khôn nguôi.
Giờ đây có
lúc nhìn thấy hình hài mẹ tôi rủ xuống như cây khô chờ rụng, tôi nghe
dậy lên trong lòng một mối cảm thương vô hạn.
Niềm vui nào mang lại cũng đều là muộn màng vô ích. Nỗi hạnh phúc nào
cố gắng tạo ra cũng không thể lấp đầy những lỗ trống đau thương
trong trái tim khô héo của bà. Cớ sao tôi lại muốn làm cho bà lo phiền hơn
nữa? Cớ sao lại muốn đày đọa bà hơn trong những cơn ho rũ phát ra từ
lồng ngực của tôi? Như đã hẹn nhau từ trước, buổi giỗ cúng 49 ngày chết của Nguyễn Tất Nhiên sẽ được tổ chức tại nhà tôi. Đúng 7 giờ tối, Trần Quảng Nam, Đằng Sơn, Từ Hiếu Côn, mỗi người xách trên tay một chai rượu ngon, cùng xuất hiện. Nguyễn Hữu Liêm cũng hẹn đến, nhưng giờ cuối bận, gọi điện thoại hủy bỏ. Một mâm thức ăn tôi lo từ ban chiều được dọn lên. Ngay "chỗ ngồi" của Nguyễn Tất Nhiên –được xếp giữa Trần Nghi Hoàng và Trần Quảng Nam- có để một cốc gạo cắm ba cây nhang, cái ly, cái chén và đôi đũa. Tôi vốn rất sợ các không khí ma chay cúng kiến, nên bỗng dưng thấy rờn rợn gây gây mà hình dung rất nhanh đến khuôn mặt và con người Nguyễn Tất Nhiên.
[Một buổi tối tháng 4/1991, tôi nhận một
cú điện thoại gọi từ
"Tui sắp
sửa khởi hành đi
Tôi hơi khựng
vì câu hỏi đột ngột này. Tôi chưa hề quen Nguyễn Tất Nhiên, ngoại trừ
một lần duy nhất gặp anh tại hội chợ Tết San Jose năm 1988, được Trần
Nghi Hoàng giới thiệu nhưng chẳng nói gì ngoài một cái chào ngắn ngủi.
Tuy nhiên, nghĩ rằng anh là bạn Trần Nghi Hoàng, lại do Trần Ngọc -một
người tôi rất quí mến- giới thiệu; vả nữa, trên khía cạnh giao thiệp
bạn bè, giữa Trần Nghi Hoàng và tôi có một sự kết hợp rõ ràng chính
xác; nên tôi thấy không có gì trở ngại nếu chấp thuận Nguyễn Tất
Nhiên đến nhà mà chưa có sự hội ý với chàng. Vì thế, tôi đáp lời
qua điện thoại khi ấy:
"Anh cứ
đến. Nhưng sáng mai tới San Jose, nhớ điện thoại cho Trần Nghi Hoàng ra
đón."
Vậy là 8 giờ
sáng hôm sau, chị Nguyễn Bá Sanh chở Nhiên tới nhà tôi.
Thoạt đầu tôi
ngỡ Nguyễn Tất Nhiên chỉ lưu lại dăm ngày. Nào ngờ, buổi sáng thứ nhất,
sau khi đưa anh đi uống café và mua ít vật dụng cá nhân, trở về, Trần
Nghi Hoàng nói với tôi:
"Thằng
Nhiên tội lắm em à! Nó kể là suốt hai năm qua, từ lúc vợ chồng nó
thôi hẳn nhau, nó buồn, sống bụi đời không cửa nhà gì cả, chỉ ngủ
chùa hay ngủ ngoài xe."
Rồi chàng hỏi:
"Em nghĩ
sao nếu mình cho nó ở lại nhà mình để nó kiếm việc làm và tự ổn định
một đời sống mới? Bố bảo nó là khả năng vợ chồng mình chỉ cưu
mang nó nổi trong vòng hai tháng."
Tôi đồng ý
ngay tức khắc, giao cái phòng của thằng con trai lớn cho Nguyễn Tất Nhiên
toàn quyền sử dụng, còn chính thằng bé thì ngủ salon!]
Trần Quảng "Chai này tôi mua tới 65 đô la, trong khi tiền phúng điếu của Trần Chí Phúc đưa qua tay tôi chỉ có 50 đồng. Lỗ mất 15 đồng bạc!" Đằng Sơn hỏi: "Ủa! Tại sao mình không mời Trần Chí Phúc?" Trần Nghi Hoàng gật: "Ừ! Phải mời nó chứ! Bữa giỗ này, nguyên nhân phần lớn được tổ chức là nhờ 50 đồng phúng điếu của nó mà nên!" Nói là làm, chàng đứng lên điện thoại cho Phúc, nhưng chẳng ai bắt máy. Chàng bèn nhắn vào máy, bảo đến ngay!
Trần Quảng "Hôm nay ông ăn uống cho đã lần cuối rồi siêu thoát đi nhé!" Sau đó, mọi người chuyền tay nhau chai rượu. Trước khi uống, ai nấy đều cùng "cụng ly" với Nguyễn Tất Nhiên. Trần Nghi Hoàng vừa gắp một miếng thịt quay bỏ vào chén Nhiên, vừa khấn: "Ông sống cũng chẳng ít lợi gì cho ông hay các người thân, còn làm phiền bạn bè nữa. Bây giờ ông đi là sướng rồi. Tụi tôi ở lại mới cực!" Tôi nhìn vào ly rượu và chỗ ngồi Nguyễn Tất Nhiên, tưởng tượng cái cười nửa miệng của anh khi nghe các câu chuyện đối đáp của bạn bè trên dương thế.
[Trong các cuộc rượu tại nhà tôi thời gian
hai tháng anh lưu trú, Nguyễn Tất Nhiên vẫn thường ngồi cười dại ngây
như vậy. Dáng anh cao ráo, tóc tai bờm xờm không chải, áo quần luôn luôn
xốc xếch. Anh ít nói, chỉ cười, nhưng mỗi khi nói thì rất hăng, cơ hồ
không dứt, nước miếng nước bọt văng ra tứ phía. Trong câu chuyện,
luôn luôn anh đề cập đến một ông bác sĩ nào đó
tên Tôn Thất Niệm dưới Santa Ana và cứ khăng khăng cho rằng ông này đã
tìm cách hãm hại cuộc đời anh. Câu chuyện thật hay giả, không ai
kiểm chứng; nhưng nó nhàm chán đến nỗi chẳng ai buồn phê
phán; trừ ra một lần trong cuộc rượu nhà tôi, Huệ Thu –gặp anh lần
đầu- đã mắng thẳng vào mặt anh rằng: "Nếu anh sợ Tôn Thất Niệm
thì chứng tỏ anh là một thằng hèn!"] Từ Hiếu Côn ngồi cạnh Trần Nghi Hoàng, nói nhẹ: "Sao? Đọc văn tế Nguyễn Tất Nhiên đi chứ!" Vậy là Trần Nghi Hoàng lôi từ tủ sách bài thơ vừa mới làm xong trưa nay, dành riêng cho dịp này, trao qua tay Đằng Sơn. Mọi người lại "cụng ly" với Nguyễn Tất Nhiên, sửa soạn cho mình cái vẻ trang trọng và chờ nghe bài thơ tế. Tế Nguyễn Tất Nhiên ‘this is a book, a book on the shelf'.’ đây là Nguyễn Tất Nhiên Nguyễn Tất Nhiên đã chết ô hô! ai tai!
[Ngày đầu đến nhà tôi, ngồi trò chuyện một
lúc với nhau, tôi nghe Nhiên nói:
"Bấy lâu
hư quá! Bây giờ tui phải làm lại cuộc đời!”
Tôi ngạc
nhiên:
"Ủa, sao
phải ‘làm lại’? Vậy chứ xưa nay anh làm gì?"
Nhiên đáp
trong cái cười hề hề:
"Tui làm
thinh! Bây giờ tui phải bỏ công ra học Anh Văn cho nhuyễn, nói tiếng Mỹ
như gió thì tụi nó mới sợ!"
Thấy lối
nói chuyện kỳ kỳ của anh, tôi chỉ ngồi im mỉm cười mà chẳng muốn hỏi
xem ‘tụi nó’ là ai. Nguyễn Tất Nhiên lại tiếp:
"Thuở đời mình không biết nói tiếng Mỹ,
tụi nó coi thường nên cứ bày đặt chuyện mà hại mình, ý cho rằng nếu
có đi cớ bót thì mình cũng chẳng biết đường nào mà nói. À mà chị dạy
tui đánh piano nghe?"
Tôi chưa kịp
trả lời thì anh đã cười:
"Chị đừng
lo! Tui trả tiền đàng hoàng mà! Nhưng tui chỉ muốn chị dạy tui một bản
nào thật tình để tui đi cua đào. Hồi xưa tui đã có học qua, nhưng ông
thầy ổng bắt tui tập ngón tay dữ quá mà không dạy cho bài ruột, nên
tui bỏ, không học nữa!"
Vậy là từ đó, bất cứ đi đâu, xuống tiệm
sách, ra quán Dakao ngồi với Trần Nghi Hoàng hay Nguyễn Ý Thuần, Nhiên cũng
đều kẹp bên nách một cuốn vỡ lòng Anh Văn do Trần Nghi Hoàng tặng và
lầm rầm đọc: "This is a book, A book on the shelf!"] Nguyễn Tất Nhiên đã chết như một viên đạn kẹt gần 40 năm không ra được khỏi nòng cây súng thần công là cuộc sống! Nguyễn Tất Nhiên ! mày sống ngơ ngơ và chết ngu ngu nhưng đích thực mày là thi sĩ Maiakovski chết không một lời rên rỉ ô hô! ai tai! đạn bắn vào đầu là vô chung hữu thủy
[Sống trong nhà, vài ngày đầu chưa quen, thấy
rất khó chịu vì thái độ và cử chỉ của Nguyễn Tất Nhiên. Cởi đôi
giày ra là anh quăng bừa vào một góc phòng khách. Ăn tô mì gói là vung
vãi bẩn thỉu khắp cả bàn. Mỗi khi anh vào buồng tắm là sau đó, cái
toilette biến thành như chỗ đã lâu không ai chùi rửa. Học trò tôi đa số
con gái lứa 18- 20 tuổi, anh từ buồng tắm đi ra, thường dừng lại ngay cửa
lớp mà nhìn vào, có khi còn ở trần, có khi quần quên cả gài dây kéo! Thoạt đầu khó chịu, nhưng sau quen dần, chẳng
ai buồn để ý, chỉ riêng Trần Nghi Hoàng cứ phải khổ công chầm chập
nhắc chừng anh.] mày, Nguyễn Tất Nhiên thống thiết không thống thiết bi ai chẳng bi ai mày, Nguyễn Tất Nhiên chơi trò thuốc ngủ – ngủ giấc dài chết tình cờ như một trận chiêm bao...
[Một lần đi ăn với cả gia đình tôi, tôi
nghe Nhiên hỏi:
"Chị là
dân âm nhạc, vậy chị nghĩ là nhạc Phạm Duy với nhạc Trần Quảng Nam,
ai hay hơn?"
Tôi đáp:
"Tôi là
dân âm nhạc thiệt, nhưng loại nhạc tôi ưa thích và thường xuyên nghe
là cổ điển Tây Phương, thành ra rất dốt về nhạc Việt
Nguyễn Tất
Nhiên trả lời:
"Trần Quảng
Nam trẻ, ít kỹ thuật nhưng nhiều cảm xúc. Vì vậy tui cho là nhạc Trần
Quảng
Rồi Nhiên kể:
"Hồi trước
tui cũng có bày đặt làm nhạc, lái xe từ Santa Ana đem lên cho Trần Quảng
Nam xem, nhờ nó sửa lại giùm chút đỉnh. Nó cầm cây viết quẹt qua quẹt lại
có vài nốt mà tui lại thấy hay hơn bản nhạc chính của mình rất nhiều!"
Trần Nghi
Hoàng xen vào:
"Trần Quảng
Nguyễn Tất
Nhiên thản nhiên bày tỏ:
"Thằng
cha dâm tặc đó thì có gì đáng nể? Chả chuyên môn ăn cắp thơ người
khác làm lời nhạc của mình. Tui may, nên tên tui mới được chả đề trên
các bản mà chả đã lấy thơ tui phổ nhạc. Nhờ thơ tui mà nhạc thằng
chả mới lên đó chứ!"
Nói xong câu
ấy, Nguyễn Tất Nhiên ra chiều đắc ý lắm, cười to hô hố giữa quán.
Trần Nghi Hoàng và tôi cùng nhìn nhau, vẻ ngạc nhiên, sau chính chàng cũng
cười góp theo Nhiên, điệu thích thú.] Nguyễn Tất Nhiên! sống chưa khôn thì chết phải làm sao? cớ gì mày lại hỏi tao? mày sống chưa khôn vì mày chọn làm thi sĩ.
[Hai lần, Trần Nghi Hoàng nhờ bạn bè kiếm
được giùm cho Nguyễn Tất Nhiên hai việc làm, nhưng anh nại cớ này cớ
nọ để không đi nhận việc. Nguyễn Hữu Lộc tặng anh một chiếc xe hơi
cũ làm phương tiện di chuyển ngay ngày thứ nhì anh đến
"Rồi vợ
anh đâu?"
Anh đáp:
"Cô ấy bỏ con đi lấy chồng khác, hai
đứa nhỏ đi theo cổ."
"Tội chưa!",
mẹ tôi nói.
Anh bật cười
ha hả:
"Tội gì
con hở bác? Tại con bê bối quá nên cổ mới bỏ! Con đành phải lên chùa
mà ở."
Mẹ tôi đùa:
"Có phải
tại anh mê làm thơ quên cả vợ con?"
Nguyễn Tất
Nhiên lắc đầu quầy quậy:
"Không đâu!
Cổ chán con vì con đào địch tùm lum chứ không phải chán vì con làm thơ
đâu bác!"
Thế rồi, chừng
như để chứng minh cho rõ hơn về sự "mê gái" của mình, khi nghe
mẹ tôi hỏi:
"Lên
chùa, anh ăn chay trường được sao?"
thì anh cười
hề hề đáp:
"Ở chùa,
cho ăn chay ăn mặn gì đối với con cũng xà-va hết. Nhưng con có cái tật
là hễ cứ thấy gái đẹp đi cúng chùa thì thế nào cũng phải ngừng ăn
mà dòm chăm chăm vào mặt cô ta!" nhớ linh xưa Nguyễn Tất Nhiên !
tướng dạng
khoòng khoèo cao gầy liếng khỉ mười mấy tuổi đời đã dựng trước Thiên Tai (dấu huyền mày bỏ cho ai mấy khi có một Thiên Tài cụt chân!)
[Một lần ngồi trong quán Danh với tôi và Trần
Nghi Hoàng, tôi nói với Nhiên:
"Khi tôi vừa
lớn, ngồi quán café nào cũng nghe các bài thơ của anh, Phạm Duy phổ nhạc.
Nghe nhiều đến nỗi chúng trở thành một dấu ấn thời gian trong ký ức.
Bây giờ gặp anh, điều đầu tiên tôi nghĩ là nhớ lại cái thời mới lớn
ấy của tôi!"
Bỗng dưng
Nguyễn Tất Nhiên quay sang Trần Nghi Hoàng, chửi đồng:
"Đ.M. mấy cái thằng già thiếu máu như
Phạm Duy, Du Tử Lê, Mai Thảo chúng nó làm hư tui quá ông ơi!"
Trần Nghi
Hoàng cười cười, vẻ diễu cợt hiện trên khuôn mặt:
"Nếu tôi
có chửi Du Tử Lê, Mai Thảo hay Phạm Duy thì còn có lý, bởi vì tôi chẳng
‘nợ nần’ gì họ; chứ còn ông, ông không nên chửi."
Nhiên có nét
ngạc nhiên:
"Tại
sao?"
Trần Nghi
Hoàng đáp:
"Tại vì
Du Tử Lê là người đã đặt cho ông cái tên Nguyễn Tất Nhiên, Phạm Duy
phổ nhạc thơ ông, còn Mai Thảo gặp ông đâu cũng đều tỏ vẻ ưu ái
ông lắm, mấy người đó, dù sao ông cũng mang ơn họ, ông nên loại ra mà
không được quyền chửi!"
Và Trần Nghi
Hoàng tiếp:
"Tôi thì
tôi sướng hơn ông ở chỗ tôi không chui từ ‘lò’ nào ra cả!"
Nguyễn Tất
Nhiên mặt bắt đầu đổ quạu:
"Đúng rồi!
Ông là người trên trời rớt xuống mà!"] Nguyễn Tất Nhiên ô lý! ô là! vì chữ Danh mày gắng mày gò mày so đo giận hờn vui sướng (mày lập danh mà chẳng biết lập thân thân danh trong cõi phù trần là hai cái phải xà quần với nhau!) mày thua người một cái đầu mày hơn người ở cái màu của trái tim [Sống hai tháng trong
nhà tôi, anh không làm phiền ai mà kỳ thực là phiền cũng không ít. Ý hướng
tương lai mà tôi nghe anh bày vẽ lúc đầu thấy chẳng tiến lùi gì cả.
Mỗi ngày, cả buổi sáng anh nằm lì trong phòng hút thuốc lá -căn phòng
anh mở cửa ra là hôi nồng mùi khói thuốc, xế trưa có khi đi ăn quán với
bạn bè, có khi lục cơm nguội trong bếp nhà tôi, xong, xuống tiệm sách,
ngồi vào cái bàn café trong góc, lầm rầm học tiếng Anh. Nếu có được
chục bạc nào Nguyễn Ý Thuần, Nguyễn Hữu Lộc hay Tưởng Năng Tiến dúi
vào tay là anh đi mua ngay một xâu bia đem về tiệm sách, rủ Trần Nghi
Hoàng cùng uống. Trần Nghi Hoàng từ chối, lấy cớ chỗ làm ăn, nhậu nhẹt
không tiện. Vậy là anh xách xâu bia ra cầu thang phía sau nhà tôi, đối diện
tòa soạn Người Việt Tự Do của Nguyễn Ý Thuần, uống một mình.] trái tim màu đỏ chói thằng thi sĩ lớn phổi ít ra mày đã hơn 20.000 thằng làm thơ múa rối mày làm thơ tình và sống để mà yêu có những thằng cầm bút viết rất nhiều viết những điều ở ngoài cái đầu của nó! viết liều! những điều trong trái tim nó chẳng bao giờ dòm dỏ. ít ra mày đã hơn 40.000 thằng làm thương-gia-chính-trị cách-mạng-anh-hùng-khỉ-gió mày sống làm thơ mày chết như mơ
[Nguyễn Tất Nhiên và tôi ít trò chuyện, trừ
ra những lần cùng ngồi chung trong tiệc rượu tại nhà hay tại quán với
Trần Nghi Hoàng và bạn hữu. Dưới mắt tôi, anh là một người hơi bất
thường, nhưng cũng vẫn lịch sự. Những khi Như Hà, cô bé học trò 14 tuổi
xuất sắc nhất của tôi đến học, Nhiên thường đứng sau lưng nghe đàn,
rồi cất lời khen thành thật:
"Cháu đàn
hay quá! Nếu chú có học thì kiếp này qua đến kiếp sau chú cũng không đàn
hay như cháu đâu!"
Một lần, sau
khi đi uống café cùng Nhiên về, Trần Nghi Hoàng kể cho tôi nghe mẩu đối thoại nhỏ giữa chàng, Nguyễn Tất Nhiên và Hoàng
Anh Tuấn: "Nguyễn Tất Nhiên hỏi Trần Nghi Hoàng: Tui thấy bà xã ông
cũng hiền, bằng chứng là bả vui vẻ cho tui ăn ở trong nhà, vậy mà tại
sao bên ngoài lại đồn là bả dữ? Trần Nghi Hoàng gật đầu: Bả
hiền chứ, có bao giờ tôi thấy bả dữ đâu! Hoàng Anh Tuấn cười: Trần
Thị Bông Giấy hiền hay dữ, cứ giở trò cà chớn ăn nói bậy bạ thì sẽ
biết!"] giờ đây đã khuất bến bờ Nguyễn Tất Nhiên! Nguyễn Tất Nhiên! bạn bè dăm ba đứa cognac một hai chai hương lòng không cần lửa mày về đây lai rai nhớ mày chết bốn chín ngày.
[Nguyễn Tất Nhiên không làm phiền ai hết
mà kỳ thực thì cũng rất phiền. Đời sống ở Mỹ, căng thẳng thần
kinh là điều mỗi ngày con người phải đối diện. Nguyễn Tất Nhiên
không hiểu những điều ấy. Anh sống trong cái tháp ngà suy tưởng riêng
mà không cần biết đến ai khác. Lúc nào anh cũng chỉ đem câu chuyện có
ông bác sĩ muốn hại anh ra mà kể. Lối nói của anh rối mù không lối
thoát. Lúc nào anh cũng chỉ muốn người khác phải chia xẻ những khó khăn
của anh, mà chẳng bao giờ anh chịu nhìn đến nỗi khó của những kẻ
chung quanh.
Lại thêm những
điều phiền phức thuộc về vật chất. Đứa con trai lớn không có phòng
riêng, sự học hành ngủ nghê của nó đâm bất thường không ít. Đời sống
tôi, sự làm việc gần như chiếm hàng đầu thì giờ, ăn và ngủ phải đếm
trên từng giây từng phút; bây giờ phải gánh thêm chuyện dọn dẹp những
giăng xả bừa bãi bẩn thỉu của một người bạn là thì cũng là điều
vô cùng xáo trộn...] nhớ linh xưa! nhớ linh xưa! mày cà lăm nói một thành hai mày uống rượu hai ly thành một mồm văng nước bọt toét cười ha ha!!! mày sinh lầm trên trái đất lại lưu ly chi đến xứ Cờ Hoa? mày chết một mình vợ con mày ở xa!!! mày ‘đi’ tao không ‘đưa’ tao mừng mày ‘TAI QUA’
[Bữa nghe Nguyễn Bá Sanh điện thoại báo tin
Nguyễn Tất Nhiên tự tử chết bằng thuốc ngủ, tôi nghe lòng rất dửng
dưng. Điều dửng dưng này làm cho tôi ngạc nhiên một cách buồn bã. Khi
ấy, tôi đang viết bài về tiểu sử Púshkin cho Văn Uyển Số Mùa Thu 1992.
Tôi tự hỏi, có thể nào tâm hồn mình chai đá đến
độ trước tin chết của một người
từng quen biết, lại không nghe chút nào xúc cảm?
Hỏi, suy nghĩ,
tìm tòi rồi đi đến kết luận rằng tâm hồn tôi chưa chai đá, bởi vì
cái chết của Púshkin gần 200 năm trước, tôi vẫn nghe xúc động khi viết
đến. Vậy, có phải sự dửng dưng trước cái chết của Nguyễn Tất
Nhiên mang ý nghĩa "mừng" mà không phải là "buồn" cho anh?
Cuộc đời nay, nhất là xứ Mỹ với trăm ngàn chông gai bày ra từng giờ
từng phút, không phải ‘đất’ của anh; một con người thiếu hẳn nghị
lực và tâm trí bất thường như anh, làm sao kham nổi?] Nguyễn Tất Nhiên! Nguyễn Tất Nhiên! khi mày sống tao đuổi mày ra khỏi nhà
[Thời gian cuối cùng lưu lại nhà tôi, tâm
trí Nhiên càng tỏ ra bất thường hơn nữa. Anh thường mua bia về ngồi
dưới chân cầu thang uống, có khi một mình, có khi với Lê Hữu Quệ. Chất
bia mà Trần Nghi Hoàng hay bảo rằng "dễ làm cho nó nổi cơn khùng!"
quả thật tác hại lên tâm não Nhiên không ít. Trông anh dường tăng thêm
ngây dại. Câu chuyện về gã bác sĩ Tôn Thất Niệm nào đó hại anh cứ
được lập đi lập lại mãi với mẹ tôi một cách rối mù.
Cho đến một
buổi chiều, mẹ tôi đi chợ về, Trần Nghi Hoàng phụ khiêng mấy giỏ thức
ăn vào nhà sau. Nguyễn Tất Nhiên đang ngồi nơi cầu thang uống bia, gặp,
nói với mẹ tôi:
"Chắc phải
đánh nó quá bác à! Nó nuôi mình trong nhà, đánh nó mới sướng!" Trần Nghi Hoàng quay sang
Nhiên:
"Ông đừng
nên nói đùa với mẹ tôi như thế!"
Nguyễn Tất
Nhiên bỏ cầu thang, theo Trần Nghi Hoàng và mẹ tôi lên nhà bếp, lập lại
câu nói ban nãy. Mẹ tôi hỏi:
"Anh muốn
đánh ai?" Nhiên chỉ vào Trần
Nghi Hoàng lúc ấy đang đứng rửa tay nơi bồn chén bát:
"Đánh thằng
này! Thằng Trần Nghi Hoàng đó bác!"
Anh vừa nói vừa
cười, nhưng cái cười rõ ràng bất thường, kỳ lạ. Trần Nghi Hoàng quay
hẳn người đối diện Nhiên, giọng lạnh lẽo:
"Nếu ông
muốn đánh nhau với tôi thì tụi mình xuống sân đi! Ông điên, tôi sẽ đánh
cho ông tỉnh! Đánh xong, mời ông xách valise ra khỏi nhà tôi ngay!"
"Ông
nói giỡn sao?", Nhiên hỏi.
Trần Nghi
Hoàng lắc đầu:
"Tôi nói
thiệt!Bây giờ dù muốn đánh hay không đánh, ông cũng phải đi ra khỏi nhà
tôi ngay!" Nhiên xin được gọi một cú điện thoại về cho vợ
cũ ở Stock- ton. Qua cuộc điện đàm hơn nửa tiếng đồng hồ, trước mặt
các đứa học trò của tôi lúc ấy đang ngồi đợi giờ học, anh chửi thề
lung tung, lại dùng toàn những danh từ rất thô tục để chuyện trò với
vợ cũ. Sau đó, anh bỏ đi uống rượu với Trần Quảng
Lúc này thì
Trần Nghi Hoàng đã quyết định phải mời anh ra khỏi cửa. Chàng nói với
tôi rằng không thể chứa một gã điên trong nhà có đàn bà con nít. Không
ai biết việc gì sẽ xảy ra trong trường hợp như vậy. Tôi hỏi, làm thế
có bất nhẫn không? Trần Nghi Hoàng dứt khoát:
"Nó điên
thì có nhà nước lo. Lòng mình như vậy đã đủ. Bố hứa cưu mang nó hai
tháng để xây dựng một cái gì mới cho nó, nhưng bây giờ thấy thì chẳng
bao giờ nó chịu tự xây dựng chính nó cả. Hai tháng lời hứa của mình
đã hết."
Mẹ tôi cũng
nói:
"Để sáng
mai hãy hay!"
Trần Nghi
Hoàng lắc đầu:
"Mẹ đừng
lo! Trời tháng Sáu ấm áp, nó ngủ ngoài xe cũng không sao. Để nó trong
nhà, lỡ đêm hôm nổi điên đốt nhà, làm sao biết được? Với thằng
Nhiên, phải cứng. Mình không thể mất thì giờ và tâm trí thêm nữa vì
nó. Con còn bao nhiêu việc phải làm!"
Vậy là đêm
đó anh đi khỏi nhà tôi. Mẹ tôi đưa cho anh tấm chăn. Anh cầm lấy, nói
cảm ơn, rồi chui vào xe mà ngủ.
Ngày hôm sau
chúng tôi được biết anh theo Nguyễn Hữu Lộc về nhà, nhưng chỉ độ một
hay hai ngày gì đó, vợ Nguyễn Hữu Lộc đuổi thẳng anh ra khỏi cửa. Anh đến
tá túc nhà Trần Quảng *
Thời gian ở
với Trần Quảng Nam, tôi được được nghe kể là Nguyễn Tất Nhiên chẳng
có gì tiến triển khá về tâm lý bệnh hoạn, mà dường như bất thường
hơn nữa. Về sau, trong một buổi họp mặt tại nhà tôi, Đằng Sơn thuật
lại câu chuyện về Nhiên dạo ở với Trần Quảng
"Hôm đó,
Trần Quảng Nam có mời ông Trịnh Duy Phương, tục danh Sân Lộ Thiền Sư,
đến chữa bệnh cho Nguyễn Tất Nhiên. Sân Lộ Thiền Sư bèn kéo Nhiên
vào võ đường của Trần Khang rồi cả hai quì gối trò chuyện với nhau.
Lúc ấy tôi đang tập võ giữa sân. Trong khi Sân Lộ Thiền Sư bảo Nhiên
‘nhà người phải thế này, thế kia’ các thứ thì Nhiên nói: ‘Lòng tui
bây giờ từ bi lắm, bằng chứng là ngày hôm qua tui biết ông Đằng Sơn
ổng muốn tui ăn khúc bánh mì mốc trong thùng rác, vì vậy tui đã moi khúc
bánh mì mốc ấy ra mà ăn.’ Nghe vậy, tôi hoảng hồn dừng tập, bảo
Nhiên: ‘Mẹ! Ông vô lý! Ngày hôm qua tôi không hề có mặt ở đây.'’
Nguyễn Tất Nhiên mặt tỉnh bơ: ‘Đúng, ông không có mặt, nhưng cái luồng
tư tưởng của ông từ phương xa bay đến, chui vào đầu tui, bảo cho tui
biết là ông muốn tui ăn khúc bánh mì mốc, và tui đã làm vừa lòng ông
mà ăn hết cả.’ “Sau
đó, Sân Lộ Thiền Sư kéo riêng tôi ra ngoài, nói: ‘Thằng này đã hết
thuốc chữa. Nó bị Thần Đạo Nhật Bản nhập vô rồi. Ông phải hiểu,
Thần Đạo kinh khủng lắm, giống y như một thứ quỷ. Khi ai ước điều
gì với Thần Đạo thì phải trả giá cho cái điều đã ước. Thằng này
nó có một ý muốn nào đó, ví dụ như muốn cua đào hay muốn được nổi
tiếng, nó bèn cầu nguyện, nhằm ngay cái lúc Thần Đạo đang bay lượn trên
không, nhập mẹ vô nó.’ Sau đó Sân Lộ Thiền Sư nói tiếp với tôi: ‘Thằng
Nhiên nó chỉ còn một hay hai năm để mà thoát, không thì tiêu luôn!’"
Dứt câu chuyện
kể của Đằng Sơn, Trần Nghi Hoàng bật tiếng "xì" thật lớn:
"Sân Lộ Thiền Sư Trịnh Duy Phương!
Cũng lại một thằng cha khùng không thua gì thằng Nhiên!" *
Nguyễn Tất
Nhiên lưu lại khoảng bốn tháng trong nhà Trần Quảng
Lần cuối
cùng tôi gặp Nhiên là tại quán Dakao, lúc ấy anh đang lưu trú nhà Trần
Quảng
"Chú Tám
kìa mẹ!" (Từ lúc nào không biết, hai đứa con tôi tự đặt cho anh cái
tên "chú Tám").
Tôi quay lại,
thấy anh giơ tay vẫy chào, miệng cười nửa nụ.
Vài bạn bè
quen gặp Trần Nghi Hoàng, có kể rằng Nguyễn Tất Nhiên đi đâu cũng nói
"cám ơn vợ chồng Trần Nghi Hoàng đã cưu mang tui hai tháng" và
"nhờ Trần Nghi Hoàng đuổi ra khỏi nhà mà tui mới tỉnh táo lại!"
Anh không chút gì buồn phiền việc Trần Nghi Hoàng đuổi anh, lại còn tỏ
nét "mang ơn" vì "không ai chứa tui lâu được như vợ chồng nó." khi mày sống nhiều người quen gặp mày là phải làm mặt lạ ô hô! ai tai! mày chết rồi, nhiều đứa lạ thành quen! [Vài ngày sau cái chết
của Nguyễn Tất Nhiên, gặp tôi tại tiệm sách Văn Uyển, Nguyễn Ý Thuần
nói, vẻ cay đắng: "Thằng Nhiên nó đi
yên thân nó, chỉ tởm là tởm cho những caí thằng mà lúc thằng Nhiên
còn sống, chúng nó làm lơ chẳng dám tỏ ra quen biết, sợ dây phiền phức.
Nay thằng Nhiên chết rồi, bày đặt viết bài tâng bốc kể lể!"
Thuần tiếp:
"Ở xa
không biết, chứ anh em ở đây, chỉ có Trần Nghi Hoàng, chị, tôi, Trần
Quảng Nam, Đằng Sơn, Nguyễn Hữu Lộc mới có thẩm quyền nói về nó, bởi
vì tụi mình đã từng giúp đỡ, chia xẻ khó khăn với nó dù nhiều dù
ít. Chứ còn bọn kia... Toàn một lũ ruồi bu!"
Tôi không hiểu
và cũng không hỏi xem chữ "bọn kia" Nguyễn Ý Thuần dùng để ám
chỉ ai? Nhưng thấy lạ vì thái độ nổi giận của anh. Xưa nay, dù rằng
trong lối nói có nhiều câng cáo hợm hĩnh nhưng trên bề ngoài, Nguyễn ý
Thuần vẫn tỏ ra rụt rè như con gái!] có thằng gặp mày chỉ một lần "this is a book a book is not a monk!" đã làm thơ viết bài khóc mày lả lướt có những nàng con gái lúc sống mày từng muốn lần khân không được bây giờ mấy em đang đứt ruột khóc thương mày! sướng nhé con trai! "this is a book a book of a fucking life!" câu Anh văn mày học một đời hoài
[Sau khi Nguyễn Tất Nhiên chết được ba ngày,
trên tờ Thời Báo ở San Jose thấy có xuất hiện bài viết về con người
và cái chết Nguyễn Tất Nhiên, ký tên Trần Củng Sơn.
Thoạt tiên, tôi không biết Trần Củng Sơn là ai. Sau, trong một buổi họp
mặt tại nhà tôi, Trần Quảng Nam cho biết Trần Củng Sơn -mà Nam gọi đùa
là Trần Lủng Củng- chính là Trần Chí Phúc, tác giả tập băng nhạc Sàigòn
Em Ở Đó.
Xưa nay, tôi với
Trần Nghi Hoàng đều đồng ý với nhau rằng Trần Chí Phúc là con người
rất háo danh nhưng lại dốt. Trong buổi ra mắt tập thơ Thơ Ngọc Vũ tại
quán café Anh Vũ dạo tháng 12/1988, trước khá đông khán giả, Trần Chí
Phúc đã lên máy vi âm tuyên bố một cách rất thản nhiên rằng:
"Trong toàn bộ Truyện Kiều của Nguyễn Du, tôi thấy chỉ có chừng 20
câu hay, còn tất cả đều xoàng, không đáng nói!" Ngay lúc ấy, tôi
không biết có vị khán giả nào bàng hoàng không, chứ còn tôi -và cả Trần
Nghi Hoàng- đều kinh ngạc sửng sốt. Chưa hết, trong buổi ra mắt tập
thơ Lưu Vong Hành của Trần Nghi Hoàng, tháng 5/1988, tổ chức tại quán
café Gitane, trươc một cử tọa gần 200 người, Trần Chí Phúc đọc lên
sáng tác Bài Thơ Ngày Cưới của Trần Nghi Hoàng in trong tập Lưu Vong Hành,
nhấn mạnh đoạn thơ:
"... giọt em là quán diệt
nên hình hoa
long đong
ta nghe dạ
khúc mênh mông
đầu em nghiêng
giữa chiều không sắc chiều
dài tiếng thở
cô liêu
thơ ta là tịch
mịch..."
rồi khen hay,
nhưng lại bảo "chẳng hiểu gì cả" câu thơ "đầu em nghiêng
giữa chiều không sắc chiều".
Bây giờ,
trong bài viết về Nguyễn Tất Nhiên, Trần Chí Phúc đã đưa ra rất nhiều
điều sai lạc có tính cách hàm hồ, không căn cứ. Đặc biệt câu viết:
"Thơ Nguyễn Tất Nhiên hay là nhờ nhạc Phạm Duy..." đã làm cho cả
ba Trần Quảng
Theo Trần Nghi Hoàng kể thì vào một buổi xế
trưa, Nguyễn Tất Nhiên đang ngồi lầm rầm đọc: "This is a book. A book
on the shelf..." nơi tiệm sách Văn Uyển, Trần Chí Phúc từ ngoài cửa bước
vào. Trần Nghi Hoàng giới thiệu cả hai với nhau. Phúc vồn vã nói cùng
Nhiên: "Tôi nghe tiếng anh đã lâu. Dạo này anh còn sáng tác gì
không?" Nguyễn Tất Nhiên, vẻ ngơ ngơ, nhìn chăm chăm vào mặt Phúc
mà không đáp. Phúc cũng không nói gì nữa, quay qua chuyện trò cùng Trần
Nghi Hoàng. Khi Trần Chí Phúc vừa ra khỏi cửa, Nhiên hỏi ngay Trần Nghi
Hoàng: "Thằng đó là ai vậy? Ông có quen với nó không? Có phải nó
là điệp viên do thằng Tôn Thất Niệm phái lại dò chừng tôi?" Từ sự
việc này mà Đằng Sơn (**) đưa ra giả thuyết rằng bài viết của Trần
Chí Phúc khởi nguồn từ cảm nghĩ đã bị Nguyễn Tất Nhiên xem rẻ.
Cũng theo một luồng dư luận khác trong vòng
bè bạn thì nguyên nhân sâu thẳm trong lòng Trần Chí Phúc về việc "hạ
giá" thơ Nguyễn Tất Nhiên xuất phát từ việc Phúc sắp cho ra một cuốn
băng nhạc mới, nên muốn "nâng bi" Phạm Duy, mong mỏi biết đâu
Phạm Duy nhờ đọc bài này mà "xoa đầu" trở lại Trần Chí
Phúc!
Vì vậy, trong một buổi họp mặt cuối tuần
tại nhà tôi, để bắt Trần Chí Phúc phải tạ lỗi với vong linh người
đã chết, Trần Quảng Nam bàn cách "trừng trị" Phúc -với sự biểu
đồng tình (gián tiếp) của Đằng Sơn (***) và (trực
tiếp) của Trần Nghi Hoàng. Kế hoạch đưa ra là "đánh lừa"
Trần Chí Phúc, buộc phải "lòi" ra 50 đô la đóng góp với anh em
để mua rượu cúng 49 ngày cho Nguyễn Tất Nhiên. Sau đó, dẫu có phân trần
rằng đã đi phúng Nhiên 50 đồng qua tay quyên góp của Đỗ Vẫn Trọn, Trần
Chí Phúc vẫn bằng lòng đem đến "nộp" cho Trần Quảng Nam 30 đô
la.] bạn bè dăm ba đứa cognac một hai chai hương lòng không đợi lửa mày về đây lai rai!!! nhớ mày chết bốn chín ngày thuận hưởng! * Đọc xong bài thơ, Đằng Sơn kêu lên: "Hay! Hay!" Tất cả mọi người cùng "cụng ly" lần cuối với Nguyễn Tất Nhiên. Tôi ngậm ngùi nhớ lại anh: dáng cao ráo, khoòng khoèo, nước da tai tái, đôi mắt ngơ ngơ, cái cười dại dại. Anh tuổi Thìn, bằng tuổi cậu em tôi. Anh thích đùa với Âu Cơ, nhưng cứ mỗi lần anh xáp lại là nó đẩy anh ra mà kêu lớn: "Chú Tám hôi quá! Con không thích chú Tám!" Khi anh sống, tôi tiếp đãi anh bình thường, không thân và cũng không lạ; tiếp anh trên cương vị một người vợ bạn. Khi anh đi khỏi nhà tôi, tôi có nghe lòng dấy lên chút xúc động rồi tình cảm đâu cũng lui nhanh vào chỗ đó. Khi nhận tin anh chết, tôi thấy mừng cho anh được giải thoát, nên dửng dưng không rung cảm. Nhưng rồi ngày một ngày hai, những hình ảnh cũ trong hai tháng anh lưu trú nhà tôi, có lúc hiện rõ trong óc. Kỷ niệm đối với tôi vô cùng quý báu. Kỷ niệm về anh, dù ngắn ngủi, thú vị hay phiền phức, cũng là những gì được tôi tôn trọng và cất sâu vào ký ức tâm tư. Bây giờ, đêm nay, trong bữa giỗ 49 ngày của anh (dẫu chỉ là một tỗ chức tình cờ mang tính cách nghịch ngợm của những người bạn cũ), giữa mùi khói nhang trầm mặc, giữa âm vang đều đều của Đằng Sơn đọc lên bài thơ tế, giữa cái nét nghiêm trang một cách tự nhiên không cố ý trên khuôn mặt các người hiện diện, tôi bỗng dưng thấy lòng bồi hồi kỳ lạ. Và tôi tưởng tượng nơi chỗ ngồi của anh có thấp thoáng khuôn mặt ngây ngây với cái cười hiền nửa miệng; cái cười mà con bé Âu Cơ rất sợ sau một lần anh dọa nó: "Con mà không ăn cơm, chú Tám sẽ cắn! Chú Tám cười như vậy là sắp sửa muốn cắn con nít đó!" Thế rồi, nhìn cái vẻ sợ hãi của con bé, anh bỗng dưng bật lên tràng cười ha ha!!! [] (***) (**) (*)
Đằng Sơn từ đầu câu chuyệﮠđã hăng hái tham dự cuộc "trừng trị"
Trần Chí Phúc trong kế hoạch "đánh lừa" Phúc bỏ tiền ra mua rượu
cúng 49 ngày cho Nguyễn Tất Nhiên. Sau, không hiểu vì lý do gì, lại chối
đi điều ấy và yêu cầu tôi sửa bài viết, không được đề tên anh
trong việc ấy. Tiền hậu bất nhất vốn là cái bệnh của nhiều ông nhà
văn, nhà thơ, nhà báo, và... nhà Tiến sĩ! |
In ra @
© Giao Điểm. Bài vở, thư từ gởi về: giaodiem@giaodiem.com
