Đức Cố Lê là
bút hiệu khác của một nhà nghiên cứu độc lập về các vấn đề tôn
giáo ở Việt Nam, đặc biệt tôn giáo thuộc hệ thống Vatican, với mục
đích vì tấm lòng yêu nước. Ngoài ra, ông còn là nhà thơ, viết hồi ký.
“Có ai trông thấy ‘Đức Mẹ’ hiện ra tại La Vang?” là trích đoạn
phần V trong loạt bài điều nghiên về sự xác thực của hiện tượng ‘Bà
Maria’ hiện ra cũng như chủ quyền về đất đai nhà thờ La Vang. Chúng
tôi không nghĩ đây là vấn đề tranh chấp đất đai, cơ ngơi của tôn
giáo, nhưng là vấn đề của tính chính đáng, tính hợp pháp (“legitimacy”)
của người dân, của đoàn thể xã hội đa số trong một quốc gia có hiến
pháp, có pháp chế, có chủ quyền. Là người Việt
PHẦN V: CÓ
AI TẬN MẮT TRÔNG THẤY ĐỨC MẸ HIỆN RA TẠI LA-VANG? A. TÀI-LIỆU:
Trong bài “Tinh-Thần La Vang” đăng trên báo “Thằng Mõ” (San Jose,
bang
Vào đầu thế-kỷ 19, tiếng đồn về Đức Bà linh thiêng lan rộng
khắp nơi. Trong những năm đầu 1820-1840, các người Công Giáo thuộc
các làng Ba Trừ, Cổ Thành và Thạch Hãn có chung nhau xây một ngôi chùa
ngay tại nơi Đức Mẹ hiện ra, gọi là chùa Ba Làng. Nhưng sau
đó họ bàn tính lại với nhau và đồng thuận rằng Đức Bà hiện ra là
“bên giáo”, nên họ đã nhường ngôi chùa lại cho bên Công Giáo và các
gia-đình Công Giáo tu sửa “ngôi chùa thành nhà Chúa” (Lm Hồng Phúc: Đức
Mẹ La-Vang, tr. 35). B.
NHẬN XÉT:
1- Ta hãy tìm hiểu xem “ngôi chùa đã trở thành nhà Chúa”
trong tình-hình nào. Báo “Thằng Mõ”, số 852 ra ngày 15-8-98, có
đăng bài “Sự-Kiện La Vang: Trang Sử Tử-Đạo” của Nguyễn Văn Thông,
trong đó có đoạn:
Giám-mục Tabert ghi lại rằng, giáo-hội Miền Nam, khi vua Minh Mạng
ra chỉ-dụ cấm đạo, đã có hàng trăm giáo-hữu bị bắt giam tù, bị
tra-tấn và bị án lưu-đày hoặc xử-tử... a.
Trong năm 1832, Chỉ-huy-trưởng đoàn quân hộ-vệ cho vua Minh Mạng là Tống
Viết Bường cùng với những sĩ-quan và binh-sĩ cấp dưới bị bó-buộc
ký giấy xuất-giáo. Ông Bường và 12 người không chịu ký. Họ
bị truyền phải mang gông và đánh đòn... Đầu roi chì quất xuống
xé thịt văng ra... Trước cực-hình dã-man ấy, sáu binh-sĩ không chịu
nổi... Ông Bường và sáu người khác chịu tù ngục và tra-tấn cho tới
cùng rồi bị mang đi chém đầu vào tối ngày 23-10-1833 ở Thợ Đúc, Huế
(Bùi Đức Sinh: Giáo-Hội Công Giáo ở VN, tập III, trg 46-47).
b. Ngày 8-9-1835, giáo-sĩ Marchand bị bắt tại Gia Định, bị đóng
cũi như một con vật mang về Huế cùng với Lê Văn Viên 7 tuổi, con của
Lê Văn Khôi... Giáo-sĩ bị khép tội cùng với Lê Văn Khôi làm loạn
chống lại triều-đình Minh Mạng... Lí-hình liền lấy kìm trong lò lửa
kẹp mạnh vào hông giáo-sĩ, thịt cháy xèo bốc khói... Ngài và ba người
bị khép tội đồng-lõa cùng với em Viên phải án lăng-trì. Họ bị
lột hết quần áo, bị trói vào cáng điệu đến pháp-trường ở nhà thờ
họ Thợ Đúc... Lí-hình lấy kìm kẹp từng miếng thịt lôi ra cho một
lí-hình khác cầm dao phay cắt miếng thịt ấy. Chúng bắt đầu bằng
việc cắt dương-vật của người tử-tội trước, rồi đến hai miếng thịt
vú, hai miếng bả vai, cắt hai tay, hai bên đùi rồi hai bắp vế... cho
đến khi còn lại bộ xương dính những sợi thịt đỏ lòm. Sau đó
lí-hình chặt đầu vị giáo-sĩ... tháo giây trói cho xác ngã sấp xuống đất,
lấy búa chặt thành bốn khúc theo bề ngang rồi bổ mỗi khúc làm đôi
theo bề dọc... Đầu của giáo-sĩ Marchand được mang đi các tỉnh
treo ở chợ, sau đó bỏ vào cối mà xay (Phan Phát Huờn: Louvet: La
Cochinchine Religieuse, QII, trg. 92) và nhiều, nhiều vụ khác.
2- Thời-kỳ 1820-1840 mà Trần Văn Trí kể trên, rơi đúng vào
chính triều-đại Minh Mạng, giai-đoạn bách-hại Ky Tô Giáo khắc-nghiệt
như thế. Và sử-gia Trần Trọng Kim đã viết trong “Việt Nam Sử-Lược”:
“Lúc bấy giờ không phải là một mình vua Thánh Tổ ghét đạo mà
thôi, phần nhiều những quan-lại cũng đều một ý cả cho nên sự cấm đạo
lại càng nghiệt thêm.” Lê Văn Khôi và đồng-đảng hùng mạnh
đến độ chiếm được 6 tỉnh miệt trong chỉ trong một tháng, và cố-thủ
thành Gia-Định suốt 3 năm trời, ở tận miền Nam xa vời; thế mà Minh Mạng
cũng đã dẹp tan và trừng-trị khủng-khiếp như trên. Vậy thì một
nhóm giáo-dân Ky Tô Giáo tay không, ẩn trốn cách kinh-đô và ảnh-hưởng của
nhà vua chỉ trong 60 cây số, làm sao không bị phát-hiện *1, mà còn
công-khai tu sửa ngôi chùa thành nhà Chúa, trong khi các cuộc giết đạo vẫn
còn tiếp-diễn thêm 40-60 năm nữa (cho đến khi Pháp đến, vào thập-niên
1880)?
*CHÚ-THÍCH 1a:
Lưu ý: “Tiếng đồn về Đức Bà linh thiêng lan rộng khắp nơi”,
và dân La Vang (gồm cả người không-Công-Giáo) thì sống bằng nghề đốn
củi đem bán cho cả các làng bên ngoài La Vang.
*CHÚ-THÍCH 1b:
Giám-mục Tabert viết về các sự việc xảy ra trong khoảng 1820-1840
trong một nước Việt Nam đã được thống-nhất từ hơn hai mươi năm trước
(Gia Long lên ngôi từ năm 1802) mà vẫn mô-tả đó là Miền Nam (lúc còn
sông Gianh của thời Trịnh Nguyễn phân-tranh). Tabert lại còn không nhớ
địa-danh Phường Đúc mà gọi nó là Thơ Đúc. Làm sao tin được bài
viết của Gm này?
3- Nếu Đức Mẹ thực-sự hiện ra tại La Vang năm 1798, tại sao
giáo-dân phải đợi cho đến 22-42 năm sau (1820-1840) mới nghe tiếng đồn,
mới xây ngôi chùa, rồi sau mới bàn với nhau rằng Bà
linh-thiêng*2 hiện ra là “bên*3 giáo”? Hơn nữa, chính họ là “dân
Ky Tô Giáo từ 3 làng Ba Trừ, Cổ Thành và Thạch Hãn” đã xây ngôi chùa
ấy, tại sao họ không nói hẳn (đại-loại: "đến nay thì chúng ta đã
có thể chính-thức công-nhận nó là nhà Chúa, vì Bà hiện ra đích-thực
là Đức Mẹ Maria, và báo cho bên không-Công-Giáo biết như thế"), chứ
cần gì phải chờ về sau mới bàn (giữa dân Công Giáo) với nhau rằng Bà
ấy là của bên "ta"? Tóm lại, tất cả chỉ thuần-túy là tin
đồn, và không có ai tận mắt trông thấy Đức Mẹ hiện ra ở La Vang!
*CHÚ-THÍCH 2: Bên Phật-Giáo cũng có một Bà: Đức Phật Bà
Quán-Thế-Âm.
*CHÚ-THÍCH 3: Từ-ngữ “bên” cho thấy là có ít nhất 2 bên
liên-can trong hiện-vụ, và cách dùng chữ lương-thiện như thế chứng-tỏ
là bên không-Công-Giáo trước đó cũng đã có nhìn-nhận ngôi chùa là của
bên Phật-Giáo rồi. II. TRONG
TRƯỜNG-HỢP NÀO NGƯỜI TA BẮT ÐẦU NGHE NÓI ÐẾN VIỆC ÐỨC MẸ HIỆN
RA TẠI LA VANG? A. TÀI-LIỆU:
Trong bài “Linh-Địa La Vang” đăng trên báo “Mẹ Việt-Nam”, số
102 ra ngày 15-8-98, Nguyễn Lý Tưởng viết:
1- Năm 1797, nhân khi thủy-quân của Nguyễn Ánh tiến ra tận cửa
bể Tư Dung (cửa Tư Hiền) thuộc tỉnh Thừa Thiên, thì Lê Văn Lợi, một
vị quan của Tây Sơn đã đề-nghị vua ra lệnh bắt hết người Công Giáo
và các linh-mục, lấy lý-do dân theo đạo ủng-hộ Nguyễn Phúc Ánh...
Vua Cảnh-Thịnh đã ra mật-lệnh cho các địa-phương hẹn đến tháng
5-1798 sẽ bắt và giết tất cả giáo-dân cũng như linh-mục, không để sót
người nào... Đức giám-mục Jean De Labartelle lúc đó đang trốn tránh
ở làng Di Luân (Quảng Trị)... Tin đó được loan truyền ra trong giới
Công Giáo và dân theo đạo ở các làng Trí Bưu, Thạch Hãn, Hạnh Hoa bèn
chạy vào miền núi La Vang để ẩn núp. Và chính trong thời-gian đó
Đức Mẹ đã hiện ra với họ.
2- Tương-truyền Đức Mẹ đã hiện ra tại gốc cây đạ cổ-thụ.
Dân làm nghề rừng thường đến đó van vái, về sau họ nghe nói
có một Bà linh thiêng hiện ra tại đây nên họ đã đắp một cái nền dưới
gốc cây đa gọi là nền vọng và rào chung quanh. Khoảng đầu đời
Minh Mạng, 1820, dân ba làng Thạch Hãn, Ba Trừ và Cổ Thành chung nhau làm một
ngôi miếu nơi đó, về sau họ nghe nói ngày xưa có một Bà
bên đạo hiện ra ở chỗ đó nên cả ba làng đồng thuận nhường chỗ đó
lại cho dân bên đạo Công Giáo. Giáo-dân thời đó đã đem việc này
trình cho vị linh-mục ở xứ Trí Bưu (Cổ Vưu) và cha xứ*4 đã cho sửa-sang
nơi đó thành một nhà thờ bằng tranh. Đây là ngôi nhà thờ đầu tiên
tại La Vang.
3- Vua Đồng-Khánh lên ngôi (1885, vào cuối thế-kỷ 19), chủ-trương
tìm kiếm hòa-bình... Cũng trong thời-điểm này, cha xứ Trí Bưu (Cổ
Vưu) đã hỏi những giáo-hữu lớn tuổi trong giáo-xứ khi đến giờ
lâm-chung, chịu phép giải tội và xức dầu thánh*5, rằng: “Con phải
thề nói sự thật, con có nghe cha mẹ, ông bà trước kia nói gì về sự-tích
Đức Mẹ hiện ra tại La Vang không?” Tất cả những người đó đều
trả lời: “Có” và “chuyện xảy ra đã gần 100 năm rồi.” Đức
Mẹ đã hiện ra trước đó khoảng 100 năm. Bằng-chứng là năm 1886
(88 năm, sau năm 1798) Đức Cha Caspar (Lộc) ở Huế đã quyết-định xây đền
thờ kính Đức Mẹ hiện ra, theo cha mẹ, ông bà kể lại, cách nay cả trăm
năm, (tức là vào cuối thế-kỷ 18, dưới thời Tây Sơn). B. NHẬN
XÉT:
1- Pigneau vừa là giám-mục (cao-cấp trong giới truyền-giáo của
đạo bị cấm) vừa là người Pháp (ngoại-quốc cướp nước), lại giúp
kẻ thù là Nguyễn Phúc Ánh và lãnh-đạo các tín-đồ tại địa-phương;
thế mà vua Cảnh-Thịnh lại nhắm vào các giáo-dân (là người chạy theo)
trước cả các kẻ cầm đầu? Ngoài ra, giám-mục Jean De Labartelle có
mặt tại làng Di Luân, Quảng-Trị, tỉnh của La Vang, thế mà không hề viết
gì làm chứng về vụ gọi là Đức Mẹ hiên ra ngay vào lúc đó (1798) tại
La Vang trong vùng hoạt-động của mình.
2- Lạ-lùng hơn nữa là ngay chính các giáo-dân từ 3 làng Trí Bưu
(vâng, Trí Bưu tức Cổ Vưu), Hạnh Hoa và Thạch Hãn, là những tín-đồ Ky
Tô Giáo đã chạy đến tị-nạn tại La Vang và được kể là đã thấy
Đức Mẹ hiện ra hứa che chở họ ngay chính vào lúc Đức Mẹ hiện ra
(năm 1798), thì lại không lập, dù chỉ là một cái bàn, để thờ Đức Mẹ;
mà phải chờ đến hơn hai mươi năm về sau (1820-1840) để các cư-dân thuộc
nhiều tín-ngưỡng khác nhau của 2 làng khác, Ba Trừ và Cổ Thành, đến đó
cùng với làng Thạch Hãn của La Vang đứng ra làm một ngôi chùa đặt
tên là Chùa Ba Làng (dù cho có bài viết là ngôi miếu), để thờ một
Bà mà họ thấy là không phải Đức Bà của Ky Tô Giáo (cho đến về sau họ
nghe nói rằng đó là Đức Mẹ họ mới "nhường lại" cho bên
Công Giáo).
*CHÚ-THÍCH 4: Có đáng tin không: dưới triều Minh Mạng, khi sự
cấm đạo ngày càng gắt-gao, hằng trăm giáo-dân đã bị bắt, giết (kể
cả giáo-sĩ Marchand ở tít từ trong Gia Định), mà vẫn còn có một cha xứ
hiện-diện bên ngoài vùng ẩn-nấp La Vang, để các tín-đồ từ trong đó
ra tiếp-xúc và báo-cáo tình-hình?
*CHÚ-THÍCH 5: Có đáng tin không: khi có cha xứ Trí Bưu (gồm cả
La Vang, là nơi ẩn-trú của giáo-dân từ 3 làng nói trên và từ nhiều
vùng khác nữa, thí-dụ “cách đó 60 cây số” nghĩa là từ Huế) mà cha
xứ ấy không nghe biết gì về tin đồn truyền ra từ 1798 cho đến
hơn hai thập-niên về sau (1820-1840) mới nghe về việc có Bà linh-thiêng hiện
ra cách đó chỉ 4 cây số, và dân đến báo là đã “đồng thuận nhường
chỗ đó lại cho bên Công Giáo”? 3- Giám-mục
Caspar là người quyết-định xây đền thờ kính Đức Mẹ vào năm 1886
(sau khi thực-dân Pháp đã đô-hộ Việt-Nam từ 1884), tức là ông đã tự-do
trong tình-hình mới (giáo-dân Ky Tô Giáo vươn lên) nghiên-cứu kỹ-càng về
biến-cố này; thế mà ông cũng không hề lưu lại một bút-tích nào (dù
là báo-cáo chính-thức gửi về Tòa Thánh hay nhật-ký cá-nhân) về vụ Đức
Mẹ hiện ra tại La Vang: phải chăng vì ông cũng thấy vụ đó là không đáng
tin? 4- Người
đọc thấy ngay là cha xứ Trí Bưu đã lợi-dụng giờ phút lâm-chung
của người già-cả, muốn “hồn được lên thiên-đường”, mà sợ
không được cha xứ cho lên, nên bắt họ phải thề*6 là có nghe ông bà
cha me trước kia kể lại, chuyện đã xưa gần trăm năm... Chỉ
cần có một tiếng “Có!” giản-dị, không cần chi-tiết gì cả. Tại
sao việc này không được thực-hiện trước năm 1885, khi mà trước đó
giáo-dân La Vang đã có thể công-khai biến nhà chùa thành nhà Chúa
(1820-1840), suốt 40-60 năm qua? Và tại sao cha xứ không hỏi các
giáo-dân mạnh-khỏe trẻ-trung? Chắc-chắn lý-do là vì “sáng-kiến”
này mới được nảy-sinh vào năm 1885 (Đồng-Khánh lên ngôi), họ tính là
không còn ai đủ già để biết và để cãi lại sự việc cho là xảy ra
đã gần trăm năm.
*CHÚ-THÍCH 6: Cha xứ bắt thề như thế là để căn-cứ vào đó
mà lập hồ-sơ về chuyện hiện ra, và sở-dĩ thế là vì từ 1798 đến
1885 (Đồng Khánh thân-Pháp lên ngôi) ròng-rã 87 năm không hề có một hồ-sơ
tài-liệu nào cả về chuyện Đức Mẹ Hiện Ra, dù cho sau này người ta nói
là hiện ra vào năm 1798, nhường ngôi chùa lại cho bên Công Giáo vào khoảng
1820-1840. Và tại sao lại không có một tài-liệu nào, khi mà ít nhất
là một bức thư của linh-mục Lôrensô Lâu về việc viếng thăm Cổ Vưu
(Trí Bưu) đã được gửi về La Mã từ thời 1691 (hơn một trăm năm về
trước), và khi mà Tòa Thánh Vatican đã có thể trực-tiếp giải-quyết
chuyện nội-bộ La Vang từ thời 1717-1739 (hơn nừa thế-kỷ về trước)?
Xin thưa: là vì thật ra không hề có việc Đức Mẹ (của Ky
Tô Giáo) hiện ra tại La Vang.
Vậy thì Tòa Thánh, qua báo “L'Osservatore Romano”, quả đã thành-thật
và thẳng-thắn khi xác-quyết rằng “Tiếc thay, hiện nay không có một
tài-liệu viết nào lưu-trữ về các lần Đức Mẹ Hiện Ra Tại La Vang”.
Dù thế, họ vẫn chống-chế cho rằng các
tài-liệu ấy đã bị tiêu-hủy dưới thời Minh Mạng, Tự Đức*7: Họ
giả-vờ coi như không có ai có thể gửi gì ra khỏi xứ Huế và nước Việt
Nam trong suốt 42 năm trường (từ 1798 đến 1840 là năm Minh Mạng qua đời);
họ đã quên mất thời-gian 18 năm (1802-1819) dưới thời Gia Long, mà vì
mang ơn người Pháp nên vua không nặng vấn-đề cấm đạo; hơn nữa, họ
đã tảng-lờ tình-trạng người Pháp đô-hộ Việt Nam (1884-1945) và coi như
các phần-tử thực-dân Ky Tô Giáo này không biết phụng-vụ Đức Mẹ ngay
tại thuộc-địa của mình, nhất là sau khi đã có những vụ hiện ra tại
Lourdes ở Pháp năm 1858 và tại Fatima ở Bồ Đào Nha năm 1917!
5- Ta cũng gặp được một óc tưởng-tượng khác người:
Trong khi các bài viết khác nói rằng mãi đến 1820-1840 giáo-dân Ky Tô Giáo
tại La Vang mới nghe tiếng đồn về việc Đức Mẹ hiện ra ngày xưa,
thì Trần Văn Trí trong bài “Tinh-Thần La Vang” đăng trên báo “Thằng
Mõ” số 832 lại viết: “Bỗng nhiên (trong năm 1798) họ thấy một
bà đẹp-đẽ mặc áo choàng hiện ra gần một cây đa đại-thụ, mà họ nhận
biết ngay là Đức Mẹ.”
Những “nhân-chứng” ấy nhận biết ngay tại chỗ vào năm 1798 rằng
đó chính là Đức Mẹ, thế mà giáo-dân phải đợi cho đến 22-42 năm sau
(1820-1840) mới nghe tiếng đồn, mới xây ngôi chùa, mà cũng chưa
bàn là Bà linh-thiêng thuộc về "bên ta"; và trong lúc đó (1798)
chính giám-mục Jean De Labartelle có mặt tại tỉnh địa-phương, thế mà
không có một chứng-tích nào, tài-liệu viết nào của ông về sự-kiện
ấy được lưu hồ-sơ. Chỉ nội một chi-tiết đó đã đủ để vô-hiệu-hóa
tất cả các chi-tiết khác về vụ hiện ra. Cũng như
trong các bài viết khác, tất cả chỉ là nghe nói, tiếng đồn,
tương-truyền, và mỗi lần lại mỗi khác nhau và mâu-thuẫn nhau.
6- Ta lại có thêm một nguồn ngoại-sử quý-báu, không phải là
về Đức Mẹ mà là về Cây Đa: linh-mục Pierro Gheddo viết về sự-tích
Đức Mẹ hiện ra tại La Vang cũng như các sự ngược-đãi Ky Tô Giáo tại
Việt Nam, đã đặt nhan đề cho sách của mình là “The Cross and the Bo-Tree”
(Cây Thập-Giá và Cây Bồ-Đề).
Lm Pierro Gheddo quả đã thực-tế gọi hẳn cây đại-thụ là cây bồ-đề
thay vì cây đa. Cây Bồ Đề thông-thường là cây của nhà chùa, của
Đức Phật; và lẽ tất-nhiên Đức Mẹ Maria của Ky Tô Giáo không bao giờ
muốn đến gần, nói gì dùng nó làm điểm tiếp-cận để xuất-hiện trước
tín-đồ của mình!
Dù sao, cây đa ở đây hẳn thuộc về bên không-Công-Giáo, dù là hồi
đó hay là bây giờ; và dân La Vang đến đó cầu-nguyện là dân đa-tín,
tin thờ nhiều thần (kể cả ma quỷ, là những hình bóng chập-chờn thỉnh-thoảng
hiện ra nơi các cây đa), rất lâu trước khi có dân Ky Tô Giáo đến đó tị-nạn
rồi sau mới nghe tiếng đồn về Bà linh-thiêng... 7- Trần Văn Trí trong
“Tinh-Thần La Vang” đăng trên báo “Thằng Mõ”, số 832 ra ngày 28-3-98,
viết: “Hội-Đồng Giám-Mục Việt-Nam trong phiên họp ngày 13-4-61
đã cho đền thờ Đức-Mẹ La Vang làm Đền Thờ Toàn-Quốc Dâng Kính Trái
Tim Vô-Nhiễm Đức Mẹ và nhận Linh-Địa La Vang làm Trung-Tâm Thánh-Mẫu
Toàn-Quốc.” (Báo “L'Osservatore Romano” ra ngày 12/19-8-98 thì viết
rằng : “Trong bức thư chung ngày 8-8-61 của các giám-mục Việt Vậy
là ngày 13-4-61 (hay ngày 8-8-61?). *CHÚ-THÍCH
7: Họ nói là các bút-tích về vụ Đức Me hiện ra có lẽ đã
được giữ trong hồ-sơ của nhà thờ Huế và bị thiêu-hủy trong hai cuộc
chiến địa-phương: vào năm 1833 dưới thời Minh Mạng, và vào năm 1861 dưới
thời Tự Đức. Thật ra, trong năm 1833 có việc triều-đình dẹp loạn
Nông Văn Vân ở Lạng-Sơn & Cao-Bằng ngoài Bắc, và loạn Lê Văn Khôi
ở Gia-Định trong Nam; và trong năm 1861 có quân Pháp và I Pha Nho đến đánh
Quảng-Nam, xúi Tạ Văn Phụng ra Bắc dấy binh ở Quảng-Yên; nhưng
trong các thời-điểm ấy ở Huế thì vẫn bình yên: làm sao mà hồ-sơ nhà
thờ ở Huế bị thiêu-hủy được. Huống nữa, hồ-sơ vụ này không
phải chỉ có ở Huế mà thôi. Chính
Nguyễn Văn Thông đã viết: “Về các sử-liệu liên-hệ, chúng ta
có khá nhiều để đối-chiếu... với các sử-liệu như thư viết tay, sổ-sách
ghi tên giáo-hữu..., những bản phúc-trình của từng khu-vực truyền-giáo
gởi về Bộ Truyền-Giáo ở Roma, ở Paris, ở các nhà dòng Tên, dòng Đa
Minh... có chi-nhánh ở Macao, Penang, Nhật, Phi Luật Tân, Thái Lan..." Và,
như Nguyễn Lý Tưởng đã viết: “Lm Stanilas Nguyễn Văn Ngọc đã trích
dẫn một đoạn trong bức thư của Lm Lôrensô Lâu, về việc viếng thăm Cổ
Vưu (Trí Bưu) ở vùng Dinh Cát (Quảng Trị) đề ngày 17-2-1691 gởi về Roma”:
Như thế rõ-ràng là các báo-cáo từ vùng Dinh Cát (gồm có La Vang) đã
được gởi về thấu tận Roma từ hơn một thế-kỷ (1691-1798) trước
khi có vụ gọi là “Đức-Mẹ Hiện Ra Tại La Vang. Lại nữa, Trần Văn
Trí cũng đã viết: “Vài Nét Lịch-Sử Về La-Vang: 1717-1739: xảy ra một
số xáo trộn mà Tòa Thánh phải trực-tiếp can-thiệp...”: Như thế
hiển-nhiên là, lần này nữa, Tòa Thánh đã nắm vững tình-hình La Vang từ
hơn nửa thế-kỷ (1739-1798) trước vụ "hiện ra". Tóm
lại, tài-liệu viết về sự xuất-hiện của Đức Mẹ tại La Vang,
nếu có, thì phải đã có tại Tòa Thánh Vatican ngót một thế-kỷ
rưỡí, trước cuộc chiến đầu tiên trong 2 cuộc chiến 1833 và
1861 mà báo L'Osservatore Romano của Tòa Thánh đổ lỗi là đã tiêu-hủy
hết hồ-sơ liên-quan (xin xem Phần VIII).
8- Tóm lại, người đọc có thể kết-luận rằng: trong
ngót một thế-kỷ rưỡi sau vụ gọi là Đức Mẹ hiện ra (từ 1798 đến
1945), cả thực-dân Pháp lẫn các chức-sắc Ky Tô Giáo thuộc nhiều quốc-tịch
đã rất lương-thiện, vì họ không công-nhận có sự hiện ra của
Đức Mẹ tại La Vang, bởi lẽ chuyện đó là vô căn-cứ, không có người
nào tận mắt trông thấy Đức Mẹ hiện ra. Và chỉ đến khi giáo-dân
Ngô Đình Diệm lên làm thủ-tướng, rồi tổng-thống, của Việt Nam Cộng-Hòa
(1954-1963) chuyện này mới được nêu lên. Rõ-ràng
lập-trường của Vatican trong vụ này là chỉ dựa vào báo-cáo và đề-nghị
của các thừa-sai tại địa-phương, mà giai-đoạn này thì họ chịu
hoàn-toàn ảnh-hưởng của tổng-thống Ngô Đình Diệm và tổng-giám-mục
Ngô Đình Thục của Miền Nam Việt-Nam. ĐỨC CỐ LÊ Website: www.MeekLamb.com PART V DID ANYONE WITNESS THE
MADONNA’S APPARITIONS IN LA VANG ? I. UNDER
WHAT CIRCUMSTANCES WAS THE PAGODA TURNED INTO A GOD’S HOUSE ? A.
DOCUMENTS: In his article “Tinh-Thần La Vang” (The
Spirit of La Vang) published in “Thằng Mõ” (The Town Crier) Magazine, No. 832 on 28
Mar 1998, Mr. Trần Văn Trí wrote:
At the beginning of the 19th century, rumor about the Sacred Lady
spread wide everywhere. During the first
years, 1820-1840, the Catholics of Ba Trừ, Cổ Thành and Thạch Hãn Villages made
contributions among themselves to build a pagoda [NB: a pagoda is a Buddhist temple,
with its specific structure, and of course with at least one statue or picture of the
Buddha] right at the place where the Madonna had appeared, called the Ba Làng (Three
Villages) Pagoda. But later they discussed
with one another and all agreed that the Lady who had appeared there belonged to the
Catholic side, so they yielded the pagoda to the Catholic side, and the Catholic families
modified the pagoda into a God’s house (Fr. Hồng Phúc: The La Vang Lady, page 35). B.
REMARKS:
1- Let us find out about the situation in which “the pagoda was modified
into a God’s house.” In the weekly “Thằng
Mõ” Magazine, No. 852 on 15 Aug 1998, there was the article “Sự-Kiện La Vang:
Trang Sử Tử-Đạo” (The La Vang Event: The Martyrs’ History) by Mr. Nguyễn Văn
Thông, in which we read the following paragraph:
Bishop Tabert wrote: About the South
Church, when King Minh Mạng ordered a ban on Catholicism, there were hundreds of
believers jailed, tortured, and exiled or executed...
a. In 1832, Tống Viết Bường, the chief of Minh Mạng’s guards,
together with officers and soldiers under him, was obligated to sign pledges to quit the
religion... Mr. Bường and 12 others did not
sign. They were ordered to be yoked and
lashed... The lead-covered end of the whips
tore the flesh off... Six soldiers could not
endure such barbarous punishments... Mr. Bường
and the 6 others were imprisoned and tortured to the utmost and then decapitated in the
evening of 23 Oct 1833 at Thợ Đúc, Huế (Bùi Đức Sinh: The Catholic Church in
b. On 8 Sep 1835, Fr. Marchand was captured in Gia Định [Southern
Region], caged like an animal and brough to Huế [Central Region] together with
7-year-old Lê Văn Viên, son of Lê Văn Khôi... He
was accused of plotting with Lê Văn Khôi to rebel against Minh Mạng royal court... The executioner used red hot pincers to squeeze his
hips, the flesh got burned sizzlingly and smoking... He
and three others were indicted as accomplices and sentenced together with little Viên to
dissection. All their clothes taken off, they
were tied to the stretches and sent to the former church now turned into the execution
ground at Thợ Đúc... One executioner used
pincers to pinch out each piece of flesh for another to cut it off with a cleaver. They began with the condemned’s penis, then the
two breasts, the two shoulder blades, the two hands, the two thigh muscles, calves...
until what remained was only a skeleton stuck with blood-red bits of flesh. After that, the executioner cut the priest’s head
off... undid the ropes for the body to fall face down to the ground, used an ax to cut it
horizontally into four chunks, then each chunk vertically into two pieces... Priest Marchand’s head was sent to the provinces
to be hanged in display at the markets, then put into a mill to be ground (Phan Phát Huờn:
Louvet: La Cochinchine Religieuse (The Religious Cochinchina), v. II, pg. 92) and
many other cases.
2- The period 1820-1840 mentioned above by Mr. Trần Văn Trí was exactly
the span of King Minh Mạng reign, and the persecutions of Catholics had been so
terrible. And historian Trần Trọng Kim
wrote in his “Việt Nam Sử Lược”: “At
that time, not only King Minh Mạng hated Catholicism, but most mandarins were of the
same feeling, so the ban on Catholicism was more cruel.”
Lê Văn Khôi and his fellow-rebels (among them priest Marchand) were strong
enough to have taken six provinces in one month and defended the Gia Định citadel
against the Imperial Court for three years long, and they were down in the Southern Region
so far from Huế; but Minh Mạng could finally crush and punish them so horribly. Then, how a group of bare-handed Catholic refugees
in La Vang could avoid being tracked out, since La Vang was only about 60 kilometers from
the king and his influence*1, and, moreover, dared openly modify the pagoda (Buddhist
temple) into a church (God’s house) while the persecutions were still continued for 4-6
more decades (until the French domination began in the 1880s)?
*NOTE 1a: Remember:
“Rumor about the Sacred Lady had spread everywhere” and the La Vang inhabitants
(including the non-Catholics) living upon the fire-wood still could take it for sale to
the non-Catholic villages outside of La Vang.
*NOTE 1b:
Bishop Tabert wrote about events happening in 1820-1840 in a Vietnam already
unified since more than twenty years earlier (Gia Long became King in 1802), but he still
called the area “the South (Miền Nam)” as if there still existed the Gianh River
which devided the country into two parts under the old period of Trịnh-Nguyễn
conflict. Moreover, Tabert could not remember
the place-name Phường Đúc and called it Thợ Đúc. How could people believe
him?
3- If the Virgin Mary did really appear in La Vang in 1798, why must those
Catholics have waited until 22-42 years later (1820-1840) to hear the rumor, to build a
pagoda, and then to discuss and come to an agreement that the Lady*2 who had appeared
belonged to the Catholic side, and then to modify the pagoda into a God’s house? Besides, they had been “the Catholics from the
villages of Ba Trừ, Cổ Thành and Thạch Hãn,” who built the “chùa” (Buddhist
temple), why did they not simply state (e.g. that now it is time for us to officially
declare it the God’s house, because the Lady who had appeared was indisputably the
Virgin Mary), and notify it to the non-Catholics, instead of having to wait until long,
long later to discuss (between the Catholics themselves) the idea that the Lady belonged
to “our” side*3? In a word, all was merely
rumor, and there was nobody who did witness the Lady’s alleged apparitions in La Vang!
*NOTE 2: With the Buddhists, there has also been a Lady: “Đức Quán-Thế-Âm Bồ-Tát” (Kouan Yin).
*NOTE 3: The term “side” means that there were at least two sides
involved in the case; and such honest use of the term indicates that the non-Catholic side
had previously recognized that the pagoda was a Buddhist site. II. IN WHAT
CIRCUMSTANCES DID PEOPLE BEGIN TO HEAR THE RUMOR OF THE MADONNA’S APPEARANCES IN LA
VANG? A.
DOCUMENTS:
In his article “The La Vang Sacred Land” printed in “Mother
Vietnam” Magazine, issue #102 dated 15-8-1998, Mr. Nguyễn Lý Tưởng wrote:
1- In 1797, while Nguyễn Phúc Ánh’s naval forces could come so far
from the Southern Region as up to Thừa Thiên’s Tư Hiền seaport, Tây Sơn’s
mandarin Lê Văn Lợi suggested the king’s order to arrest all Catholic followers and
priests, on the pretext that Catholics supported Nguyễn Phúc Ánh... King Cảnh-Thịnh
secretly ordered the local authorities to arrest and kill all Catholic followers as well
as priests, not to miss anyone, beginning in 5-1798. Bishop
Jean De Labartelle was then hiding in Di Luân Village (Quảng Trị)... That news
spread among the Catholic circle, and believers from Trí Bưu, Thạch Hãn,
2- The legend spread that the Virgin Mary had appeared at the foot of the old
banyan tree. The woodcutters used to get there
to pray. Later on they heard say that a Sacred
Lady had appeared there, so they made a platform at the foot of the banyan tree, called
the kowtow platform, and raised a fence around it. Towards
the beginning of Minh Mạng’s reign, 1820, inhabitants of the three villages Thạch
Hãn, Ba Trừ and Cổ Thành teamed up with one another to create there a joss-house (“miếu”)
[“miếu” is a place
where the non-Catholics burn incense to pray to other dieties than the Catholic God];
afterwards, they heard say that in the old times a Lady on the Catholic side had appeared
at that site; therefore, people of the three villages agreed to yield that site to the
inhabitants on the Catholic side. The
Catholics of that time reported the incident to the vicar*4 of Trí Bưu (Cổ
Vưu) Parish, and the local vicar had that site modified into a thatch-roofed church. This was the first church ever in La Vang.
3- Đồng-Khánh became king (in 1885, towards the end of 19th
century); he sought for peace... Also at this
time the Trí Bưu (Cổ Vưu) Parish priest asked the local old-aged believers when these
were on their deathbed, awaiting exoneration and anointment*5: “You
must swear to say the truth, did you hear your parents, grand-parents, in the past mention
something concerning the Virgin Mary’s Apparitions in La Vang?” All those persons answered “Yes” and “The
event happened nearly 100 years ago.” The
Virgin Mary had appeared about 100 years earlier. The
evidence is that in 1886 Mgr Caspar (Lộc) in Huế decided to build a temple for the La
Vang Lady, and the Trí Bưu parishioners at the end of the 19th century said
that the Madonna’s Apparitions, as told by their parents, grandparents, had taken place
some 100 years before, i.e. at the end of the 18th century, under the Tây Sơn
reign. B.
REMARKS: 1-
Pigneau was both a bishop (high-ranking among the forbidden Evangelists) and a French
(alien aggressor); he also was a supporter of Nguyễn Phúc Ánh, the enemy, and a leader
of the local believers; however, King Cảnh-Thịnh
only aimed at the faithful (mere followers) prior to the ringleaders? Besides, bishop Jean De Labartelle, a dignitary
(the king’s much more-wanted adversary, because bishops are more important than priests
and followers), could still remain safe in Di Luân Village (Quảng Trị), the
vulnerable zone, not far from the La Vang hide-out? And
he had not written anything to Roma about the apparitions just at that time (1798) in La
Vang, his operational area?
2- More strange is that even the very Catholics who came from the villages
of Trí Bưu (yes, Trí Bưu or Cổ Vưu), Thạch Hãn and Hạnh Hoa to La Vang as
refugees and who, according to the legend, had allegedly seen the Madonna appear and heard
Her promise to protect them, at the very time of her apparitions in 1798, did not build
even a small altar for Her; and people had to wait for more than two decades later
(1820-1840) for inhabitants of various religions from two other villages, Ba Trừ and Cổ
Thành, to come there and join the Catholics of Thạch Hãn Village in La Vang to build a
pagoda, naming it Chùa Ba Làng Three Villages Pagoda (even though called “miếu,”
joss-house, in some articles) to worship a Lady that they initially considered not to be
the Catholics’ Lady (only until later they heard say that it was the Virgin Mary and
then “yielded” it to the Catholic side).
*NOTE 4: Is it believable, that under King Minh Mạng, while the ban on
Catholicism was getting more and more cruel, and hundreds of Catholics (including Priest
Marchand brought up from as far as Gia Định in the Southern Region) had been captured
and killed, there still was a vicar in charge of Trí Bưu (Cổ Vưu) safely living near
the refuge of La Vang (Quảng Trị) for the followers from in there to come out to him
to report on the situation?
*NOTE 5: Is it believable, that there was the presence of a vicar in the
parish of Trí Bưu (including La Vang, which was the refuge for Catholics from the three
above-mentioned villages and from many other areas such as “60 kilometers away” namely
Huế), but that vicar had not heard the rumor already spread since 1798, and had waited
until more than two decades later (1820-1840) for him to be able to learn the apparitions
of a sacred lady only four kilometers from him, and for the villagers to come to report to
him that they themselves had just “agreed to yield that site to the Catholic side”? 3-
Bishop Caspar decided to build a temple for the Blessed Virgin in 1886 (after the
French colonialists had established their domination over Vietnam since 1884), that means
he had enjoyed freedom in the new situation (the Catholics gained the upper hand), he
could of course have carefully studied the La Vang event, but he finally did not leave any
written document (either an official report to the Vatican or a simple phrase in his
personal diary) on the Lady’s apparitions in La Vang:
is it not that he himself considered it unbelievable? 4-
The readers can see right away that the Trí Bưu Vicar only took advantage of the
critical time when the old-aged believers were going to die and were eager to have their
souls received into Paradise (which they had been promised to, and afraid that the vicar
would not allow them to go there) to insist that they must swear*6 that they had heard
parents and even grandparents mention the Virgin Mary’s apparitions, some 100 years in
the past. Only one simple word “Yes”
without any details. Why did not this swearing
take place before 1885, since the La Vang Catholics had already been able to publicly turn
the Buddha’s temple into the God’s house during 1820-1840, more than 40-60 years
earlier? And why did not the vicar ask the
young and healthy believers for such an answer? Surely
the reason was that this “initiative” only just arose in 1885 (pro-French Đồng Khánh
enthroned king); they saw that there were no more living people so aged as 100 years old
at that time to know and say anything against the alleged event about nearly 100 years
before.
*NOTE 6: The purpose of the vicar’s forcing the followers to swear so was
to base on it to set up files on the apparitions; and he had to do so because from 1798 to
1885 (when Đồng Khánh was crowned king), during those 87 long years, there had been no
documentation of the Virgin Mary’s apparitions, although it was later said that the
apparitions happened in 1798, the pagoda was yielded to the Catholic side in the period of
1820-1840. And why had there been no related
documents, since at least one letter by Fr. Lôrensô Lâu about his visiting Cổ Vưu
(Trí Bưu) could have already been sent to Roma in 1691 (more than one hundred years
earlier than the apparitions), and since the Vatican could have already been able to
directly resolve the La Vang internal problems during the period of 1717-1739 (more than
half a century before the apparitions)?
Let me answer: Because the truth is that there had been no apparitions of
the Catholics’ Virgin Mary in La Vang.
Thus, the However,
they still defended themselves by saying that “such documents were perhaps kept in the
Hué church archives, which were destroyed during two local wars: in 1833, under King Minh
Mang, and in 1861, in the reign of King Tuduc*7.” They
pretended to assume that nobody had been able to send anything out of Hué and Vietnam
during 42 long years (from 1798 to 1840 when Minh Mạng died); and they forgot about the
period of 18 years (1802-1819) in the reign of King Gia Long, who did not lay emphasis on
the ban on Catholicism because he owed the French a debt of gratitude; moreover, they
turned away from the fact that the French did dominate Vietnam during 61 long years
(1884-1945) and considered these Catholic colonialists as not knowing how to serve the
Madonna right in their own colony, especially after the apparitions in Lourdes, France, in
1858, and in Fatima, Portugal, in 1917!
5- We also met with a strange
imagimation: While the other writings
affirmed that only until 1820-1840 the Catholics in La Vang could hear the rumor of
Our Lady’s apparitions in the old days, Trần Văn Trí in his article “The La Vang’s
Spirit” published in “The Crier” Magazine No. 832 wrote: “Suddenly (in 1798) they saw a beautiful
overcoated lady appearing near a big banyan, whom they recognized right away to be
the Virgin Mary.”
Those “witnesses” had recognized
right on the spot in 1798 that the lady was the Virgin Mary, yet the Catholics must wait
until 22-42 years later (1820-1840) to hear the rumor, to build the pagoda,
while still not to discuss the Sacred Lady’s belonging to “our side”; and at that
very time (1798) Bishop Jean De Labartelle himself was present in the local province, but
he did not gather either evidence or written documents relating to this matter to keep as
archives. That sole detail suffices to nullify
all the other details of the apparitions.
The same as in the other writings, everything was merely hearsay, rumor,
legend, and each time with certain different and contradictory details.
6- Moreover, we have got a precious
foreign source of history, not of Our Lady but of the Banyan Tree: Fr. Pierro Gheddo, when writing about the Virgin
Mary’s apparitions in La Vang and the persecutions of Catholics in
Fr. Pierro Gheddo was so exact to call
the great and old tree by its name, Bo (Bồ Để) Tree instead of Banyan Tree. Bồ Đề Trees are usually trees of pagodas, of
the Buddha; and, obviously, the Catholics’ Virgin Mary never wanted to approach it, let
alone used it as a meeting place to appear before her believers!
Anyhow, the banyan tree here
undoubtedly belonged to the non-Catholic side, at that time as well as at present; and
those La Vang inhabitants who came there to pray were polytheists (even worshipping ghosts
and devils, the flickering silhouettes now and then appearing at the banian trees), very
long before the Catholics came to take refuge there, and only much later did they hear the
rumor of the Sacred Lady...
7- Trần Văn Trí in “The La Vang’s
Spirit” in “The Town Crier” Magazine No. 832 dated 3-28-98 wrote: “The Bishops
of South Vietnam [then divided from North Vietnam], on April 13, 1961, assembled in
Hué, made a vow to the Immaculate Heart of Mary to consecrate the La Vang Temple to the
Blessed Virgin, and recognized it as a national Marian Centre.” But the Then,
was it on 4-13-61 or on 8-8-61 that La Vang became a national Marian Centre? *NOTE
7: They said that the written documentation of
these apparitions were perhaps kept in the Hué church archives, which were
destroyed during two local wars: in 1833 under
King Minh Mang, and in 1861 in the reign of King Tu Duc.
But, in truth, in 1833 the royal court only had to quell Nong Van Van’s
revolt at Lang Son and Cao Bang far in the Northern Region, and Le Van Khoi’s revolt at
Gia Dinh far in the Southern Region; and in 1861 the French and Spanish troops came to
Quang Nam Province, far from Hué and Thua Thien Province, and incited Ta Van Phung to
rebel at Quang Yen, far in the Northern Region. During
those times, Hué, the capital, was quite safe: how
could the documents kept in the Hué church be destroyed? Besides, the written documentation of
these apparitions, if any, should have been preserved in many other places than only in
the Hué church. Even
Nguyễn Văn Thông wrote: “About those
historic documents, we have so many to collate with... such historic documents as
handwritten letters, lists of fellow-believers..., reports from each evangelizing areas
sent to the Evangelization Ministry in Roma, to Paris, to the Jesuit and Dominican
Monasteries with branches in Macao, Penang, Japan, the Philippines, Thailand...”
And, as Nguyễn Lý Tưởng wrote: “Fr. Stanilas Nguyễn Văn Ngọc quoted a
passage in Fr. Lôrensô Lâu’s letter about his visit to Cổ Vưu (Trí Bưu) in Dinh
Cát (Quảng Trị) area, dated 2-17-1691 that was sent to Roma,” this shows
obviously that reports from Dinh Cát area (including La Vang) had definitely been sent to
and evidently reached Roma, more than one century (1691-1798) before the
so-called “Our Lady’s Apparitions in La Vang” event. Additionally,
Trần Văn Trí also wrote: “A Few
Historical Features of La Vang: 1717-1739: there happened certain disorder that the
Vatican had to directly interfere...”: This,
once more, shows patently that the Vatican had already had a thorough grasp of the
situation in La Vang since more than half a century (1739-1798) before the
so-called “apparitions.”
In short, evidence of the Virgin Mary’s Apparitions in La Vang, if any, must
have been present in the Vatican about one and a half century (since 1691), before
the first of the two wars in 1833 and 1861, which L’Osservatore Romano blamed for
destroying written documentation (Ref Part VIII).
8- Finally, people might say that the
French colonialists, and also the Chirstian dignitaries of various nationalities, during
at least one-and-a-half centuries long (1798-1945) were indeed so honest
as to not recognize the La Vang Apparitions, merely because it was groundless, nobody ever
eye-witnessed the Virgin Mary appearing. And only until Catholic Ngô Đình Diệm
had been made Premier then President of the
Irrefutably, the ĐỨC CỐ LÊ © Copyright 2005 giaodiem.com |
In ra @
© Giao Điểm. Bài vở, thư từ gởi về: giaodiem@giaodiem.com
