|
- Minh Mẫn
- HÁT
TRÊN…KHINH KHI CẦU
Đó là tựa ở
trang 13, báo Công An ra ngày thứ ba 29/11/05; nội dung giới thiệu chương trình
văn nghệ tại SVĐ Mỹ Đình, Hà Nội vào tối 16/12/05 để gây quỹ Dạy
nghề miễn phí cho người khuyết tật VN, được sự cộng tác hàng trăm
nghệ sĩ nổi tiếng trong và ngoài nước, ca sĩ sẽ hát trên khinh khí cầu
cao 50m. Một chương trình văn nghệ mệnh danh là sự kiện văn hóa tầm cỡ
muốn thể hiện một nền văn hóa tổng hợp Á Âu với chiếc nón lá Âu Cơ
chứa một trăm người tượng trưng một trăm trứng và ông già Noel cao 15m lấp lửng trên bầu trời
đêm tối với ngôi sao xanh! bằng kỹ thuật hiện đại.
Cơ quan nào đứng
ra tổ chức gây quỹ, không nghe nói, Thương Binh Xã Hội, ban Từ Thiện
báo…, hay ngành Du lịch, Văn hóa Thể thao…nhưng dù ngành nào, đó là một
thiện chí tốt, biết nghĩ đến người khuyết tật trong nước, ngoài việc
từ thiện như vậy, ban tổ chức biết tận dụng: trước mua vui, sau làm
việc nghĩa, và muốn thể hiện nếp văn hóa dân tộc kết hợp với
điển hình văn hóa Tây phương qua hình ảnh ông già Noel, còn ngôi sao xanh
biểu tượng cái gì? Không ai hiểu!
Nghe đâu khi ban
tổ chức có ý định tổ chức đêm hội diễn văn nghệ gây quỹ như thế,
đã có sự tán trợ của một số Mạnh Thường Quân từ công ty, xí nghiệp
và tôn giáo, trong đó, chắc chắn có sự đóng góp tự nguyện và hoan hỷ
của Kitô giáo, có thể là giáo phận, giáo xứ, hay Roma. Ta còn nhớ, những năm trước, Vatican
có nhã ý xây dựng Trung Tâm Dạy Nghề
và mở bệnh viện chữa trị miễn phí cho cán bộ cao cấp, nhưng nhà nước
VN không chuẩn thuận, bây giờ trong nước tổ chức làm từ thiện, đúng
sở nguyện của Vatican, đương nhiên Kitô giáo không bỏ lỡ cơ hội đóng
công góp của với đất nước để gọi là đồng hành cùng dân tộc,
có lẽ đó là lý do thứ nhất để ban tổ chức chấp thuận sự hiện diện
của ông già Noel xuất hiện trên bầu trời tăm tối tại Mỹ Đình. Và biết
đâu trong ban tổ chức có con chiên ngoan đạo, hoặc giả Kitô giáo gợi
ý, cố vấn, cho một việc làm nhiều ý nghĩa như thế… ( nếu có, cũng là
điều đáng tán dương hơn là những tôn giáo bản địa vẫn trùm chăn yên
giấc)
Trong công tác văn
nghệ, văn hóa, những năm sau 1990, nhà nước chủ trương phục hồi văn hóa
dân tộc, bảo vệ và phát huy bản sắc đặc thù của VN. Đền đài, lăng
tẩm, miếu mạo, đình chùa được phục hưng tôn tạo, thậm chí Tứ Phủ
hầu Đồng cũng phát triển khắp nơi, tuy đó là trò chơi trưởng giả
trong lĩnh vực tâm linh, ngành văn hóa xem đó là tín ngưỡng dân tộc…
Thêm vào đó, ngành du lịch tận dụng các cơ sở tôn giáo làm nơi du lịch
tâm linh, thật ra, ngành du lịch lạm dụng ngôn từ, nếu đúng nghĩa, du lịch
tâm linh phải là nơi du khách đến, ngoài thưởng lảm kiến trúc, còn tận
hưởng sinh khí trong nếp sống tôn giáo, và nhất là PG, du khách phải sống
trong quy cách Thiền Môn suốt thời gian du lãm, phải được hướng dẫn
Thiền tọa, một loại thể dục tâm linh, cởi bỏ những ràng buộc, phiền
muộn ngoài xã hội, cảm nghiệm tâm thức qua những phương thức của mỗi
già lam, ví dụ: Tịnh Độ, Thiền, Mật… do các Thiền sư, Tịnh sư, Mật
sư có nội lực hướng dẫn. Du khách chìm đắm trong an lạc thật sự ngoài
sự tìm hiểu văn hóa và lịch sử của tôn giáo. Ngày nay, các chuyến du lịch,
mỹ từ là hành hương, mục đích của ban tổ chức chỉ duy nhất là kinh
doanh; những cuộc tham quan như vậy không thể gọi là du lịch tâm linh.
Chuyên ngành văn hóa, du lịch chưa kết hợp nhuần nhuyển cho công tác
tuyên truyền văn hóa, tạo cho người dân có lòng yêu nước và bảo về nền
văn hóa cổ truyền; cán bộ chuyên ngành không sâu sát và nắm vững lịch
sử, văn hóa dân tộc, trong đó có tín ngưỡng, cứ xem mọi tôn giáo có mặt
đều là văn hóa tốt và góp phần cho một văn hóa dân tộc khởi sắc. Một
cán bộ Thông tin văn hoá cấp tỉnh có một quan niệm rất ư dể dãi: Tôn
giáo và mọi sinh hoạt của các dân tộc đều giúp cho VN có một bản sắc
văn hóa đa dạng, phong phú. Do quan niệm như thế, người tổ chức
chương trình văn nghệ có thể phô diễn bất cứ cái gì từ nước ngoài
du nhập, dù thích hợp với phong cách đạo đức, tập quán dân tộc hay
không, một loại hình văn hóa hổ lốn không thể là bản sắc văn hóa của VN. Ví dụ, một số âm từ của nước
ngoài, trở thành ngôn ngữ VN, như xà bông, cà phê, nước phông tên… có
thể chấp nhận, vì mọi người ai cũng hiểu, nhưng nếu trong lúc nói, cứ
chêm vài câu ngoại ngữ pha lẫn Việt ngữ thì không thể xem đó là hình
thái làm phong phú ngôn ngữ dân tộc, dần dà ngoại ngữ chiếm trên 80%
trong giao tế thì ngôn ngữ dân tộc sẽ mất hẳn, bấy giờ xem như văn hóa
ngoại lai, không còn là bản địa. Cũng thế, ngoài ngôn ngữ, kiến trúc,
hình tượng và nhiều lãnh vực khác pha trộn những nét đẹp văn hóa bên
ngoài có chừng mực chấp nhận được, nếu bê nguyên khối lượng biểu
tượng của một nền văn hóa khác hòa nhập vào văn hóa mình chẳng khác
lấy râu ông cắm cằm bà, nếu không nói là quảng bá văn hóa cho thiên hạ!
Thông tin Văn hóa, Du lịch Thể thao vẫn còn mò mẩm, chưa nắm rõ đâu là
sắc thái dân tộc, đâu là văn hóa ngoại lai, cái gì có mặt trong xã hội
cứ cho là của mình, khó mà hưng sắc cho một nền văn hóa có bề dầy lịch
sử dựng nước, giữ nước và phát triển song hành với những nền văn hóa
trong khu vực. Nhờ bản sắc văn hóa đó mà tồn tại suốt những tháng năm
bị nô dịch, đô hộ.
Trước ngưỡng
cửa hội nhập toàn cầu, những cán bộ chuyên trách không trang bị cho
mình một căn bản văn hóa, tôn giáo dân tộc, lại được tu nghiệp, tập
huấn công tác văn hóa tại các nước tiến tiến có một nền văn hóa
khác hẳn của chúng ta, đem kinh nghiệm học hỏi về áp dụng cho quê hương,
cứ ngỡ thổi luồng sinh khí mới, mặc vào lớp áo văn hóa mới, thế hệ
tương lai không còn biết muỗng, đũa, nĩa, cái nào là của cha ông chúng
ta, cái nào mượn của thiên hạ!
Trong phạm vi
sàn diễn, các ca sĩ, nghệ sĩ ăn mặc nghiêm túc, phong cách biểu diễn đỉnh
đạt vẫn đẹp và thâm thúy hơn kiểu nhạc thời trang có minh họa bằng
tập thể nhảy nhót như khỉ mắc phong, không thể là nét văn hóa cá biệt
của dân tộc ta. Có những ca sĩ đeo vào cổ hoặc biểu tượng tôn giáo
ngoại lai, mặc dù họ không phải là tín đồ của tôn giáo đó, hoặc những
biểu tượng vô nghĩa của mode thời thượng. Trong lãnh vực thoại kịch,
nhiều câu phát biểu thiếu văn hóa, diễu cợt rẻ tiền, nham nhở… như
chương trình Gala cười, chứng tỏ bản thân nghệ sĩ, đạo diễn, tác giả
và cả nhà tổ chức không phân biệt thế nào là văn hóa tốt để phục
hưng và làm phong phú văn hóa VN, biến văn hoá và nếp sống dân tộc trở
thành lai căn kịch cỡm. Do vậy, nhà tổ chức văn nghệ là người làm
công tác văn hóa, phải có trình độ văn hóa, kiến thức văn hóa, nội
tâm văn hóa mới tránh được di họa phá hoại văn hóa.
Trở lại hình
ảnh tổ chức đêm hội diễn tại SVĐ Mỹ Đình, chưa biết thành công thế
nào, nhưng qua sự giơi thiệu những mô hình quãng bá văn hóa dân tộc
trên không gian, chắc chắn ông già Noel không phải là loại hình văn hóa
VN mặc dù đã du nhập từ nhiều thế kỷ, người dân thành thị quen thuộc
hình ảnh đó, nhưng không phải toàn bộ nhân dân đã đồng hoá nó vào nếp
sống đời thường, nó chỉ đồng hoá Kitô giáo với ông già Noel hoặc
ông già Noel chỉ xuất hiện vào mùa giáng sinh, trong tâm thức người dân
vẫn xem đó là biểu tượng của một cái gì ngoại tộc
`````Từ đâu có Ông già Giáng sinh (Père de Noel)
Hình ảnh quen thuộc nhất trong mùa lễ Giáng Sinh là ông già Noel mà
ai cũng biết. Ông mặc quần áo đỏ, đội mũ đỏ kiểu xứ lạnh, đi giầy
đen, tóc bạc phơ và râu trắng như tuyết. Đó là ông Nikolaus có từ thế
kỷ thứ 3 sau Tây lịch. Ông chào đời tại quận Patara thuộc phần đất
của Thổ Nhĩ Kỳ, sau khi được phong thánh mới có tên là Nikolaus. Từ
đời nữ Hoàng Thephanu gốc Hy Lạp, là vợ Hoàng Ðế Otto II của Ðức, muốn
nhớ lại thánh Nikolaus; nên từ năm 1555 tại Ðức nguời ta may áo quần
màu đỏ, đội tóc trắng, mang râu, giả làm Nikolaus -hình ảnh Nikolaus được
xuất hiện trở lại với ý nghiã mang tình
thương đến với mọi người.
Theo
tài liệu trước khi được phong thánh ông Nikolaus là người giầu có,
nhân từ. Vào một đêm Giáng sinh, ông được Thiên Chúa mặc khải, đem hết
của cải riêng mình ban phát cho những người nghèo khổ và trẻ con. Ông
biến những giấc mơ của họ thành sự thực, bằng cách mua quà bánh để
biếu những kẻ nghèo khổ, mang lại cho họ những sung sướng bất ngờ.
Ông qua đời vào ngày 6/2, không nhớ năm. Ngày 6/12 hàng năm để tưởng
nhớ lại hình ảnh người đạo đức, giàu lòng nhân từ bác ái. Hình ảnh
người mặc áo màu đỏ của ông Nikolaus thuở nào, đến từng nhà có trẻ
con thăm viếng, chia bánh kẹo trong đêm Giáng sinh. Theo truyền thuyết ông
già Noel trở lại trần gian, theo đường ống khói lò sưởi vào mỗi gia
đình, để bánh kẹo vào trong những chiếc vớ mà trẻ em treo gần giường
ngủ hay lò sưởi, đem lại giấc mơ đẹp với tuổi thơ trong đêm Giáng
Sinh. Bởi thế cha mẹ thường mua qùa bỏ vào đôi vớ để cạnh lò sưởi,
lúc trẻ con thức dậy vui mừng với món quà của ông già Noel tặng. Phong
tục này khuyến khích vì khuyên trẻ em nên làm điều thiện để được
ông già Noel tặng quà.
Như vậy ta thấy,
tuy ông già Noel xuất hiện sau 3 thế kỷ dương lịch, mang một ý nghĩa
lương thiện, có tính giáo dục, nhưng Kitô giáo đã khéo đồng hóa nó với
mùa giáng sinh để sau 17 thế kỷ, biến thành biểu tượng của Kitô giáo,
nhưng dù không xuất thân từ Tòa Thánh, bản thân Nikolaus cũng là một tín
đồ được phong thánh, có liên hệ đến huyết thống thần học, và hình
ảnh thơ mộng đó, bị tôn giáo lạm
dụng, thêm sắc màu cho mùa Giáng sinh thêm phần thơ mộng, biến thành một
phần của Kitô giáo. Hơn 5 thế kỷ có mặt tại VN, văn hóa Kitô giáo vẫn
chưa cắm sâu vào cộng đồng xã hội, nóc nhà thờ cao ngạo nghễ, tiếng
chuông vang chói trên không gian, cây thông và ông già Noel xuất hiện vào
tháng cuối năm vẫn là hình ảnh quen thuộc trong các thị thành chật hẹp,
đại bộ phận nhân dân chưa cảm thấy hòa hợp những hình tượng, âm
thanh đó một cách hài hòa như sự hiện diện của Tam giáo với dân tộc,
nhành hoa mai, câu đối đỏ, cặp bánh chưng nó gắn bó một cách tự
nhiên trong cộng đồng Âu Lạc, biến thành một biểu tượng văn hóa phi
tôn giáo. Trên bầu trời văn hóa VN, giờ đây xuất hiện một ông già xứ
tuyết một cách miễn cưỡng, nó không thích hợp cho một phong thổ nhiệt
đới, cách trang phục cũng chói chang đối với khăn đóng áo dài, một cuộc
phối ngẩu khó nhìn; nhưng, những ai không am tường văn hóa bản địa,
xem đó là một sắc thái tân tiến, hăm hở tận dụng một cách kịch cỡm!
Ban tổ chức xử
dụng hình ảnh ông già Noel trên sân Mỹ Đình có dụng ý gì, nếu không
báo hiệu sớm mùa Giáng sinh sắp đến?. Hình ảnh đó không liên hệ gì
đến phong hóa VN trong đêm biểu diễn, và ngôi sao xanh, ngoài một ý nghĩa
hy vọng của màu xanh, ngôi sao xanh còn mang ý nghĩa gì ngoài sao đỏ, sao vàng
như từng thấy. Người làm công tác văn hóa không thể làm những điều vô
nghĩa chỉ mục đích phô trương, màu mè, lợi nhuận hay vừa lòng người
tài trợ. Trách nhiệm trang trí cũng như nội dung biểu diễn, không chỉ
riêng người thực hiện, ban tổ chức, mà cán bộ chuyên ngành cũng cần
hiểu rõ mình đang làm gì.
Hình như bộ phận
làm văn hóa hiện nay đang bị ảnh hưởng ít nhiều một loại hình nghệ
thuật không thích hơp văn hóa cổ truyền, bị lạm dụng, bị lèo lái lồng
vào mọi ngõ ngách trong đờI sống những hình ảnh, ngôn ngữ, âm thanh của
một xã hội thực dụng, đang đào xới, đe dọa từng ngày một giá trị
thâm thúy của dân tộc ta. Ngoài chinh trị, văn hóa cũng đang bị lăm le loại
trừ trong thế hệ kế thừa, để một VN tương lai là một xã hội lai căn
mất bản sắc dân tộc đặc thù, một cảnh giác mà mọi người dân luôn
ý thức.
-
MINH MẪN
-
04/12/05.
© Copyright 2005 giaodiem.com |
In ra @ 