posted: 08.01.2006
|
Tác
phẩm lịch sử: "Kì Vĩ phụ chính đại thần Nguyễn Văn Tường - Thơ
- Vài nét về con người, tâm hồn và tư tưởng" của nhà nghiên cứu
sử Trần Xuân An đã được đăng tải gần như trọn bộ trên website GĐ
trong thời gian qua. Hơn thế, ông Trần Xuân An còn có nhã ý cống hiến
toàn bộ những công trình nghiên cứu liên hệ đến nhân vật lịch sử
Nguyễn Văn Tường cho mạng lưới GĐ; tuy vậy, rất tiếc chúng tôi không
thể đáp ứng được nguyện vọng của ông TXA, vì storage-space's maximum
quota (lượng dữ kiện tối đa được chứa) của server GĐ có giới hạn.
Do đó, ông TXA đã tự thực hiện một weblog cá nhân của ông theo như thông
báo trong “thư cậy đăng” trong mục “ý kiến bạn đọc” của tháng
này. Trong “thư cậy
đăng”, ông TXA đã nêu ra sự kiện tác giả Tuệ Chương (tức Hoàng Long
Hải hiện ở bang Massachussets, Hoa Kỳ) trong một bài viết về ‘nhân vật
Nguyễn Văn Tường’ đã sử dụng tài liệu sử mà không nêu xuất xứ.
Và, theo tác giả TXA tài liệu ấy đã lấy từ cuốn sách nêu trên của
ông. Mới đây, tác giả TXA lại khám phá thêm một bài viết của nhà văn
Mai Kim Ngọc (theo nguồn của đường nối kết đăng kèm) trong một bài viết
tưởng niệm về tác giả Hoàng Liên (Nguyễn Văn Đãi) có đế cập đến
“ý định” viết về nhân vật Nguyễn Văn Tường của người quá vãng.
Thế nhưng, trong điện thư [viết không bỏ dấu có đăng kèm] của tác giả
Tuệ Chương trả lời cho ông TXA có nêu nguồn “ông đã sử dụng lại,
sau khi được ông Hoàng Liên - Nguyễn Văn Đãi nhờ viết”. Qua đó, vấn đề đã được hé mở thêm
một vài sự kiện làm cho sáng tỏ hơn. Nguyện vọng
“muốn làm sáng tỏ vụ việc” của tác giả (chủ quyền/ copyright owner)
TXA là chính đáng và hợp với pháp luật quốc gia và quốc tế, bởi lẽ
chúng ta đang sống trong thời đại toàn cầu hóa, trong đó luật pháp giữa
mỗi quốc gia có những sợi dây liên đới giữa tác nhân, điều luật và
cơ chế pháp lý với nhau. Không một cá thể dân sự hay thể nhân quốc
gia nào có quyền bất chấp sự “liên đới” đó. Thêm nữa, theo
dõi tin tức, bình luận trên các mạng lưới điện tử trong thời gian qua,
chúng tôi ghi nhận những “tệ nạn” về văn hóa, học thuật, sáng tạo
trong nước đang lan truyền nhanh. Xin nêu ra vài sự kiện: web vnn ngày
6.1.06, nêu con số thống kê chừng “30% học viên cấp sau đại học có
trình độ yếu” (tức là các phó tiến sĩ, tiến sĩ đã tốt nghiệp) –đó
là hậu quả nói chung về tổng thể giáo dục yếu kém, cộng thêm một số
“tệ nạn” về “đạo văn, đạo thơ, thậm chí còn đạo nhạc, đạo
tranh” của các nghệ sĩ ở nước ngoài… đã chứng tỏ nhân cách văn hóa
của người Việt hiện nay (trong và ngoài nước) đang ở mức suy đồi đáng
báo động. Đó là vấn nạn, chúng tôi xin các bậc thức giả, thân hữu của
GĐ cần phải lên tiếng. Ngoài ra, chúng
tôi còn ghi nhận một số tác giả, nhà nghiên cứu khác chưa biết sử dụng
đúng cách về nguyên tắc, quy định về trích dẫn, chú thích (references,
footnotes..) theo tiêu chuẩn quốc tế. Vấn đề này không hẳn là sự cố
ý, mà do chưa tìm hiểu, điều nghiên trước. Ở nước ngoài, các tài liệu
hướng dẫn viết tiểu luận khá nhiều, nhưng trong nước chắc là hiếm
hoi. Chúng tôi được đọc một cuốn “cẩm nang” viết tiểu luận, nguyên
tắc trích dẫn, chú thích nguồn sử dụng tài liệu của tiến sĩ Tỳ kheo
Thích Nhật Từ đã được xuất bản với số lượng hạn chế trong nước,
rất hữu ích. Nếu có thể, chúng tôi sẽ xin thầy Nhật Từ cung cấp bản
đánh máy để phổ biến cho quần chúng trên web Gđ Chân thành biết
ơn các tác giả TXA, Tuệ Chương, nhà văn Mai Kim Ngọc đã cung cấp, hoặc
sẽ mặc nhiên đồng ý cho đăng tải các lá thư trao đổi và bài viết
liên quan đến cuốn sách của ông Trần Xuân An.
Phụ trách web
GĐ.
Cần Làm Rõ
Thêm “Đôi Điều Cần Làm Rõ” (*)
Sau đây là bài
viết của ông Mai Kim Ngọc về ông Hoàng Liên (Nguyễn Văn Đãi), tôi tìm
thấy trên web YAHOO SEARCH. Mạn phép ông Mai Kim Ngọc, mặc dù chưa hỏi ý
kiến của ông, tôi gửi bài viết này đến Tòa soạn VietNam Review để góp
phần làm sáng tỏ vấn đề. Nếu ông Mai Kim Ngọc không đồng ý, kính
mong Tòa soạn Viet Nam Review chỉ dẫn LINK. Đồng thời, tôi kính mong ông Tuệ
Chương (Hoàng Long Hải) và bà Nguyễn Văn Đãi (vợ của ông Hoàng Liên
Nguyễn Văn Đãi) lưu tâm đọc và đưa ra ý kiến khẳng định cuối cùng.
Đó là điều cần thiết. Theo tôi, đây
là vụ việc khá đơn giản. Về bài viết của
ông Mai Kim Ngọc: Tôi nhấn mạnh
lại điều ông Mai Kim Ngọc đã khẳng định: Ông Hoàng Liên Nguyễn Văn Đãi
chỉ mới có ý định viết một cái gì đó về Nguyễn Văn Tường (1824 -
1886), sau khi đã nhận được những tư liệu mới, và ông chưa thực hiện
dự định, cuối cùng cũng không thực hiện được gì cả, ngoài một bài
viết trích dẫn nhiều bài thơ Nguyễn Văn Tường đã được hai ông Trần
Đại Vinh và Vũ Đức Sao Biển dịch (không ghi xuất xứ cụ thể). (Và, theo ông
Hoàng Long Hải, qua thư trong mục này, ông đã
sử dụng lại, sau khi được ông Hoàng Liên Nguyễn Văn Đãi nhờ
viết ). Vấn đề là cả
cuốn sách tôi đã biên soạn với mấy trăm trang chú giải, có tên là
"Kì Vĩ phụ chính đại thần Nguyễn Văn Tường - Thơ - Vài nét về
con người, tâm hồn và tư tưởng". Không hiểu từ đâu mà ông Hoàng Liên Nguyễn Văn Đãi có cuốn bản
thảo sơ thảo ấy để trích thơ từ đó ra... Vấn đề tuy
đơn giản nhưng vẫn rất cần sự khẳng định trung thực của bà Nguyễn
Văn Đãi. Vấn đề đơn
giản nhưng cũng có thể sẽ bị đẩy vào một âm mưu của thế lực đen
tối nào đó. Trần Xuân An.
Nguồn: Yahoo
Search: + Link chính
bài viết của Mai Kim Ngọc: http://www.saigonline.com/vanhoc/vh0101/mkn.htm (GĐ.đăng lại nguyên
văn, chữ có màu tô vàng là do ‘digital code’ của nối kết tạo ra)
Giã từ Hoàng
Liên
Tặng chị Đãi.
Chúng tôi bàn
sang cuốn sách mới của anh. Nhà xuất bản Mõ Làng sắp in xong, anh bảo.
Tôi hỏi ai sẽ điểm sách cho anh. Anh lại bảo, chưa có ai, hay anh điểm
đi. Nghĩ đến thời gian tính gấp rút tôi định sẽ viết vào dịp nghỉ
mấy ngày sắp tới. Tôi xin anh cho gửi bản thảo qua E-mail, và anh hứa sẽ
yêu cầu nhà xuất bản làm như đề nghị. Rồi anh trở lại câu chuyện
đang dở chừng khi chúng tôi tình cờ bàn sang cuốn sách. Câu chuyện ấy
là vấn đề sức khỏe của anh. Được tin anh đau nặng, nhà tôi và tôi
lên Tới căn hộ của
anh chị, chúng tôi được chị đưa thẳng tới phòng bệnh. Biết tính anh
cẩn trọng dù với người bạn vong niên chỉ cỡ em út, tôi đoán bệnh phải
nặng lắm anh mới chịu nằm giường tiếp khách. Vậy mà giọng anh mạnh,
thần thức anh minh mẫn, ánh mắt anh sáng và thanh thản như thường lệ.
Chỉ nước da có màu vàng ủng, và có máu trong ống nhựa có lẽ thông với
vết thương mới mổ từ dưới chăn dẫn ra bịch nylon treo bên hông giường.
“Tại tôi uống
nghệ đấy...”, Anh cắt nghĩa. Từ phía sau chị đỡ lời: “Môn thuốc gia truyền mà lại dễ
kiếm... Có người mách cho... Tôi nghĩ nhà tôi uống vào cũng thấy dễ chịu”.
Chị vừa nói vừa nhìn tôi khẽ lắc
đầu. Tôi nhẩm tính bướu độc vùng chấn thủy nằm ngay ngã ba gan ruột
chắc đã đè vào cuống mật. Thật đáng ái ngại, vùng cơ thể này thần
kinh chằng chịt từng bó, bị ung thư gậm nhấm cái đau sẽ không phải vừa...
Tất nhiên anh đã phải dùng thuốc chống đau thứ mạnh, nhưng thuốc nào
giữ được thần sắc anh tự tại như thế kia. Một đời làm thầy thuốc
tôi chỉ có một lần khác đã lâu thấy bệnh nhân (một thiền sư) chịu
được cái loại đau này với an bình tự tại như anh. Tôi thoáng lạc quan
nghĩ có thể bệnh không nặng như tôi đã đoán. Biết đâu lại chỉ tại
anh uống nghệ, tôi tự thuyết phục. Anh cho nhà tôi hay đã nhận đuợc
quà gửi gồm mấy bài kinh và cái cát-xét Phật. Tôi rón rén chuyện mưa nắng,
nhưng anh trực diện vào thẳng vấn đề chính đã mang tôi tới thăm anh. Anh bảo, “Mình như vậy kể còn thọ
hơn cả cái thọ cổ lai hy người ta thường nói”. Anh tâm sự anh không hy vọng khỏi bệnh,
chỉ mong thêm được ít thời gian... Rồi nhẹ nhàng anh trầm giọng xuống
nói thêm, “Mình còn chút chuyện muốn làm”.
Chị và nhà tôi đã ra phòng khách.
Còn lại một mình bên giường anh, tôi nghĩ cuộc sống của anh đã chẳng
quá nhiều thành quả rồi sao. Anh đã là giáo sư giỏi khi dậy các nữ
trung học Việt và Pháp, và bao lớp nữ sinh khi thành bà nội bà ngoại vẫn
còn nhắc lại thày cũ với sự quý mến và kính phục đặc biệt. Anh đã
đóng góp cho công vụ cho chính trị miền Nam mười hai năm tù đầy thêm bốn
năm quản thúc tại gia, khi rơi vào tay đối phương vụ Tết Mậu thân, để
rồi khi được giải phóng viết một cuốn hồi ký không hận thù không nhỏ
mọn với cuộc sống, với con người, kể cả con người còn trú ẩn trong
cái chai sạn hay ác độc của những cai ngục. Anh đã là công chức cao cấp
chỉ huy trực tiếp hay gián tiếp cả ngàn nhân viên của miền “Mình còn chút việc muốn làm...”,
câu nói của anh cứ lẩn vẩn trong đầu tôi, mặc dầu anh đã chuyển sang
đề tài khác, về tiết trời cuối hè đầu thu của San Francisco, về các
cháu con anh, về các cháu con tôi, về nhà tôi cháy năm ngoái xây lại đã
xong chưa. Tôi không nghe sự bám víu hay nuối tiếc thông thường cho cuộc
sống này, mà anh tự tại như người Phật tử đã hiểu chuyện vô thường,
chuyện sống ở chết về, hiểu tới một trình độ mà không có chữ tâm
thì dù cho nghiền ngẫm Tạng thư tử sinh hàng tháng hàng năm chắc gì đã
đạt được... Tôi cân đo chữ muốn của anh, để thấy nó đã không tham
lam, lại hiền lành quá. Nó nhắc đến một chút bổn phận, cái thứ bổn
phận mình tự buộc cho mình. Rồi tôi sực nhớ ra lần trước tôi
lên thăm anh, anh có chia sẻ với tôi tham vọng
viết lại lịch sử đất nước giai đoạn đen tối cuối đời Tự Đức
và những năm tiếp cận. Hôm ấy anh phấn khởi cho hay, tuy chưa kịp kiểm
tra lại, rằng có nhiều tài liệu mới về người và việc của gian đoạn
ấy... Tôi không nhớ anh nói xuất xứ từ
đâu. Hình như từ những phúc trình của các khâm sứ Pháp gửi về
bộ thuộc địa Khi tôi vô tình hỏi anh bận tâm những
chuyện lịch sử hay dã sử xa xôi ấy làm gì, anh ôn tồn bảo sự việc
thực ra thì cũng không xa lắm, chỉ mới mấy đời thôi. Và với cái bình
thản thường lệ, anh nói, “Cụ Tường là cố năm đời của
tôi...”. Tôi nhớ hôm ấy tôi phản ứng theo
cái sử quan ba phải của mình rằng công tội lịch sử là chuyện kính nhi
viễn chi. Vì mỗi thế hệ dù hết lòng xử lý những biến cố quan trọng
của mình, thành công hay thất bại phần lớn vẫn bị quyết định bởi
những việc mà hai ba thế hệ trước đã làm hay quên không làm. Và trong một
tập thể cùng thế hệ, việc người này làm bị ảnh hưởng bởi hành động
của người xung quanh, thành công hay thất bại của một cá nhân bao giờ cũng
mang ít nhiều gốc nguồn tập thể. Thắng lợi vẻ vang hay bại vong cay đắng,
không ai đáng hưởng hết công mà cũng không ai đáng lãnh hết tội. Vả lại
Pháp đày ông Tường sang Thành thử khi anh nói về ông, tôi
chỉ nhớ lại cảnh cố đô như tôi biết hồi xưa trọ học, ra ngõ một
bước là gặp hậu duệ của những nhân vật lịch sử nổi danh từ phía
này hay phía kia của những chiến tuyến nhiều khi đối lập. Huế nhiều
quý tộc, nhưng cái quý tộc nơi Hoàng Liên
không kiêu kỳ kiểu cách, hay phô trương. Ngược lại nó là cái tấm lòng
quý người, cái cung cách cẩn trọng khiêm tốn anh ứng xử với tha nhân.
Tấm lòng ấy cung cách ấy đã chinh phục được tất cả những ai biết
anh, có lẽ kể cả những cai ngục cộng sản có bổn phận giam cầm kiểm
soát anh hơn mười năm ròng rã... Lát sau, các cháu tới thăm anh. Sau
khi cho Đức địa chỉ E-mail của tôi
để tiện liên lạc, chúng tôi xin cáo từ để dành thì giờ của anh cho
gia đình. Câu chuyện uống nghệ vàng da không biết ai tình cờ nhắc lại
ngoài phòng khách. Tôi có cảm tưởng anh nắm chặt tay tôi hơn, và nhìn thẳng
mắt tôi anh nói “Chuyện cốt yếu là anh em mình hiểu nhau...”. * ít bữa sau cầm tập bản thảo của
anh vừa in ra từ máy điện toán, tôi có linh tính đây là tác phẩm cuối
cùng của anh và bài điểm sách của tôi sẽ là những lời tạ từ cho người
đàn anh bạn văn quý mến. Với cái tựa “Điên”, tuyển tập
của Hoàng Liên gồm nhiều truyện ngắn
đã đăng trong những tạp chí văn hải ngoại. Trừ truyện cuối về một
con ngựa tên Hạc, nhân vật là những con người sống trong cảnh cơ hàn
hay thiếu may mắn của thành phố Cựu Kim Sơn. Họ phần đông là đồng
hương, tuy có hai người ngoại quốc một Mỹ một Nam Triều Tiên. Cốt
truyện là những sự việc xảy ra trong trong thập niên đầu của đời sống
định cư khi mọi người đa số còn vất vả hay thất bại. Anh biết rõ
những vất vả những thất bại ấy khi giúp họ trong tư cách một cán sự
xã hội kiêm thông dịch. Và anh tiếp tục phục vụ họ bằng cách đưa những
vấn đề nhân sinh của họ vào văn học. * Ta thấy gì trong tuyển tập cuối
cùng của Hoàng Liên? Trước tiên là cảm
giác quen thuộc gặp lại nhà văn đàn anh khả kính đôn hậu mà bạn văn
hải ngoại từ nam tới bắc, từ đông sang tây vẫn từng quý trọng yêu mến.
Ta thấy những nét tài năng đã được ghi nhận bởi những bài điểm sách
trên các tạp chí Văn học, Làng văn, Ngày Nay, Quang Phục, Nhân văn, Hoài
bão Quê hương, vân vân... Bút pháp trong sáng, khúc triết, mạch lạc; Ảnh
hưởng văn hóa đông tây hài hòa; Vốn sống cũng như kiến thức phong phú
thâm hậu; Cung cách cao quý, khiêm tốn thận trọng khi kể chuyện mình và
độ lượng bao dung khi kể chuyện người... Quả như Võ Phiến nhận xét,
đọc Hoàng Liên, không những ta thấy được
sự việc mà còn thấy được một tâm hồn rất đẹp. Tôi nghĩ với tâm hồn đặc biệt
ấy, Hoàng Liên đã tạo được những sáng
tác mang rõ dấu ấn của anh. Ngay trong thân phận người tù bị kẻ thù
áp tải ra Bắc sau Tết Mậu thân, gian khổ vẫn không cản được anh chiếu
quán và thưởng lãm cuộc sống cũng như ngoại cảnh. Cả triệu chiến
binh Việt cộng qua lại con đường mòn Hồ Chí Minh trong những thập niên
chiến tranh đã để lại không thiếu gì những thơ những truyện, loại hùng
ca, loại nhớ nhà, loại khẩu hiệu, loại đồng chí luyến ái nhau trong
vòng phấn công tác, vân vân. Nhưng họ vẫn thiếu sự đóng góp của một
một tâm hồn ngay thẳng trong sáng, nhìn mình nhìn địch với sự độ lượng
tỉnh táo thấm nhuần đạo lý và mỹ học như Hoàng
Liên với hồi ký “ánh Sáng và Bóng Tối” của anh. Mấy chục năm sau tại Mỹ, cũng với
cái đặc thù rất Hoàng Liên, anh đã bắt
được vàng trên hè phố Cựu Kim Sơn. Con đường Folsom đã in bao nhiêu dấu
giày của mọi sắc dân, du khách cũng như bản xứ, vậy mà chỉ có Hoàng Liên mới ghi lại được cái đẹp của
một “tiểu ngộ” khi chợt bắt được ánh nắng vàng nhạt rực rỡ dội
lên mặt dẫy phố tươi thắm, sinh động. Rồi một chiều tất niên như một
truyền thống từ bao nhiêu chiều tất niên khác, những cô thư ký Mỹ chạy
ra cửa sổ những cao ốc khu doanh nghiệp Cựu Kim Sơn để rộn rã vứt xuống
đường những bó lịch cũ. Hàng vạn hàng triệu tờ lịch bay tơi tả
trong nắng gió cuối năm như nhưng cánh bướm thời gian chi chít ghi chú những
công việc phải hoàn tất, những gặp gỡ phải kịp hẹn kỳ, những điều
phải nhớ... Và trăm ngàn bổn phận lớn nhỏ của thời khóa biểu một năm
trong giây khắc bỗng không còn quan trọng vì đã mất thời gian tính. Vậy
mà phải đợi đến Hoàng Liên, thay vì
một nhà văn Mỹ - cảnh ấy mới được ghi lại. Anh vẽ bức tranh với những
vật liệu rất Hoàng Liên, như hình ảnh
rất Việt của đàn bướm rừng vùng Tây nguyên cố quốc chận xe anh tại
một chân đèo trên đường công vụ; như ý niệm rất Pháp về thời gian,
của thủa học đường trong giờ giảng văn thả hồn theo Proust đi tìm
quãng đời đánh mất; như cái thiền vị rất cố đô của Huế một trưa
hè tĩnh mạc trong hương sen xa xôi của hồ Tịnh Tâm... Người ta cũng đã viết nhiều về
cái triết lý đời sống trong văn anh. Triết lý không lộ liễu như những
tác phẩm luận đề của nhiều nhà văn tiền chiến, mà thấm nhuần trong
cách nhân vật truyện anh xử lý cuộc đời... Nhân vật của Hoàng Liên, những đứa con tinh thần của anh
đã thừa huởng được cốt cách nhân bản của bậc sinh thành ra chúng. Người
thông dịch trong “Điên” thấy được cái bình thường trong người đàn
ông bất hạnh mà xã hội cho là điên. Những cán sự xã hội của đô thị
Cựu Kim Sơn trong “Lạc loài”, “Một vụ mất tích”, và “Đứa con”
có tinh thần công chức rất cao, rất nghiêm túc. Họ phục vụ mà không
phê phán, và chỉ có xót thương và nhẫn nại trong liên hệ dành cho thân
chủ... Truyện của Hoàng Liên có hậu, nhân vật anh có gặp nghịch
cảnh nhưng anh cho họ lối ra. * Nhưng đọc Hoàng Liên lần này tôi bỗng tìm được những
nét rất mới mà hôm nay tôi mới thấy. Sự việc tiêu biểu cho kỷ luật
viết nghiêm túc của anh với sự rèn luyện không ngừng, mà có lẽ cũng
phản ánh tình huống tạ từ hiện tại của chúng tôi. Sau hết nó phản
ánh tâm trạng giao động của tôi khi ngồi bên giường nghe anh tâm sự
còn chút việc muốn làm... Cái mới cụ thể nhất của Hoàng Liên là truyện cuối của “Cho đến cuối
cuộc đời” của anh. Anh đắc ý với tác phẩm này vì nhiều lý do. Thứ
nhất, anh rất thích thể tùy bút. Hai nhà văn anh rất ngưỡng mộ là Võ
Phiến và Nguyễn Tuân là hai nhà tùy bút lớn. Và anh đã thành công đưa
thể văn tùy bút vào trong truyện. “Cho đến cuối đời” đượm hương
sắc hoài cổ của cố đô, vang bóng một thời êm ả, với những ông
phán, ông phủ, ông chánh tổng biết ngựa, chơi ngựa, sành ngựa... Người
mua cũng như người bán đều là tri âm trong thú cỡi ngựa, cái thú phong lưu
mà nhờ cung cách của họ đã trở thành tao nhã như thú uống trà. Còn con
Hạc, vai chính của truyện không phải là một con ngựa tầm thường. Nó gốc
gác quý tộc, không những thuộc loại ngựa chiến, mà chủ đầu tiên của
nó lại là một hoàng thân phong lưu tài tử. Nhưng có lẽ quan trọng nhất với Hoàng Liên là ở chỗ con ngựa bất kham. Nó
chọn người cỡi và đã quật ngã nhiều người... Như nghệ sĩ nhiều tật
nhiều tài, con Hạc dù bất kham vẫn là con tuấn mã với chức năng bình
sinh là chạy. Và nó chạy rất giỏi, nước kiệu cũng như nước đại.
Nhưng như mọi con ngựa, con Hạc không phải muốn chạy bao nhiêu thì chạy,
mà bị gò bó trong chừng mực người kỵ mã ban cho nó. Thật ra con Hạc
là ẩn dụ cho thân phận con người, không phải muốn làm gì thì làm, muốn
bao nhiêu thì làm bấy nhiêu... Đúng hơn nữa, nó ẩn dụ cho người nghệ
sĩ bị gò bó trong chừng mực của đời sống thực tế. Khi Hạc gặp người kỵ mã chỉ đủ
sức cỡi nó mà không đủ tài để điều khiển nó, thì cơ hội đã đến
cho nó nắm được quyền chủ động trong liên hệ giữa ngựa với người.
Và nó chạy theo ý nó. Nó chạy với tất cả đam mê như chưa bao giờ được
chạy. Nó chạy cho thỏa chí, mê man mà chạy, chạy thẳng một hơi từ Huế
về đến Quảng trị để rồi ngã ra chết... Hoàng Liên chia sẻ với tôi rằng cái chết của
con Hạc không phải là chuyện thảm thương. Thoạt tiên tôi ngạc nhiên vì
đây là lần đầu tiên thấy anh vinh danh một cái đam mê thiếu ngăn nắp
và không điều độ, dù của một nhân vật tiểu thuyết. Nhưng tôi cũng
hiểu khi anh bảo cái chết của con Hạc là điều mơ ước của người nghệ
sĩ. Đây là cơ hội được sáng tạo hết mình, sáng tạo cho đến hết khả
năng, cho đến hơi thở cuối cùng. Con Hạc chết như người uống cạn ly
rượu đời, nếu mượn chữ của Phùng Quán. Sáng tạo trở thành cái
Sáng Tạo tuyệt đỉnh, khi mọi đắn đo gò bó tầm thường, mọi cân nhắc
eo xèo bình thường đã được gỡ bỏ vứt đi. Cái song song giữa truyện và cuộc sống
làm tôi cảm động: Tuyển tập là tác phẩm cuối đời của anh; “Cho đến
cuối cuộc đời” là truyện ngắn cuối tuyển tập; và sau hết con Hạc
kết liễu chức năng bình sinh của nó bằng một cuộc chạy cuối cùng vượt
kỷ lục, một cuộc chạy huy hoàng cho đến khi ngã gục. Tiểu thuyết bắt
chước đời sống, và con Hạc chẳng qua bắt chước Hoàng Liên trên giường bệnh nan y mà vẫn bận
tâm với những trang chót của tác phẩm cuối đời đang chạy trên máy in
của nhà xuất bản. Tôi ấm lòng khi ghi nhận ngay cả
con ngựa bất kham dưới nhân sinh quan của Hoàng
Liên cũng mượn được những nét khiêm cung, mẫu mực, đôn hậu, cẩn
trọng, tư cách, và lịch lãm của anh. Cái phút huy hoàng con Hạc đã trả
bằng cuộc sống, kỳ lạ thay không nhuốm dù chỉ một chút khinh bạc. Và
khác với những con ngựa hoang điển hình của văn học, con Hạc không những
không khinh bạc, mà cũng không lầm than lam lũ, không lôi thôi lếch thếch,
không lê la trác táng... Thực tế thì những con ngựa hoang của nghệ thuật
khi tỉnh rượu lúc tàn canh chắc chẳng khỏi giật mình để xót xa cho
thân phận, và tiếc nuối đã không khám phá sớm hơn cái nhân sinh quan của
con Hạc... * Chuyện mới thứ hai trong cảm nhận
của tôi về Hoàng Liên liên hệ đến câu
tâm sự “Tôi còn chút chuyện muốn làm”
anh chia sẻ với tôi bên giường bệnh. Câu nói cả mấy tuần sau vẫn còn
văng vẳng bên tai tôi, và làm tôi suy nghĩ rất nhiều. Tôi biết chắc chút chuyện anh muốn làm
ấy không phải là tham vọng viết lại đoạn sử những năm hậu Tự Đức
như tôi suy đoán lúc đầu. Trong một cuộc điện đàm về sau, anh đã cho
tôi hay là anh không bận tâm hàng đầu về công việc ấy nữa. Anh
nghĩ sự thật lịch sử trước sau rồi sẽ được sáng tỏ, chuyện công
chuyện tội trước sau rồi cũng phân minh. Tuy gỡ được một gút cột trong lời trối của anh, tôi vẫn không tiến
bộ hơn trong việc tìm hiểu câu chuyện anh muốn làm mà không làm kịp.
Một mặt tôi nghĩ nó phải quan trọng nên anh mới nghĩ đến nó. Mặt
khác nó rõ ràng không đủ quan trọng để tạo ra buồn phiền, hay phá rầy
nổi cái tự tại an bình của anh trước thử thách tột cùng của đời
người. Vậy mà tôi vẫn không quên được
lời anh. Nó từ từ tăng trưởng trong đầu tôi. Vấn đề triết học
chung chung, vì liên hệ với người thân, đã vận vào suy tư để trở nên
tha thiết, và mệnh đề “Có thể hay có nên hoàn tất hết chuyện trần
thế khi ra đi” trở thành một câu hỏi nghiêm túc cho tôi. Sau cùng tôi
quyết định hỏi thẳng anh trong cuộc điện đàm cuối cùng. “Tôi
có nói vậy sao?” anh thành thật hỏi lại tôi, giọng vui vui như tự
riễu mình mà cũng như không tin. Té ra anh không nhớ đích xác anh đang
nghĩ đến chuyện gì khi nói với tôi chuyện đó. Rồi anh đoán có
lẽ anh muốn “viết thêm về tùy bút... hay nghiên cứu lại truyện ngắn...
hay dành thêm ưu tiên cho văn vần. Đại khái là thế...”, anh kết luận.
Tóm lại anh chỉ nói đến những sinh hoạt bình thường và liên tục của
cuộc sống, và không có thê lương, không có kịch tính, không có tha thiết gì đặc biệt trong cái
một chút việc anh còn muốn làm thêm... Chân lý nằm ngay trước mặt, nếu
tôi đã không vất vả đi tìm nó thì đã thấy được nó. Nơi anh, cái đẹp
của cuộc sống hay của sự chết nằm ngay trong cái bình thường, cái
không ly kỳ, cái không bất ngờ, cái không gay cấn. Mọi sự vô thủy vô
chung. Sinh không là bắt đầu, mà Tử cũng không là chấm hết. Và
còn công việc thì còn lao động, còn bổn phận thì còn gánh vác, và nếu
được thêm chút thời giờ, thì lao động thêm một chút, gánh vác thêm một
chút cũng là một niềm vui tùy duyên... Và ý niệm gánh vác làm tôi nhớ đến
bài giảng của người mục sư tin lành da đen tình cờ tôi được nghe hôm
vào nhà thờ địa phận giáo khu Tôi gói ghém sao đây bài tạ từ
đang viết cho anh? Tất nhiên tôi không giác ngộ đủ để có thể miễn
nhiễm được cái buồn của chuyện sinh tử tan hợp. Nhưng đọc truyện cuối
của anh, nhớ lại hôm bên giường bệnh, ôn lại những câu chuyện điện
thoại với anh, tôi lắng nghe bên cạnh cái buồn, thăng hoa lên như tiếng
sáo diều của quê cũ của chúng ta, cái tình hoài hương anh dành cho một
miền đất không hẳn bao giờ cũng công bình tử tế với anh. Anh đã chọn
mến yêu nó, chọn nhớ lại nó với tất cả tình thương, với tất cả
khoan dung độ lượng mà anh đã không được hưởng... Còn nữa, trong tiếng
sáo diều êm ả đó, tôi còn nghe những âm ba rất thanh thoát rất đẹp dâng
lên từ cung cách trang nhã anh xử lý chuyện tử sinh...
Re: Nguyễn Văn Tường, Nỗi Oan Lịch
Sử (II) Kinh goi ong Tran Xuan An, (Xin cam phien ong vui long goi goi tiep
cho VNNew. Toi da goi roi nhung khong hieu vi sao bai lai khong duoc chuyen di). Thua Ong Toi co e-mail tra loi theo loi ong yeu cau,
nhung khong hieu sao bai toi khong duoc VNReview chuyen di. Kinh _________________ (*) Đầu
đề chung do Trần Xuân An đặt. |
