Từ
thế kỷ
thứ VI trước Công nguyên, Phật Thích Ca đã truyền bá phương pháp
tọa thiền tại Ấn Độ, được người đời trân quý về tác dụng và
công hiệu của nó. Thiền
(meditation) đem sức mạnh đến cho cả cơ thể và tâm linh, còn gọi là
tâm thức (Mind), mà theo Lão Tử là ở 3 nơi: Óc, tim và bụng. Tổ
sư của Thiền tông Việt Thầy Tăng Hội không những
giỏi về Phật học, mà giỏi luôn về Lão học và Nho học. Đạo Phật từ
Ấn Độ được truyền sang Việt Nam vào thế kỷ thứ III, rồi từ Việt
Nam lại được truyền sang Trung Quốc vào thế kỷ thứ VI với vị tổ sư
đầu tiên dạy Thiền là Bồ Đề Đạt Ma, nhỏ hơn thầy Tăng Hội tới
ba trăm tuổi. Đạt Ma Sư Tổ từ Ấn Độ sang Trung Hoa phát triển môn võ
thuật Thiếu lâm Thiền tông. Thầy Tăng Hội
không phải chỉ là thiền tổ của Việt Nam mà còn là thiền tổ của
Trung Hoa, vì Ngài đã qua Trung Quốc để dạy thiền vào giữa thế kỷ thứ
III. Cần đọc
thêm tác phẩm “Thiền Uyển Tập Anh” về thiền Việt Sau
khi tổ sư Tăng Hội đã dạy thiền tại Giao Chỉ, rồi sau đó mới tới
kinh đô của nước Đông Ngô vào thời Tam Quốc để giảng dạy Phương Pháp
Đạt Thiền tại chùa Kiến Sơ, do thầy đã thuyết phục được vua Ngô
Tôn Quyền xây cất. Đến đời con là vua Tôn Hạo đã xin quy y và thọ 5
giới với thầy Tăng Hội. Thầy là người đầu tiên vận động cho người
dân nước Ngô được xuất gia.
Thiền hay thiền
na (tiếng phạn là dhyana), là phần thực tập nòng cốt của đạo Phật. Bản
chất của thiền là niệm, định và tuệ. Thực tập thiền có tác dụng
nuôi dưỡng và trị liệu cho cả thân và tâm. Niệm hay
chánh niệm (samyaksmrti) là nguồn năng lượng giúp ta ý thức được
những gì đang xảy ra trong giây phút hiện tại, trong thân, tâm và trong
hoàn cảnh. Thí dụ: niệm cơn giận … Định là chú tâm. Tuệ là tuệ giác
chuyển hóa được cơn giận thành năng lượng của hiểu biết, chấp nhận,
xót thương và hòa giải. Thiền là loại trừ hay là đốt cháy mê đắm,
là phải tập buông bỏ những nhiêu khê bận rộn của cuộc sống, làm cho
tâm ngay thẳng lại, tạo ra hỷ lạc. Phải diệt trừ 5 loại ngăn che: tham
đắm, giận hờn, mê ngủ, lăng xăng hối hận và nghi ngờ. Tập thiền là
lau sạch cái tâm để dần dần hết vô minh, để có hiện pháp lạc trú. Nhìn sâu
vào hiện tại ta có thể thấy được cả quá khứ và tương lai. Như
khi nhìn đám mây, thấy quá khứ là nước sông hồ biển cùng sức nóng mặt
trời; Thấy tương lai là cơn mưa. Thực
Tập Hơi Thở Chánh Niệm: Thiền
điều hòa hơi thở là phương pháp hữu hiệu chống lại sự âu lo
(anxiety), và những áp lực về tinh thần tạp niệm (stress), căng thẳng do
áp huyết cao, mà những người sống bằng đầu óc suy nghĩ nhiều quá, dễ
trở nên căng thẳng. May mắn thay cho những ai biết quân bình con tim và khối
óc của chính minh trong cuộc sống. Trước
hết là sổ tức: tâm loạn thì dùng phương pháp đếm. Thở vào đếm một,
thở ra đếm một; Thở vào đếm 2, thở ra đếm hai. Đếm cho đến mười
rồi đếm lui trở lại đến một. Tập một hồi không còn lộn thì tâm bắt
đầu định. Tiếp theo là tùy tức, theo dõi hơi thở không cần phải đếm.
Con người
còn thở được thì thiền còn sống. Theo thiền quán, hạnh phúc
chân thực là sự có mặt trong giây phút hiện tại. Nuôi
Dưỡng Đạo Chí Bằng Cái Nhìn Sâu Sắc Khi
tiếp xúc với hình ảnh âm thanh thì phải có chánh niệm sâu sắc; Chánh niệm
là khả năng nhận diện đơn thuần về sự có mặt của một đối tượng,
không phê phán, không xét xử, không tham đắm vào đối tượng ấy, cũng
không chán ghét xua đuổi đối tượng ấy, và nhất là không xem thường
hoặc không quan trọng hóa nó. Ví dụ, ta có một vùng đau nhức trong cơ thể.
Ta chỉ nhận diện sự đau nhức ấy. Với năng lượng của định và tuệ,
ta có thể thấy và hiểu được, tầm quan trọng và nguyên do đích thực của
vùng đau nhức ấy, và sự chửa trị sẽ được căn cứ trên tuệ giác
mà niệm và định đem lại. Nếu ta lo lắng nhiều quá, nếu ta tưởng
tượng nhiều quá, thì những lo lắng và những tưởng tượng ấy sẽ làm
ta căng thẳng, và sự đau nhức sẽ tăng thêm. Nó không phải là ung
thư mà ta tưởng tượng nó là ung thư, ta có thể lo lắng và sầu não đến
mất ngủ. Khổ đau vì thế tăng lên gấp bội và sẽ đưa tới một tình
trạng nghiêm trọng hơn. Ví dụ, nếu mũi tên thứ 2 bay tới và cắm đúng
vào vết thương gây ra do mũi tên đầu, thì sự đau nhức sẽ không nhân
thành 2 mà sẽ nhân thành 10. Vì thế ta đừng để cho mũi tên thứ hai
hay mũi tên thứ ba (tưởng tượng và lo lắng) bay đến. Còn phải
có quyết tâm lớn gọi là đạo chí. Cái mình thấy sâu sắc gọi là quán chiếu. Có
sinh là có tử, kiếp người cũng như mọi sự vật đều như huyễn hóa.
Người tu phải có định để chọc thủng được cái vô minh, và thấy
được chân lý. Muốn có định thì phải củng cố đạo chí. Quán tưởng
là nhìn vào cái tưởng là hạnh phúc dục lạc, để thấy được cái sự
thật không hạnh phúc của chúng, để không còn bị mê đắm. Vọng
tưởng thường tạo ra những tri giác sai lầm của tham đắm, đam mê, hận
thù, ganh tị, sợ hải, khổ đau và phiền não gây ra, chỉ có thể được
hoàn toàn chuyển hóa khi ta đạt tới cái thấy vô ngã. Thiền
phải là nếp sống tỉnh thức của mọi người. Từ 6 tuổi trở lên, các
em đã có khả năng học Thiền và tập Thiền: Thiền thở, thiền hành, thiền
ăn, thiền ngồi bán kiết già hay kiết già … Ai cũng cần
tu học để trở thành sáng suốt hơn, bao dung hơn, khiêm nhượng hơn và tỉnh
thức hơn.
Áp dụng thiền sẽ tốt
cho việc điều trị các bệnh cao áp huyết, mất ngủ, lo âu, nóng nảy, bệnh
dạ dày, hen suyển, tim mạch, tâm thần, đái đường, Alzheimer’s, stroke …
Thư giản là bước đầu tiên dẫn đến thiền định: Đi đứng thong thả,
ăn uống, nói năng, lắng nghe theo cách thư thả, đừng vội vàng. Nên tập
thư giản, xả bỏ phiền não và thiền định. Thời gian hành thiền nhiều
hay ít tùy hoàn cảnh từng cá nhân, miễn là phải thực
tập kiên nhẫn, chú tâm và đều đặn mỗi ngày. Ở những bệnh
nhân có tham gia thiền quán, người ta nhận thấy ít lo âu trước khi mổ;
Ít mất máu trong khi mổ, và hồi phục nhanh hơn sau khi mổ. Thiền là nhu cầu
tâm linh của cuộc sống trần thế. Trong
bài “Lợi
Ích Của Tu Thiền” HT Thích Thanh Từ đăng trên tạp chí Đất Lành
- San Diego California, có những đoạn hướng dẫn sau đây: Người
tu Phật thường tránh những thái độ cực đoan, mà phải giữ trung đạo,
ăn nghỉ chừng mực điều độ, đối với các dục lạc phải hạn chế,
không buông lung trác táng. Khổ hạnh và hành lạc là hai thứ bệnh mà người
tu Phật không nên có. Nhờ tọa thiền có sức ấm, nên bệnh được
giảm và mình sẽ không bị thời tiết làm bệnh như bịnh cảm. Thân
chúng ta sanh bệnh do 2 lý do: Một là thời tiết, hai là tâm lý bất ổn. Nội
tâm, nếu buông xả tất cả tâm niệm lo sợ, buồn rầu thì tự giảm được
phần lớn bệnh hoạn. Có nhiều người, khi thích cái gì hay bực bội điều
gì thì trong tâm tán loạn. Tu Thiền là phải ứng dụng, cốt làm sao lóng
lặng được những tâm niệm tán loạn, bồng bột ấy. Người biết
tu thiền sẽ kềm chế được Tham – Sân – Si nên trí tuệ càng ngày
càng sáng tiến lần tới giác ngộ. Đây chính là lợi ích lớn nhất của
sự tu Thiền. Các Thiền sư rất tự tại vui vẻ trước giờ phút lâm
chung, không hề có chút sợ sệt. Thân nầy theo thời gian ví như chiếc
xe cũ không còn giữ được tốt mãi, hư thì thôi không luyến tiếc. Biết
tu là tích lũy được những nghiệp lành. Lợi ích của tu Thiền trong đạo Phật, là
đem lại sự quân bình cho nhân loại trong thời đại khoa học kỹ
thuật cực tiến nầy, đã khiến cho phần tinh thần đạo đức bị suy giảm.
Đó là thiếu quân bình. Tu là phải luôn luôn quan sát, thấy được tâm niệm
hành động của mình tốt hay xấu. Nếu tốt thì chúng ta nuôi dưỡng, nếu
xấu thì chúng ta tiêu diệt. Cũng
trên tạp chí Đất Lành, có đăng bài “Chương trình
phát thanh Đuốc Tuệ phỏng vấn thầy Thích Nhật Từ về Chuyến Hoằng
Pháp Tại Việt Chuyến
đi của Thiền Sư ví như một
cơn mưa đang đổ xuống, và cây cỏ tùy đó mà tiếp thu chất lượng
nước mưa khác nhau. Có những cây sẽ sinh sôi nẩy nở rất tốt,
có những cây chỉ phát triển vừa vừa, có những cây sẽ bị ngập lụt
mà chết. Rõ ràng chuyến đi dó có ảnh hưởng về chính trị, đã để lại
rất nhiều ấn tượng. Con đường hành trì phải được xem là điểm tựa
tâm linh rất quan trọng mà đức Phật từng gởi gấm, tức là biến chánh
pháp thành một dưỡng chất tinh thần cho tất cả những ai có duyên với
Phật pháp, trong một bối cảnh rất nhạy cảm về chính trị, rất phức
tạp về ý thức hệ, trước và sau năm 1975. Đức Phật nói, không có một
chính thể nào tồn tại mãi với cuộc đời. T/s
Nhất Hạnh nhắc lại: Có một giai đoạn lịch sử, mặc dù không
thành văn, tất cả các đảng viên Cộng Sản đều không đi chùa, không
tham gia những sinh hoạt tôn giáo. Ngày nay, Đại tướng Võ Nguyên Giáp mỗi
ngày đều ngồi thiền; Cựu Thủ tướng hay Chủ tịch nước, trước khi
chết đã quy y để được trở thành một Phật tử. Tổ tiên chúng
ta đến với đạo Phật khi họ còn trẻ, nhiều nhiệt huyết để có thể
biến những ước mơ thành hiện thực. Mỹ là một quốc gia có nền tảng
văn hóa Thiên Chúa Giáo làm chuẩn, thế mà đạo Phật đã len lỏi vào
các cộng đồng phương Tây, không thông qua chiến tranh, không thông qua cuồng
tín, không thông qua kinh tế. Đạo
Phật mà Thiền Sư giới thiệu ở đây là một đạo Phật rất trẻ trung. Cái
hình ảnh của gần 200 người xuất thân từ 30 quốc gia khác nhau, nhiều
tôn giáo khác nhau, vai trò và vị trí xã hội của họ rất lớn, có vị là
tiến sĩ, bác sĩ, luật sư, giáo sư, còn có vị từng là linh mục, mục sư
Tin Lành, đã trở thành đệ tử của Thiền Sư. Khi Thiền Sư dẫn một
đoàn thiền sinh mấy trăm người đi rất an nhiên, tự tại, thảnh thơi
ở những khu vực chúng ta thấy rất hiếm có sự hiện hữu những tu sĩ
Phật Giáo là những hành giả, đi thong dong tự tại ở chợ Bến Thành,
ở chợ Đồng Xuân hoặc ở khu vực rất quan trọng trong nền văn hóa Việt
Nam, đó là Huế, đã làm quần chúng phải đặt lại vấn đề: đạo Phật
phải có một giá trị nào đó cho nên mới thu hút được giới trẻ, giới
trí thức từ nhiều tôn giáo và nhiều quốc gia khác nhau. Những nhà sư,
trong tay không có một tấc đất, trong túi không có một đồng xu và trang
phục thì rất giản đơn, với một màu nâu sòng hay vàng, tượng trưng sự
giải thoát; Nhưng họ vẫn có đời sống an nhiên và nụ cười thoải mái.
Rõ ràng là thời gian T/s Nhất Hạnh có mặt ở Việt Nam đã thay đổi phần
nào nhận thức của quần chúng đối với đạo Phật. Con đường của Phật
Giáo phải là con đường của sự hòa giải, chứ không phải con đường
đối lập, đối kháng. Bài
viết sơ lược nầy chỉ nhằm giúp cho người viết cũng như độc giả hiểu
được khái quát về vị tổ sư Thiền tông Việt Tài liệu
tham khảo để viết bài:
© Copyright 2005 giaodiem.com |
In ra @
© Giao Điểm. Bài vở, thư từ gởi về: giaodiem@giaodiem.com
