- Phong Trào Quốc Gia và Tranh Đấu Giai
Cấp ở Việt Nam
- ANH VĂN và
JACKELINE ROUSSEL
- ▪ Hà
Cương Nghị và Đỗ Văn Bái dịch
CHƯƠNG
II
TỔNG
KẾT 70 NĂM THUỘC ĐỊA
Việc khai thác Đông Dương chỉ khởi
đâu từ năm 1900. Còn trong thời gian về trước, quân xâm lược Pháp phải
bận lo thiết lập việc thống trị bằng binh bị để đề phòng những cuộc
nổi dậy, đàn áp những dân trong xứ không chịu quy hang cùng tảo trừ
quân Tàu lai vãng vùng biên giới. Cũng vì thế việc khai thác trong thời
kì sơ khởi chỉ có tính cách quân sự; đoạn đường xe lửa đầu tiên,
làm từ 1891 đến 1894 dài có khoảng 100 cây số, chỉ có mục đích là
canh giữ quan ải ở biên giới Bắc bộ, và đường xá cũng chỉ làm cốt
đi vào khám phá những vùng chiến khu của quân du kích Việt Nam.
Đến khi nền thống trị về mặt chính
trị và binh bị đã thiết lập xong, tư bản Pháp mới mang vốn đến kinh
doanh. Ngay từ 1882, Lãnh binh Rivière đã biết phân biệt Bắc bộ về lúa gạo,
với Bắc bộ về mỏ than đá ở Hòn Gay chạy dài 150 cây số cùng nhiều
mỏ kẽm, mỏ thiếc.v.v. “Là điều không phải không có liên can gì tới
việc can thiệp của chúng ta”, đó là lời thú của một tay Địa lý học
trưởng gỉa Pháp.
Vì công cuộc khai thác những mỏ ấy,
đến năm 1895, Pháp đã xuất vốn ra 80 triệu quan, và mở đường đất,
đường xe lửa ở xứ Đông dương. Nhưng đến thời Paul Doumer làm Toàn
quyền Đông Dương vào năm 1897, mới khởi đầu một chương trình lớn, xuất
vốn tới 200 triệu quan. Kế hoạch ấy sửa soạn đắp đường cái và
làm đường xe lửa chạy suốt theo duyên hải, và sâu vào nội địa –
Nhưng cho đến nửa thế kỷ sau cũng chưa hoàn thành. Mặt khác Paul Doumer,
vì chủ trương một nền cai trị trường cửu, mở ra công quỹ chung cho Đông
Dương, lập ra những thứ thuế, như thuế Thân, thuế Đất, thuế Nhập cảng,
thuế Rượu, thuế Muối và thuế Thuốc Phiện…
Công cuộc của Sở Lục Lộ làm
trong thời kì đó, như lời bọn thực dân công nhận (1)
“Có tính cách du lịch và phô trương hơn là dùng để đóng góp vào việc
mở mang kinh tế”. Sau 70 năm, thử hỏi sự mở mang ấy đem lại những gì,
đó là điều ta sẽ thấy dưới đây.
I.-
CHÍNH SÁCH THUỘC ĐỊA ĐEM LẠI NHỮNG GÌ?
Nói rằng bọn thực dân chẳng đem lại
gì cho Đông dương cả, thì sai sự thật. Sau 70 năm thuộc địa, sự khai
thác của họ tạo được 16,000 cây số đường rải đá và 3,000 cây số
đường xe lửa, với cả những cây cầu bằng sắt hay bằng xi măng. Họ có
mở nhà thương và trường học, cũng có đắp những đập nước để tưới
90,000 mẫu tây ruộng ở bắc Trung bộ.
Vậy ta nên kết luận thế nào? Thực dân Pháp luôn nêu ra những cái ấy
để quảng cáo công nghiệp của họ, luôn luôn phô trương “cái tài” của
họ, và lập đi lập lại ân nghĩa cùng ân
sủng mà họ đã đem lại cho dân Đông Dương, mà theo lời họ bảo, nếu
không có họ đến, dân ấy vẫn trong vòng u tối.
Một tay viết báo trưởng gỉa tên
H. Cucherousset (2) muốn khoe sự tiến bộ ở Đông Dương đã tự tại viết
rằng: “Sau cái bánh xe bánh gỗ, nay đã thay thế bằng bánh xe kéo bằng
cao xu”.
Thiên hạ đã biết câu chuyện hành
tội: Tantale bị trói ở bên cạnh giòng nước mà phải chết khát. Chế độ
thuộc địa cũng dùng lối tay cầm bầu nước, nhỏ từng giọt vào cổ họng
dân Việt đang khao khát tiến bộ. Những giọt nước không làm hết cơn khát,
trái lại chỉ làm tăng cơn khát. Cái bầu nước kia, dân Việt bị xiềng
xích nên không với tới được. Chắc chắn là lúc xiềng xích kia được
cởi bỏ, thì Việt Nam sẽ tiến thẳng tới sự canh tân, đạt tới cái
thiện mỹ của kỹ thuật, nghệ thuật, và văn hoá. Đông Dương cần phải
có một cải đổi vĩ đại, thế mà chỉ được hưởng có mỗi một giọt
nước. Mà giọt nước kia thật ra không phải cho dân Đông Dương được
hưởng. Xe hoả với đường bộ, trước hết làm ra để cho thực dân
dùng vào việc Quân sự, Thương mãi, và Khai thác sản vật trong xứ để
kiếm lời.
1/ Vận tải.
Đường xá: Sự thật, tài “Kinh
bang Tế thế “ của bọn thuộc địa Pháp, chỉ có bọn chuyên bào chữa
cho đế quốc chủ nghĩa, và bọn tiểu trưởng gỉa ngu muội tin theo được
mà thôi.
Đắp 16 nghìn cây số trong ba phấn tư
thế kỷ là việc hết sức nhỏ mọn đối với kỹ thuật tân thời. Mà
nhựng đường xá ấy thế nào? Đường xấu xí, đá lởm chởm, nhiều nơi
phủ một lớp cát dày đến nỗi xe chạy qua bụi bay mù mắt, bịt tai, bịt
mồm không thở được!
Vừa rồi có chiếu trên màn ảnh một
con đường ở Đông Dương trải nhựa bóng nhoáng, rộng rãi, trồng cây lấy
bóng mát, lại kèm theo một lề đường có tráng xi măng cho xe đạp chạy.
Ôi, con đưởng đẹp đẽ ấy, một con đường đặc biệt, chạy từ một
khu phố ở Sài gòn tới ngoại ô Gia Định, dài chừng 800 mét! Hạng người
ngờ nghệch lấy kính hiển vi ra nhìn thấy chút sạch sẽ trên da lưng con
voi, bèn hạ kết luận rằng con voi sạch sẽ hết cả, và lấy làm vinh hạnh
lắm!
Nhưng ta thử nghe môt tay Địa dư học
trưởng giả, Charles Robequain, giáo sư Đại học đường Rennes tuyên bố:
“Dân bản xứ hưởng ngay ích lợi của
đường xá: Hai bên lề đường người gánh gồng đi nối đuôi nhau, ngày
càng đông thêm ở những quãng gần thành phố hoặc chợ búa.” Và,” Đường
xá ấy giúp cho những xe cũ kỹ của dân bản xứ chạy được êm, hơn xe
bù-ệt của Tàu, xe ngựa ở thượng du Bắc bộ,
xe bò ở Hạ Lào và Cao Mên. Các tiếng xe gập ghềnh qua lại
trong trời đêm mát dịu.” Cái lối nói khêu gợi nên thơ của “tiếng
xe gập ghềnh trong trời đêm mát dịu” cốt để người ta quên một điều,
rằng xe đó gọi là xe bò, người đánh xe phải ì-ạch trên quãng đường
lởm chởm đá dài chừng 50 cây số, dưới trời nắng như thiêu như đốt.
Nó cũng làm người ta quên một hình ảnh nên thơ hơn nữa, rằng đó là
người cu-ly xe kéo, cong lưng trên các ngả đường, dưới ánh nắng của
50 nhiệt độ, hay dưới những cơn mưa như trút!
Xe hơi.
– Đây ta không cần chú ý đến số nhỏ nhà giàu bản xứ có xe hơi
để đi chơi hay làm ăn, nhưng chỉ chú ý đến đại đa số dân chúng.
Theo lời của giáo sư Robequain (1):
“Số xe hơi trong năm 1913 có 350 chiếc, đến 1932 lên đến 15 nghìn chiếc
(2)”
Từ năm 1920, sự vận tải bằng xe hơi đã phát đạt và có 2,500 chiếc
xe-tay cộc cệch, lổng chổng lúc nào cũng đầy ứ hành khách, tính có đến
40 hay 50 triệu dân bản xứ đi xe trong
năm 1930”.
Ta phải khen cho cách thực dân chăm sóc
tính mạng cho dân bị bảo hộ. Một chiếc xe chạy cọc cạch, lổng chổng
mà vừa chở nặng hàng hoá, lại chứa 6 hoặc 8 chục hành khách, mà cứ
phải chạy trên những con đường gồ ghề miền thượng du hay dọc theo
đường đèo Trung bộ. Vì thế, tính từ 1925 đến 1935, tai nạn xảy ra không
biết bao nhiêu mà kể. Lắm lúc người ta thường thấy xe chở khách rơi
xuống hố, lật ngược bánh lên trời, hay xe chết máy giữa đường là thường.
Đường
xe lửa.- Trong thời gian ba phần tư thế kỉ, thực dân Pháp làm ra chừng
3,000 cây số tuyến đường rày xe lửa bằng những nguyên liệu cũ kĩ.
Trong khi ấy ở Mỹ, người ta làm được 700,000 cây số, ở Nga, người ta
chế những đầu tàu 200 nghìn mã lực, ở Mãn Châu người ta dùng máy điện
80 nghìn kilô-vát. Thế mà trong ngót 70 năm, Đông Dương chỉ làm được
3,000 cây số đường sắt, gia dĩ đường lại độc đạo và rộng có một
thước tây, nghĩ cũng không phải việc tày trời. Chỉ có bọn gạo-giấy
cho Bộ Thuộc địa mới lấy đó làm hãnh diện! Giáo sư Robequain tả cảnh
tượng “ngộ nghĩnh” của đường xe lửa việt Nam như sau: “Mỗi chuyến
tàu, ngoài những toa của ba hạng trên, có những toa hạng tư cho dân bản
xứ: Ghế gỗ đóng dọc theo sườn toa, giữa hai dãy ghế có chỗ trống để
hành khách chồng chất hành lý, hàng hoá đủ thứ, và có cả đến heo nữa.”
Hành khách đi hạng tư cùng với heo,
đó cũng là một cảnh “nên thơ”, để dành cho chính sách thuộc địa.
2/
Canh nông -Đồn điền.-
Canh
nông.- Báo chí sách vở của trưởng gỉa Pháp thường khoe rằng công
cuộc khai phá và dẫn thủy nhập điền đã khai khẩn thêm được nhiều
đất đai để làm đồn điền, hay những đất tốt để cày cấy được.
Đất ấy tính ra được hơn một triệu mẫu tây, nhưng người Việt đâu
được quyền khai khẩn, trái lại chỉ cho người Pháp, và thường là họ
hưởng không tốn tiền. Xin xem bản kiểm kê dưới đây sẽ rõ.
Năm 1931 |
Đất cày cấy
(tính theo mẫu tây) |
Đất người Pháp
chiếm làm Đồn điền |
Đất người Pháp
đã khai khẩn, cày cấy được |
Bắc bộ
Trung bộ
Nam bộ
Tổng cộng: |
1.200,000
1.000,000
2.400,000
4.600,000 |
134,400
168,400
606,000
909,300 |
34,350
13,748
351,854
399,988 |
Năm 1937 |
Dân số Việt Nam,
(Trung và Bắc bộ) |
Dân số Pháp tại
Việt Nam |
Dân số Việt Nam
ở thôn quê |
|
18.972,000 |
39,237
Số người Pháp làm chủ đất: 705 |
17.460,000 |
Xem bản thống kê trên ta thấy
một nhóm người Âu chừng 700 làm chủ 1/5 số đất ruộng ở Việt Nam,
trong đó họ để hoang tới hơn nửa không khai khẩn. Trái lại, 17 triệu
dân bản xứ phải sống nheo nhóc trong những khỏanh đất nhỏ, hay không
có đất phải làm muớn cho chủ đất một cách khổ cực.
Ông Colonel Bernard (1)
nói rõ những ai được hưởng những đồn điền miễn phí ấy:
“Nhờ
có sự khai phá, những đất đai trở nên phì nhiêu, song chưa ai lấy cả.
Lẽ ra để cho những nhóm dân nhỏ di cư đến làm ăn, trái lại, chúng ta
để cho những kẻ, tuy biết họ có chút công lao và là tay chân của chính
phủ, dù không xứng đáng với món qùa to quý như thế. Bởi cũng để khỏi
ta làm trái quy tắc di dân ở Đông Dương.”
(- Xem báo “Combat Magasine”, ngày 15-7-45).
Thế là dân Đông Dương chẳng được
hưởng chút gì về đất khai khẩn, do mồ hôi nước mắt họ. Chỉ vài
“tay chân” chính phủ mà chiếm giữ tới hơn triệu mẫu đất – Trong
khi ở Bắc bộ 62% gia đình, mỗi nhà chỉ có 0,36 mẫu, và 30% gia đình có
chừng dưới 1, 80 mét.
Một điều nữa phải để ý, là việc
tháo nước, dẫn thủy nhập điền không dùng những phương pháp để có kết
quả hoàn toàn giải quyết được việc tăng hoa lơi cho ruộng đất. Nó chỉ
có kết quả được cho 1/3 đất để trồng trọt được, và rất tốn
phí. Theo bình quân, hoa lợi đất ở Việt Nam rất thấp: Ở Nam bộ (2) mỗi
mẫu đất chỉ được 12, 1 tạ; Bắc bộ 14 tạ; (kể cả 2 mùa). Trong khi
Miến Diện mỗi mẫu thu 17 tạ,; Nhật bản thu 32 tạ. Hoa lợi kém như vậy,
vì đất cũ đã hết màu (từ nhiều thế kỷ ở Bắc) mà không phân bón tốt.
Nhưng dân Việt không được dùng, vì chất bón đã đem bán ra ngoại quốc.
Đồn
điền.- Cao su là một trong những thổ sản nhiều nhất ở Đông Dương.
Những năm trước chiến tranh, số sản xuất thu hoạch tăng rất nhanh, từ
20 nghìn tấn năm 1934, tăng 45 nghìn tấn năm 1937, rồi 59 nghìn tấn năm
1938, và 80 nghìn tấn năm 1939. Điều kiện phu đồn điền ta sẽ nói sau.
Chí chú ý là tuy mở rộng sự trồng trọt cao su, nhưng không lập một nền
kỹ nghệ cao su: Nếu có, thì sự phát triển kinh tế Đông Dương thay đổi
nhiều
Bởi vậy, nhựa cao su không chế tạo
tại chỗ, mà chở về Pháp cho bọn như Michelin hưởng lợi: Chúng mua
nguyên liệu rẻ, bán phẩm vật tạo ra đắt hết sức.
3/ Kỹ nghệ và Thương mãi.
Thường kẻ nào bênh vực chính sách
thuộc địa, viện lẽ là dân thuộc địa vốn hậu tiến, nên kinh tế
phát triển chậm, cho nên phải giúp họ vượt qua bước đường ấy, trong
lịch sử. Sự thật, vì muốn thu lợi, thực dân bắt buộc phải mở mang
sao cho lực sản xuất tăng đôi chút. Chỉ tăng đôi chút thôi, va chỉ đủ
đáp ứng nhu cầu của họ. Xu hướng thông thường của họ, là hạn chế
kỹ nghệ ở thuộc địa, vì e nó sẽ cạnh tranh với chính quốc, và có
thể sẽ đưa các xứ bị trị lên trình độ có thể thoát khỏi vòng áp
bức. Trong việc khai thác cao su, ta thấy chính họ cản trởviệc lập nền
kỹ nghệ cao su tại xứ. Các ngành khác, có thể thành kỹ nghệ cũng vậy
Thế mà chính kỹ nghệ mời là việc cần thi hành cấp tốc trong xứ, nếu
muốn cho dân thoát khỏi nạn đói hàng năm, khỏi đời sống nheo nhóc bây
lâu. Một tay chuyên môn về vấn đề Đông Dương, là P. Bernard đã thú nhận:
“Kế hoạch tối thiểu làm cho 23 triệu dân Việt có đủ ăn, nhà ở,
cùng hai bộ áo vải một năm, là phải mở nền kỹ nghệ trong xứ sao cho
tới mức ngoài trình độ tưởng tượng của chính chúng ta .”
Đông Dương có đủ điều kiện cho
một nền Đại kỹ nghệ thành lập phát đạt. Tất cả bọn chuyên môn trưởng
gỉa đều đồng ý, công nhận rằng Đông dương là một trong những thuôc
địa có thể kỹ nghệ hoá được. Các nguồn động lực như than đá,
thác nước làm điện…có rất nhiều – nhưng hiện tại khai khẩn chưa
bao nhiêu. Còn nguyên liệu và kim khí, có: Sắt, kẽm, thiếc, chì, nhựa cao
su, bông gòn…cùng các thứ đậu, cà phê. Nông phẩm như: Gạo, bắp, cà
.v.v. thì trong xứ cũng lắm. Nhân công lại rất nhiều và rẻ, vì ở Trung
châu và bình nguyên dân cư đông đúc. Thế mà, ở Đông Dương chỉ có một
cái lò đúc sắt (Bắc bộ). Đáng lẽ than đá được dùng để mở mang thành
Kỹ nghệ Nặng trong nước được, thì chỉ dùng để xuất cảng ra nước
ngoài. Các nguyên liệu khác cũng vậy. Xem những tỷ số thống kê về sự
xuất cảng thì đủ rõ (1)
: Trong tổng số xuất cảng của Đông Dương năm 1937, đồ chế tạo bản
xứ bán ra được 3,5%; còn nguyên liệu xuất cảng 96,5%.
Tỷ số xuất cảng hàng hoá chỉ rõ
tính cách nghèo nàn của kinh tế tại Đông Dương: Năm 1937, căn cứ giá trị
xuất cảng trên đầu mỗi người dân, thì Pháp là 1,570 fr; dân Nam Dương
310 fr; Phi Luật Tân 470 fr; nhưng Đông Dương…chỉ có 180 fr.
So việc thương mại tại Đông Dương
với các xứ khác cho ta ý niệm về chính sách kinh tế của tư bản đế
quốc Pháp. Chính sách ấy có hai mặt. Một là làm Đông Dương thành một
thị trường dành riêng cho sự tiêu thụ hàng hoá chính quốc, làm cho Đông
Dương là một khách hang cưỡng bách phải mua đồ kim loại, cùng kim chỉ,
vải từ Pháp nhập qua (nếu cần còn đánh thuế nhập cảnh rất nặng
vào đồ nhập vào Viễn Đông); Môt mặt, thì giữ chặt lấy nguyên liệu
từ Đông Dương. Vì vậy, đến năm 1937, thì 52% đồ xuất cảng từ Đông
Dương là để qua Pháp hoặc các thuộc địa của Pháp, chỉ 16% bán cho
Tàu, còn lại mới bán cho các xứ khác ở Thái Bình Dương. Cũng cùng năm,
58% đồ nhập là từ Pháp, (hay từ các xứ thuộc địa Pháp), 16% từ Tàu,
và 26% từ các xứ khác.
Cũng nên để ý, gần 50% đồ xuất
cảng từ Đông Dương là gạo, điều đó chỉ làm giàu cho giai cấp đại
điền chủ Nam bộ, nhưng dân chúng lại thiếu gạo ăn, mà gạo là thực
phẩm căn bản cho họ.
II. MỘT TỔ CHỨC CƯỚP BÓC: ĐÔNG DƯƠNG NGÂN HÀNG
Không thể nào lập một bản thống
kê, dẫu ngắn đến đâu của 70 năm thống trị của người Pháp tại Đông
Dương mà không nói đến cái “Ngục Bastille Đông Dương”, là Đông Dương
Ngân Hàng, không vạch rõ sức mạnh của nó đã đè bẹp sự phát triển
trong xứ đến mức nào. Hiểu nó, ta hiểu thêm được nhiệm vụ “truyền
bá văn minh” của Pháp.
Vào năm 1863, ngay khi Pháp mới chiếm
cứ, một chi nhánh của Comtoir National d’Escomte đã mở ra ở Sàigòn. Năm
1873, chi nhánh ấy mở rộng thêm, thành một ngân hàng thương mãi là Đông
Dương Ngân Hàng, do vốn của công ty Société Generale de Credit Industriel et
Commercial, và Banque de Paris et des Pay-Bas góp phần hùn. Từ ngày 21 tháng
Giêng 1875, Đông Dương Ngân Hàng trở nên một cơ sở phát hành giấy bạc,
cho xứ Nam bộ cùng thuộc địa Pháp ở Ấn Độ (Indes Francaise), theo sắc
lệnh, thì nó được độc quyền trong 20 năm. Ngày nay, nó là một chi
nhánh chính thức của những Đại Ngân Hàng: Ba Ngân Hàng sáng lập, và những
Ngân Hàng khác) như: Société Generale, Le Credit Foncier de France, Le Credit Lyonaise. Ngày 31 tháng Ba 1931, Đông
Dương Ngân Hàng được công nhận giữ độc quyền thêm 25 năm nữa. Từ
đó vốn lại tăng thêm, trở thành Ngân Hàng hưởng quyền bảo trợ của
chính phủ trong toàn cõi Đông Dương. Nhưng nó lại vẫn ở ngoài vòng kiểm
soát của chính phủ.
Các tay luật học, khi khảo sát cách
tổ chức Đông Dương Ngân Hàng, đều công nhận nó mang tính chất của một
công ty tư nhân, cái đặc tính ấy đã làm hại rất nhiều cho nền kinh tế
Đông Dương, Ông W. Oualid đã viết rằng:” Đông Dương Ngân Hàng là một tổ chức của
bọn qủa đầu chính trị (Oligarchie), tuy bề ngoài có ban Quản trị do hội
viên cổ phần bầu cử lên, kì thật chỉ để che đậy sức mạnh của một
nhóm đại ngân hang từng thành lập ra nó. Bọn đó nắm hết đại đa số
của các cổ đông, điều hành mọi việc…Còn sự kiểm soát của chính
phủ thì rất tùy nghi, và bị cản trở bởi sức mạnh của các chủ nhân
ông bỏ vốn.”
Người ủy quyền của chính phủ ở
cạnh ban Quản trị chỉ có nhiệm vụ thu thập tin tức mà thôi. Vì vậy,
ngay cả sau năm 1931, Ngân Hàng đã hiện ra như một tổ chức không dính
dáng gì đến chính phủ, ngược lại, chính quyền còn phải nhờ cậy nó
in giùm giấy bạc, công nhận nó được đem danh hiệu chính thức của Nhà
nước trong việc liên hệ với nước ngoài. Thành thử nó vừa được hưởng
những đặc quyền của một Ngân Hàng Quốc gia,, lại vẫn không bị chính
phủ kiểm soát.
Từ 1875, nó đoạt được nhiều đặc
quyền khác. Không những chỉ là nơi phát hành giấy bạc, lại còn là
trung tâm cho vay:Trái hẳn với nguyên tắc thông dụng của các ngân hàng
phát hành giấy bạc, nó đứng ra việc chủ trương cho vay tiền trên bình
diện các nước, như cho chính phủ Tàu, chính phủ Xiêm vay, và cho chính
quyền Pháp ở Đông Dương vay tiền làm đường xe lửa. Nó lại còn bỏ vốn
vào nhiều lãnh vực kinh doanh ở Đông Dương cũng như những quốc gia khác.
Tại Đông dương, nó đầu tư vào nhiều công ty, như Công ty Hỏa xa Đông
Dương và Vân Nam, công ty Thương thuyền Á đông, công ty Than đá Đà Nẵng,
công ty Bông sợi Đông Dương, Liên đoàn Thương mãi Đông Dương, công ty Mỏ
và Kim khí Đông Dương, công ty Điện lực Đông Dương, công ty Nấu rượu
Đông Dương, công ty Cao su Đông Dương. Ngoài xứ Đông Dương, nó còn có cổ
phần trong sở Hỏa xa từ Djibouti đến Addio-Abebas (Phi châu), công ty Tàu
điện và điện khí Thượng Hải, công ty Franco-Tahitienne, công ty tơ lụa
Pháp…v.v.
Vài thí dụ kể trên, đủ tỏ trường
hoạt động của nó rộng lớn dường nào. Toàn thể kinh tế Đông Dương
trong tay nó. Tuy thế lực như thế, nó không hề mở mang gì cho trong xứ cả.
Nó chỉ chuyên đầu cơ tài chính, cho vay, như vậy thu nhiều lợi nhuận
hơn là bỏ vốn vào canh nông, đồn điền hay vào việc kinh doanh cho đám
thực dân bản xứ: Việc đầu cơ buôn bán chứng khoán cổ phần là việc
thu mối lợi chắc chắn hơn. Dù nền cnh nông Đông Dương sống ngắc ngoải
trong thời sơ khai, nhưng Đông Dương Ngân Hàng chỉ cho hưởng một phần
mười số tiền số tiền nó xuất ra, cho vay để khai triển mà thôi. Nó
chú trọng việc kinh doanh nước khác nhiều hơn, nhất là ở Tàu: Gần 70%
vốn của nó luân chuyển ở Tàu, ở Xiêm, hay Singapour. Nó coi Tàu là môi
trường hoạt động chính, và có đủ cách bắt chính phủ Tàu phục tùng
nó.
Ông P.Lamant, trong một bài viết trên
báo LIBERTES, ngày 8-3-46, đã cho ta những chứng cớ kinh khủng về những hoạt
động của Đông Dương Ngân Hàng:
“Càng
ăn, càng ngon miệng muốn ăn thêm, nó (Đông Dương Ngân Hàng) muốn thêm
có lời nữa, nên cũng không nương tay với hạng tiểu kỹ nghệ và điền
chủ Pháp. Nông phố ngân hàng là một cơ quan cho vay bóp họng nổi tiếng,
kẻ tới vay chịu tới 14% tiền lời, ấy là đã phải gán cả cơ nghiệp
để bảo đảm thế chấp. Vả lại, Đông Dương Ngân Hàng dụng ý muốn
đoạt cả những cơ ngơi theo một giá rẻ, chứ mục đích nào chỉ lấy số
lời thường niên mà thôi. Nó thừa cơ hội mà những nhà cửa hay điền sản
mất giá, mua lại với giá 1/10 hay 1/20 giá cũ. Thất cơ lỡ vận, lớp khổ
chủ ấy làm nô lệ cho nó suốt đời. Lớp điền chủ việt Nam là lớp
khốn cùng nhất. Họ đi vay của ngân hàng (Offices de banques) để trả bớt
nợ cũ, và cố trả trước mùa lúa sắp tới. Ngân Hàng bắt làng đòi nợ
cho nó, một khi tiền vay đáo hạn chưa trả - Chính người Lý trưởng phải
dùng những “thủ đoạn hợp pháp” để bắt kẻ mắc nợ phải trả. Vẫn
không thu được, Lý trưởng phải bán
mùa lúa hay gia sản của kẻ nợ. Rút cục, kẻ nợ phải bán cơ nghiệp
cho Ngân Hàng, vì Ngân Hàng tìm đủ cách cho kẻ mắc nợ không bao giờ hết
được nợ cả! Người ta còn nhớ cái lối Đông Dương Ngân Hàng đã “đổi”
đồng bạc Đông Dương trước thì theo ngân-bản, sau theo “kim-bản”, nghĩa
là theo ngân-bản thì tới ngày 31-51930, đồng bạc nặng 27 gram, trị giá
có 7 quan, nhưng khi qua kim-bản, nó trị giá 10 quan. Như thế nghĩa là đã
gian lận bằng cách tăng giá đồng bạc lên 42%! Rồi giá đồng bạc theo
kim-bản cứ thế tăng lên mãi. Lũ con nợ phải trả gần gấp đôi số nợ
đã vay: Đồng bạc kim-bản giá gần gấp đôi đồng ngân-bản, nhưng vẫn
gọi là đồng bạc. Và Đông Dương Ngân Hàng bắt con nợ phải trả bằng
đồng kim-bản, cũng không giảm cho số nợ, mà giá vàng cũng không đổi
theo giá mới của đồng bạc. Vì thế thiên hạ phá sản, có nhiều người
phải tự tử.
“Cả
một dân tộc bị Đông Dương Ngân Hàng tham tàn ấy thống trị, cho đế
khi xảy ra chiến tranh, xứ Đông Dương bị cơ quan hiểm độc ấy vơ vét
sạch.”
Thêm vào tang chứng kể trên, ta còn
có thể phụ vào lời của W. Oualid, giáo sư luật học, người không ai
nghi ngờ là thiên vị đầu óc. Ông Oualid thêm vào đặc tính của Ngân
Hàng, rằng:
“Là
một ngân hàng kinh doanh, nó chỉ biết thu lợi, chỉ bày mưu kế sao cho thêm
lợi. Là một ngân hàng phát hành giấy bạc, nó lợi dụng đặc quyền ấy
để tham gia vào các cuộc kinh doanh tại ngoại quốc hay các xứ thuộc địa, sao có lợi cho nó, chẳng cần biết có hại
cho nền kinh tế Đông Dương hay không! Vì đã giũ độc quyền, nó không sợ
cạnh tranh trong xứ, và trong chính sách buôn bán, nó có tính cách ngoại
giao và chính trị rõ rệt.”
Chỉ cần ghi vài tên tuổi, chức vụ
một vài người trong ban giám đốc đương nhiệm tại Đông Dương Ngân
Hàng, ta tức khắc hiểu cuộc đánh chiếm Đông Dương hoàn toàn do trục lợi:
Alexandre
Cellier: Giám đốc Comptoir National d’Escompte, của Compagnie du Gas de Paris,
cũng là Giám đốc của Phi châu Ngân Hàng, của Credit Egyptien, của Société
des Cokeries de la Seine v.v.
Jean
Laurent: Phó Giám đốc Pháp Hóa Ngân Hàng, Giám đốc Caisse Centrale d’Escompte,
giám đốc Air France, công ty Muối ở Djibouti, Sfax và Madagascar .v.v.
Henri
Jahan: Giám đốc Ngân Hàng Paris và Hà Lan (Đảng cố đạo Bình dân
M.R.P. có dính dấp đến Ngân Hàng này, nên ta đã thấy tại sao có thái độ
cả quyết đòi đánh chiếm Đông Dương), Giám đốc Ngân Hàng Trung Âu,
Giám đốc công ty Hoả xa Maroc, Giám đốc công ty dầu hỏa..v.v.
Emie
Minost: Giám Đốc Đông Dương Ngân Hàng đương nhiệm, Giám đốc Credit
Foncier Egyptien, Ngân Hàng Quốc gia Ai cập.v.v.
Philippe
Langlois Berthelot: Giám đốc Financière de Caoutchous Compagnie des Coutchou s du
Mekong.v.v.
Mười lăm nhân viên đầu nậu trong
ban Quản trị Ngân Hàng Đông Dương đều có những chức vụ tương tự
như thế cả.
Ta cũng không lấy làm lạ khi ở thuộc
địa cũng như ở chính quốc, Đông Dương Ngân Hàng lúc nào cũng đỡ đầu
cho bọn Phản động, bọn thù địch hàng đầu đối với giai cấp Lao động
tại Pháp cũng như tại Đông Dương. Lúc có biến, chúng cấp tiền cho lũ
quân chủ phản động là Cagoule. Dưới thời bị Đức chiếm đóng, giám
đốc của nó là Paul Baudoin đã thành Tổng trưởng trong chính phủ Pétain.
Đầu năm 1945, nó nhúng tay vào việc buôn súng lậu cho bọn quân chủ Tây
Ban Nha, và vừa rồi, nó cũng nhúng tay vào vụ
D.G.E.R, là bọn Gestapo (Bộ phận trinh thám của Phátxít Đức) thuộc phái
De Gaulle.
Đông Dương Ngân Hàng là thành trì của
chính thể thuộc địa tại Đông Dương, nó cũng là thành trì của tư bản
Pháp, đồng thời cũng là cột trụ cho bọn phátxít đang muốn ngóc đầu
lên.
II. ĐẶC ĐIỂM CỦA CHẾ ĐỘ THUỘC ĐỊA.
1/
Nhà tù nhiều hơn trường học.
Bọn đồ đệ của chính sách thuộc
địa, lúc nào cũng luôn miệng nói mấy chữ “văn hoá”, “văn minh”.
Nghe bọn chúng nói, thì nuớc Pháp phải có mặt ở Đông Dương vì trình
độ ngu dốt của dân bản xứ, chưa đủ trình độ để cai trị lấy mình.
Theo lời lẽ bác ái cao thượng của chúng, thì Pháp quốc chỉ chăm lo sao
cho dân chúng sớm trưởng thành. Chúng càng nói bao nhiêu, thì càng dối bấy
nhiêu. Vả lại, lời nói có nghĩa gì, chỉ hành động mới đáng chú ý.
Mà trong hành động thì đế quốc đầy tội lỗi. Ta thử xem việc học.
Tỉ số dưới đây, là những con số
chính thức từ phủ Toàn quyền công bố trong những năm 1930, 1939, 1941. Những
con số cho ta thấy, năm 1930 toàn cõi Đông Dương có 4,806 ngôi trường. Từ
1930 đến 1941 (trong 11 năm), bọn cai trị cố gắng làm thêm 850 nhà trường
nữa. Nhưng nếu số trường học đã ít như thế, số nhà tù tăng nhanh gấp
bội, rất tốt đẹp: Năm 1939 có 14,350 nhà tù. Năm 1941 có tới 20,852 nhà
tù. Tính ra năm 1941, ta có 1 nhà trường
cho 3,245 người dân, và 1 nhà tù cho gần 1,000 người. Tỉ số khá vinh
dự cho nền văn hoá Pháp! Tất nhiên ta phải nhớ rằng trong hoàn cảnh ấy,
tỉ số thất học trên toàn quốc trung bình là 60%, còn vùng Thượng du thì
phải kể 100%.
Điều đó chứng tỏ bọn Bảo hộ
không hề vội vàng lo nâng cao trình độ học vấn của dân Việt. Hay là
dân này không chịu học? Muôn nghìn chứng cớ chứng tỏ tinh thần hiếu học
của họ, nhất là chứng cớ về hội “Đông Kinh Nghĩa Thục” (1)
đã bác bỏ ngay lí lẽ trên. Để rõ hơn, không gì bằng dẫn ngay lời của
Louis Roubaud, trong cuốn “Việt Nam”, có câu:
“ Một
bước mà dân bản địa trèo lên được, là một bước trụt xuống của
người Âu…(hạng sau này) họ không chịu được là đôi bên có thể lên
cùng một bước thang ngang nhau. Nói trắng ra, bộ óc thực dân là như thế
này: “Một người Việt được học là mất đi một tên cu-li.” Bọn thực
dân có cảm tưởng làm một việc ngược với quyền lợi của chúng, nếu
chúng mở sự học vấn cho dân bản xứ.”
Một nền học vấn chỉ tới Trung đẳng
và Cao đẳng, cố nhiên là chưa mở mang gì. Trong một xứ 23 triệu dân, chỉ
có 6 trường Trung học (Trong đó 3 trường dành riêng cho người Pháp), và
chỉ có 1 trường Đại học.
Môt minh họa cho ta thấy sự thứ yếu
của học vấn: Nha Học-chính Sài gòn trông tồi tàn như một cái chuồng
ngựa, đứng bên cạnh một dãy nhà nguy nga, là nơi chế thuốc phiện.
Điều khó khăn nhất mà thanh niên hiếu
học Việt Nam gặp phải, là con nhà nghèo. Ở Trung Bộ chẳng hạn, trẻ nhỏ
tập viết, phải dùng que vẽ trên cát, hay chấm nước viết trên tấm gỗ,
vì giấy bút, mực đắt quá. Trong một xứ mà, năm 1937, 90% dân kiếm bình
quân 80 quan mỗi tháng, sách vở thì cũng đồng giá – hay có khi còn đắt
hơn bên Pháp – thì một cuốn sách học giá 30 quan, một cuốn Trung đẳng
gía 70 quan (hay có khi là 100, hay 150 quan). Dân nghèo làm sao mua nổi?
Việc thi hạch lại rào đón kỹ
càng để hạn chế bớt học tròn được lên Trung đẳng. Thi bằng cấp Tiểu
học Đông Dương – cũng như các thuộc địa khác – khó khăn, chặt chẽ
hơn cả ở chính quốc. Một điều cũng nói thêm, là mỗi năm, học trò
được cấp học bổng du học cực kì ít ỏi.
2).
Chế độ Võ lực và Độc đoán.
Thật là trống rỗng, một khi người
ta nói đến quyền chính trị của dân chúng xứ Đông Dương, vì quyền ấy
không có. Luật lệ bản xứ đã đẩy dân ấy xuống hàng cuối cùng, bị
coi là người hạ đẳng trên mọi phương diện.
Đại đa số dân chúng, nếu không phải
là toàn thể, bị bịt mồm bịt miệng, không được tự do báo chí, không
tự do hội họp, tổ chức, không tự do thông hành trong xứ. Luôn luôn bị
kiểm soát, canh giữ suốt năm suốt tháng. Dân bị nhục nhã đủ bề, dưới
sự hống hách của quan cai trị, bọn lính chiếm đóng, lũ thực dân, công
chức sở thuộc địa như sở thuốc lá, thuốc phiện, rượu…Nhân dân sống
trong vòng khiếp sợ quanh năm. Thực dân có toàn quyền định đoạt sự sống
chết của dân bản xứ: Chỉ có thực dân, nhà binh cùng lực lượng cảnh
sát mới có quyền giữ khí giới. Trái lại, dù người dân sống trong
vùng có thú dữ cũng không được quyền có vũ khí, dù là để đi săn.
Người da trắng là Trời, dân bản xứ là nô lệ. Lối gọi tao-mầy chỉ
dân da trắng được quyền, còn dân bản xứ phải thưa-bẩm, vâng-dạ đối
với họ.
Hai tay “cấp-tiến” Albert Sarraut và
A. Varenne cựu Toàn quyền Đông Dương, muốn tạo ra cái mặt nạ Cộng hoà
hòng che đậy chính sách thuộc địa dã man, nên thành lập tại Đông Dương
những Hội đồng bù nhìn, như Hội đồng Thuộc địa và Hội đồng Thành
phố. Lấy thí dụ, như Sàigòn là “một cảnh tự do” so với các nơi khác:
Bên cạnh 120 nghìn người Việt có 5,000 người Pháp, nhưng Hội đồng Thành
phố có 12 Nghị viên Pháp và 4 dự khuyết, cùng với 6 hội viên Annam và 2
dự khuyết, được bầu theo lối hạn-chế tuyển-cử. Gia dĩ, bọn cai trị
luôn đưa thủ hạ của chúng vào đó. Chỉ đến năm 1936, nhóm Tranh Đấu,
mặc dù bị phản đối của bọn cai trị, mới lần được lần đầu tiên
có 2 nghị viên Thành phố, để thay mặt một chính đảng của người Việt,
dĩ nhiên bên cạnh họ vẫn còn đám thủ hạ thực dân. Theo nhà báo Louis
Roubaud, thì ngay Poincaré cũng phải nói, “Hội đồng dân chủ cho dân bản
xứ, có tên trịnh trọng là Hội đồng Dân biểu, thật ra chỉ là cái vỏ.”
Chế độ thuộc địa đè nặng trên
cuộc sống những ai chẳng may sinh ra trên mảnh đất Đông Dương ấy. Bọn
Cố đạo thì vừa làm Mật thám, vừa làm ngu-dân để phụng sự cho mục
đích đế quốc. Bọn này, một tay cướp đất của tín đồ, một tay rảy
nuớc Thánh vừa quất roi mây vào đít dân nghèo. Có một Cố đạo đã bảo, “chúa Trời sinh ra
cây mây tại Việt Nam, đó là để trừng trị dân Việt.”
Ông ta hẳn cũng có thể nói thêm, “Chúa Trời sinh ra đất Việt phì
nhiêu, là để cho các Cố đạo”.
Người Đông Dương sống ngay trên xứ
mình, nhưng cảm tưởng như trên một xứ xa lạ nào. Sống trên đất mình
mà họ bị xua đuổi, cùng bị đánh đập hàng ngày. Không một luật lệ
nào che chở cho họ. Vì thế nên họ đành bấu víu vào luật pháp cao xa
mà sống. Bị đè ép ở thế gian, họ tìm an ủi nơi cảnh đẹp đẽ ở
trên Trời. Và các tay Toàn quyền như Pasquier, năm 1930-31 khuyến khích thêm
sự mê tín ấy, bằng cách ủng hộ sự xây chùa, lập miếu và nhất là mở
mang nhà Thờ.
Ta thấy rằng trong giai đoạn đế quốc,
Tư bản đã quên hẳn thời kì chống đạo lúc họ làm cách mạng Tư sản
trưởng giả, đoạt chính quyền. Nay chính họ lại khuyến khích sự mê
tín tôn giáo trên mọi hình thức, chỉ cốt duy trì chính quyền của họ.
Độc tài cùng sử dụng võ lực
không chỉ riêng là chính sách của lớp cai trị. Bọn lính tráng người Pháp
ở Đông Dương - nhất là lính Lê Dương lại tàn nhẫn trắng trợn, hết
sức khốn nạn. Chúng say sưa rượu chè, lại không sợ bị trừng phạt
gì, nên tha hồ cướp bóc, hãm hiếp, áp bức dân chúng. Người ta chỉ cần
đọc cuốn “Indochine S.O.S” (Đông Dương kêu cứu mạng) của bà André
Viollis, hay cuốn “Lên án chính sách Thuộc
địa Pháp” của Nguyễn Ái Quốc
thì đủ tang chứng.
Không chỉ ở bọn lính tráng mới
có những hành vi như vậy. Đoạn sau sách này, chúng ta sẽ cùng nhìn vào
hành vi mà những người thợ trong các đồn điền cao su gánh chịu. Họ bị
giới chủ ngược đãi, đến nỗi mà L. Roubaud phải gọi là “chính sách
nô lệ”. Lại có thêm sự hống hách của bọn thực dân xi-vin (dân sự)
hợp lực vào nữa Thí dụ tại Sàogòn, bọn chủ Pháp của các hang xe điện,
xe hơi, rất ghét mọi thứ xe ngựa, chúng coi là dám cạnh tranh với chúng,
nên người ta thường thấy những chiếc “xe hòm quẹt” ấy thường bị
nã những phát súng sáu vào đầu người đánh xe, từ các xe hơi bắn ra. Dù
bị giết chết, nhưng không toà án nào xét xử. Có khi người ta thấy một
xe ca-mi-ông hay xe buýt cố tình nghiền nát những
“xe hòm quẹt” trên đường phố.(1)
Chúng tôi thêm nơi đây vài lời mô
tả cảnh nhà tù. Báo La Lutte tại Sàogòn (ra tháng 10,11-1934) có viết về
nhà tù nỗi tiếng nhất, là nhà tù CônLôn, như sau,
“Một
gian phòng dài 12 thước, rộng 8,5 thước, chỉ để giam đủ cho 40 người
tối đa, nhưng bị nhồi tới 80 tù nhân. Cái cửa độc nhất rộng 0,70
thước, không đủ không khí cho người thở. Thêm vào là những mùi hôi thối
từ nhà tiêu trộn lẫn với mùi nồng nặc của mồ hôi nhễ nhại của những
thân hình trần trưồng.”
“Nhà
thì thường không chịu nổi bão táp, nên nó suy sụp trên đầu dân tù như
năm 1931, tù ở khám Pecherie và một số tù phải chết…Lúc nước xuống,
tù phải đi mò san hô, rách chân, trầy tay. Họ phải mang về một số nhất
định, nếu không, sẽ bị đánh đá và bỏ vào ngục tối…Tù nhân thay
bò để kéo những xe chở nặng, nhiều kẻ vì đói và kiệt sức ngã gục
giữa đường, rồi bị xe đè chết. Thường ngày tù phải kéo xe nện đất
dưới trời nắng cháy da.”
Những chuyện đó kể không sao hết
được. Bất cứ nơi nào, dưới chế độ tư bản nào, những cảnh nhà
tù đều giống nhau. Những người đã thoát chết ở Buchenwald, Auschwitz,
Dachau (1)
và nhiều nơi khác, họ đã là chứng nhân những cảnh khủng khiếp: Song họ
lại thường quên rằng, tại nước “Đại Cộng hoà Pháp” cũng không
kém, cũng có những đao phủ tương tự phục vụ cho chúng như thế. Đó
có phải một án đáng đem ra xử trước lương tâm nhân loại hay không? Những
án ấy, hạng Xã hội như đám Moutet, hay hạng Cộng sản (?!) Đệ Tam Pháp
đều không muốn nhắc đến. Chúng đang mải hô hào cho đám Liên Hiệp
Pháp (2).
3.-
Nền Văn minh của thuốc phiện và Rượu cồn
Chỉ nhìn qua Ngân qũy Đông Dương
cũng hiểu ngay tính cách của cuộc đô hộ đế quốc. Dưới đây là bản
Thống kê Ngân quỹ năm 1933 và 1938 đã thâu được:
|
1933
Tỉ số Ngân quỹ |
1938
Tỉ số Ngân quỹ |
Thương Chính, ty Rượu,
Thuốc phiện và Muối |
82,3% |
79,6% |
Enregistrement |
10,4% |
13,5% |
Kỹ nghệ |
7,3% |
6,9% |
Tỉ lệ so sánh kỹ
nghệ. |
1/10 |
1/10 |
|
|
|
Theo tỉ số trên ta thấy thuốc
Phiện, Rượu cồn choán hết 6/10 ngân quỹ, nhưng kỹ nghệ chỉ 1/10. Tính
đục khoét và hèn mạt của lối khai thác thuộc địa đã chứng tỏ qua mấy
con số trên.
Chính
sách đặt ra các ty thuốc phiện, rượu và muối đã bị dân Việt đả đảo.
Chính sách ấy đã áp dụng tại Đông Dương một cách áp chế như hồi
phong kiến. Một món tối cần như muối, bị Thương chánh đánh thuế rất
cao, dân phải mua giá đắt. Ông P.Gourou đã nói như sau,
“Việc Thương chính đặt ty giữ độc
quyền về muối có cái còn tệ hại hơn cả sự độc quyền về thuốc
phiện và rượu cồn. Muối là món cần dung cho Âu châu, nhưng đối với
người Á đông nó là chuyện sống chết. Ở Viễn đông, gạo có thể ví
như bánh mì của người Âu, thì mắm muối và cá khô muối cũng có thể
ví như món thịt hầm của người Âu. Khen thay thiên nhiên đã cung cấp cho
Việt Nam một dải ruộng muối dọc theo bờ duyên hải và nhiều bãi cát
trong nội địa có thể làm ruộng muối được.
“Dân chài cá nếu không có muối
thì phải đổ cá đi vì trời nóng thối ngay…Lắm lúc, thấy kẻ chài cá
phải khóc mà vứt kết quả một ngày công của mình, vì không có tiền
mua muối ướp cá, vì giá muối quá cao. Trong lúc ấy, muối chất thành đống
chỉ cách chỗ anh ta có mấy trăm thước !
“Năm 1929, thuế muối đem lại cho
ngân quỹ Đông Dương 11 triệu đồng, (1/10 ngân quỹ) nhưng nhân dân nguyền
rủa nó vô cùng…” (1)
Ba ty: Thương chánh, Rượu cồn &
Thuốc phiện và Muối, đặt ra, nào những cơ quan kiểm soát, nào hệ thống
mật thám, điềm chỉ để bắt bớ truy tố, hành phạt kẻ buôn lậu rất
tàn bạo.
Mỗi khi khi nhà Chức trách ra lệnh cấm,
như không cho tự do bán rượu, thì toàn xứ bị đàn áp một cách quy mô
ghê gớm. Ta thử đọc biên bản một tay Khâm sứ Bắc bộ, tên Simoni gửi
quan Toàn quyền Đông Dương (2-3-1912):
“ Cuộc đàn áp (nấu rượu lậu) hết
sức tàn nhẫn, hình phạt rất nặng, nên bọn điềm chỉ hoá ra rất đông.
Nếu không có vụ nào để bắt, chúng bay ra để gieo họa. Chỉ cần một
nắm gạo ngâm chua vứt vào sân nhà nào, là cả nhà đó phải tan nát. Hơi
thù nhau là có chuyện ấy xảy ra. Thôn xã sống trong vòng luôn luôn khủng
khiếp như thế.”
Nhưng còn những chuyện quái đản
hơn thế: Năm 1930, vài tay Khâm sứ Trung bộ cưỡng bách dân phải uống một
số rượu đã định. Toàn quyền Albert Sarraut (một tai mắt của Đệ Tam Dân
chủ Pháp) đã khuyến khích việc mở thêm nhiều cơ sở nấu rượu và thuộc
phiện. Nguyễn Ái Quốc, nay là hồ Chí Minh, đã viết về chuyện đó rằng
(2):
“Ông Albert Sarraut đạo mạo kia, mồm
nói đầy những sự nhân đạo, ai cũng biết thế, nhưng không kiêng một tội
ác nào. Đây là chứng cớ từ một bức thư của ông ta lúc làm Toàn quyền
Đông Dương gửi cho thủ hạ trong việc vơ vét tiền về quỹ thuộc địa:
“Cùng
khâm sứ,
“Theo
lời kêu gọi của Chánh đốc sứ Thương Chánh, tôi hân hạnh yêu cầu
ngài giúp sức với các chức việc trong việc mở thêm các ty bán thuốc
phiện & rượu cồn.
“Về
việc đó, tôi kèm đây những bản danh sách liệt kê những ty cần mở ở
những làng đã ghi tên, những nơi hoàn toàn chưa có thuốc phiện &rượu
cồn.
“Dựa
vào oai thế của các quan cai trị, trong hạt, ngài có thể dùng quyền lực
riêng mà làm những người buôn bản xứ thấy rõ mối lợi lớn trong việc
buôn bán thêm này.
“Về
phần tôi, sẽ cho các tay tuyên truyền, đi khắp nới cổ động việc thiết
lập những ty ấy. Hay là ngài muốn hành động trước việc ấy, thì cứ
tin cho tôi rõ.
“Chỉ
có sự hợp tác chặt chẽ giữa chi bộ của ngài và chi bộ của tôi,
chúng ta mới đạt hiệu quả tốt để làm lợi cho kho bạc. Ký tên: A.Sarraut.”
Tính ra, có 1,500 ty rượu cồn và thuốc
phiện cho 1,000 làng, mà chỉ có 10 nhà trường cho các làng ấy. Trước khi
có bức thư ấy, người ta đã tống cho 12 triệu dân bản xứ (gồm đàn
bà trẻ con) 24 lít rượu cồn một năm.
Chúng tôi không nói nhiều những điều
ích lợi của chính sách thuộc địa. Nói
hết, phải có một cuốn riêng, và không nằm trong mục đích cuốn này.
Tang chứng cụ thể về sự tàn bạo, có thể tìm trong các cuốn đã dẫn.
Chúng tôi chỉ kể đại lược.
Kết luận tóm tắt của chương này,
có ba điểm:
1- Đế quốc pháp hẳn có mang đến
vài tân tiến của văn minh mới, nhưng chỉ trong mục đích làm lợi cho
giai cấp thống trị, và cũng để bóc lột được thêm nhiều, cùng giam
hãm dân trong vòng cùng cực, áp chế như thời Trung cổ.
2- Nếu thực dân đưa vào Đông Dương
vài hình thức sản xuất theo đường lối tư bản, nếu chúng đưa vào
vài mở mang trong xứ, thì chúng đã tìm hết cách kềm hãm mọi phát triển
kỹ nghệ, điều độc nhất có thể nâng cao trình độ sinh hoạt dân
chúng cùng những tiến bộ tại Đông Dương. Chúng duy trì lối canh nông cổ
hủ, duy trì bộ máy cai trị phong kiến quan lại. Dựa vào bọn này, chúng
bảo tồn cùng khuyến khích mọi mê tín dị đoan thời cổ,
3- Sau hết, ta không thể không so
sánh phương pháp thực dân Pháp với thủ đoạn của Phát-xít Hítle. Người
ta thường tuyên truyền trên thế giới, là sự dã man là đặc tính của
người Đức ở quãng lịch sử mới đây. Nhưng người ta quên nói đến
tư bản Pháp (và tư bản các nước), khi cần, họ cũng dã man tàn bạo như
Phát-xít. Không ai có thể cam đoan, rằng những phương pháp mà đế quốc
đang áp dụng tại Việt Nam, lại chẳng đem dùng với thợ thuyền ở
Pháp, khi phong trào thợ thuyền nổi dậy ở Pháp.
Có thể nói, ngày nào xứ Đông Dương
và các thuộc địa còn chịu trong chế độ bảo hộ bóc lột dã man, thì
những câu “Cộng hoà”, “Gieo rắc văn minh” của họ, chỉ là những
sáo ngữ, giả dối và lừa gạt, dù cho câu nói ấy xuất phát từ cửa miệng
những người tự xưng “Tả-phái” cũng vậy.
- Hết Tập Một
- (Novembre 1950)
|
In ra @ 