-
-
1.
Thư của ông Nguyễn Thành Ty đề ngày 6/11/2002, email: tythanh01@yahoo.com
Kính gởi
Ban biên tập Tạp chí Giao Điểm,
Kính thưa
quý vị,
Tình cờ
được đọc tạp chí GĐ có hai bài của tác giả Nguyễn Đắc Xuân viết
về Trịnh Công Sơn. Đặc biệt là bài “TCS với cao nguyên đất đỏ
sương mù”. Theo tác giả cho biết, để sưu tầm được những tài liệu
về những năm tháng TCS đã dạy học ở Bảo Lộc, ông đã làm một cuộc
hành hương về miền quá khứ cách đây đã hơn 30 năm và đã gặp được
những người trong cuộc, từng sống chung với TCS như ông Lê Cao Lợi, ông
Thành, Thanh Ty, Hảo Tâm, Văn Ba, cô Ngà, bà Phi v.v.... Những tài liệu này,
cũng theo ông, TCS đã chôn chặt suốt đời, nên ít ai biết đến, kể cả
những người rất thân cận với TCS như Hoàng Phủ Ngọc Tường, Bửu Ý,
Đinh Cường, Trịnh Cung và Nguyễn Đắc Xuân, bây giờ chính ông mới là
người đầu tiên khám phá ra. Và ông viết ra để trả món nợ với những
người bạn, mà bấy lâu nay cứ canh cánh bên lòng.
Đọc xong,
tôi bỗng buồn năm phút. Tôi không hiểu ông Xuân đã lấy tài liệu ở đâu
mà viết rất chính xác từng chi tiết một. Cả bài viết từ đầu đến
cuối, kể luôn những dòng sau cùng nói về cô ca sĩ Khánh Ly nhà quê đưa
dòng nhạc họ Trịnh từ miền cao nguyên đất đỏ về thủ đô Sài Gòn.
Thật kỳ lạ.
Kính thưa
quý vị,
Tôi là một
trong số 6 Giáo sinh Sư phạm Qui Nhơn được bổ nhiệm lên Bảo Lộc cùng
chung Sự vụ lệnh với TCS. Và tôi đã cùng TCS thuê nhà bà Phi ở cùng với
nhau cho đến hè 1967, Sơn trốn lính về Sài Gòn ở chung với Đinh Cường
dưới sự bao che của tướng Không quân Lưu Kim Cương.
Nhân ngày
TCS qua đời, các bạn hữu yêu cầu tôi viết lại vài kỷ niệm khi sống
chung với TCS. Tôi đã cố gắng lục lại xấp hình cũ mà chúng tôi đã chụp
chung với nhau từ năm 1964 trước nhà bà Phi và những nơi mà chúng tôi thường
hay la cà trong những ngày rãnh rỗi, để nhớ lại một thời dĩ vãng êm
đềm, tươi đẹp, thoáng nháy mắt gần 40 năm qua. Nay kẻ còn người mất.
Vì vậy mới có tập bút ký “Về một quảng đời của TCS”.
Khi đang viết
dỡ dang, nhà văn Trần Doãn Nho thấy có những tài liệu mới và lạ nên
xin tôi một đoạn để đăng trong Văn Học số 186, số đặc biệt tưởng
nhớ TCS cho kịp lúc. Sau này, nhà văn Trần Hoài Thư cũng nhận thấy bài của
tôi có nhiều tài liệu thực, sống , lạ nên cũng trích đăng trong Thư quán
Bản thảo.
Kính thưa
quý vị,
Tôi sẽ lấy
làm sung sướng nếu bài viết của tôi được đăng tải rộng rãi để
cho những ai hâm mộ hoặc thích nghiên cứu sâu rộng về cuộc đời người
nhạc sĩ tài hoa này. Nhưng tôi cũng không muốn ai nhập nhằng lấy của người
khác làm của mình, nhất là một người như nhà văn Nguyễn Đắc Xuân, một
trong những người đang thành danh ở xứ Huế. Hơn nữa, ông cũng không
tôn trọng sự thật, đem râu ông nọ cắm cằm bà kia theo lối suy diễn của
mình, để gọi là tác phẩm của mình. Đan cử một ví dụ: Trong tập bút
ký tôi viết: Hình ảnh cô Ngà cùng tiếng kèn đồng văng vẳng từ nơi đồn
lính xa xôi hòa với tiếng reo xào xạt của đám lau sậy trước nhà và tiếng
chuông nhà thờ đổ hồi bên kia đồi thúc dục bước chân đi của cô
Ngà mỗi ngày hai lần đi lễ, đã cấu thành những âm thành tuyệt vời
cho TCS sáng tác bài “Lời buồn thánh”. Thế mà ông Xuân lại đem xào nấu
lại thành bài “Tuổi đá buồn”. Theo tôi, không có gì làm tủi vong hồn
người chết bằng cách xuyên tạc và bóp méo mọi sự việc của họ theo
ý mình, dù nhân danh là gì đi chăng nữa.
Thư cũng đã
quá dài. Tuần trước,tôi có thư cho quý vị để xin xác minh nguồn tài liệu
nhưng chưa thấy hồi âm. Vì vậy mới có thư thứ hai này.
Rất mong
được tin của quý vị.
T.B.: Cô Lê
Thị Ngọc Trinh tuy cùng được bổ nhiệm một lượt với chúng tôi, nhưng
tôi khẳng định cô Trinh không biết một chút gì về những điều mà ông
Xuân bảo rằng cô ấy đã kể và hát bài “Ông tiên râu dài” cho ông
nghe.
- Kính
- Nguyễn Thanh Ty
2.
Giao Điểm trả lời ông Nguyễn Thanh Ty (hoặc Tý ?)
Thưa ông
Ty,
Quả là
chúng tôi đã nhận được hai điện thư của ông trong vòng chưa tới hai
tuần lễ. Qua đề tựa lá thư “Xác minh tài liệu bài viết “Trịnh
Công Sơn với cao nguyên đất đỏ sương mù” của Nguyễn Đắc Xuân”
và nội dung của lá thư đầu, chúng tôi nhận ra có vài điều không ổn.
Chúng tôi ráng chờ xem ông có ý kiến gì khác không, và lá thư thứ hai này
là dịp để chúng tôi lên tiếng. Với tư cách của một người phụ trách
mạng luới Giao Điểm, hình thức lẫn nội dung, chúng tôi xin trả lời
ông trong phạm vi vai trò của chúng tôi như sau:
1.
Trước hết, xin đính chính lại: đây là một mạng luới (Internet Website),
chứ không phải là tạp chí Giao Điểm, mặc dù cùng chung nhóm chủ trương,
nhưng nội dung và chủ đích rộng hơn, đúng nghĩa như tiêu đề ở trang
chính đã nói: “diễn đàn mở rộng của nhóm chủ trương GĐ”. Vì
“mở rộng” nên chúng tôi sẵn sàng đón nhận tất cả mọi đóng góp
mang nội dung nghiên cứu về mọi lãnh vực có lợi ích cho dân tộc, trong
đó có phần văn nghệ, văn học... nói chung. Ông Nguyễn Đắc Xuân là một
độc giả ở trong nước gởi bài đóng góp trong tinh thần này. Qua sự hiểu
biết của chúng tôi, ông Xuân là tác giả của vài chục cuốn sách (dày
hoặc mỏng) về các đề tài lịch sử, nhất là các đề tài về lịch sử,
văn hóa Huế. Về mặt văn hóa dân tộc nói chung, đây là những công
trình nghiên cứu nghiêm túc, đáng ca ngợi. Đối với khía cạnh ông Xuân
có “đang thành danh” (như ông Ty đã đề cập trong thư), đã thành
danh, hay sẽ thành danh, hoặc trong quá khứ ông đã đi theo Mặt trận Giải
phóng MN chống các chế độ Ngô đình Diệm hay Nguyễn văn Thiệu... đối
với chúng tôi không thành vấn đề. Và vấn đề là ở chỗ với sự đóng
góp của một tác giả, nội dung của các sáng tác gửi tới có ích lợi
cho văn hóa dân tộc không, có phù hợp với chủ trương của chúng tôi hay
không. Nếu có, theo sự “thẩm định” của chúng tôi, chúng tôi sẽ
đăng. Có một số người đã nghĩ rằng mạng lưới GĐ là của một nhóm
Phật giáo, nhưng trên thực tế, chúng tôi cũng có một số không nhỏ các
tác giả của tín đồ Công giáo La mã đứng trên lập trường dân tộc dứt
khóat, đã đóng góp nhiều công trình nghiên cứu, nhận xét, phê bình về
đạo Thiên Chúa giáo nói chung.
Chúng tôi
nghĩ, với một người cầm bút như ông, chắc ông đã nhìn thấy vấn đề
này rất rõ ràng.
2.
Tờ Văn Học số đặc biệt (186) về Trịnh Công Sơn (do ông Nguyễn Mộng
Giác điều hành, bang California, Mỹ) ông Ty đề cập trong thư chúng tôi có
biết, không những biết chúng tôi đã giới thiệu số VH đặc biệt này
ở trang chính (webs GĐ) trong vòng một tuần lễ và đưa vào Trang nối kết
trong vòng một tháng, sau khi tờ VH được phổ biến qua internet (số lớn
độc giả có theo dõi website GĐ đều biết). Dĩ nhiên, độc giả của GĐ,
cũng như chúng tôi đã có đọc đầy đủ các bài viết tuởng niệm về
TCS - dưới nhiều cái nhìn khác nhau, trong đó có bài viết của ông. Qua
bài của ông, chúng tôi cũng đã từng ghi nhận, đó là bài viết có nhiều
chi tiết độc đáo, đóng góp thêm về mặt văn học sử sau này. Sự kiện
chúng tôi đã giới thiệu số Văn Học đặc biệt ấy không những chỉ
vì để chia xẻ sự mất mát một nhân cách nghệ sĩ lớn, mà còn vì cảm
khái tinh thần hào hiệp của tạp chí VH đã cống hiến cho độc giả bốn
phương qua hệ thống mạng luới toàn cầu đọc “chùa” số báo đó.
3.
Nhưng qua bức thư của ông tiết lộ, nhân đọc bài của tác giả Nguyễn
Đắc Xuân (như ông đã đề cập trong thư) trên website GĐ đã làm cho ông
“buồn lòng” tới mức đã chỉ trích nhà văn NĐX đã “xào nấu” văn
chương của ông có vài điểm cần phải xét lại, xin được nêu ra
như sau:
a.
Ông , với tư cách là “giáo sinh” dạy cùng trường, ở cùng nhà trọ với
nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, tức là ông có thẩm quyền biết sự thật về
nguyên do sự ra đời các nhạc phẩm của họ Trịnh ? Qua các lời ‘chỉ
trích’ nhà văn Nguyễn Đắc Xuân của ông , chúng tôi có thể nhận ra điều
đó, và chúng tôi xin phép nhắc nhở ông như thế này: Đã là giáo sinh dạy
cùng trường, ở chung cùng nhà, tất phải là thân hữu. Điều đó hiển
nhiên và dễ hiểu. Thế nhưng, thân hữu không có nghĩa là ông Ty đã là một
người bạn tâm giao với nhạc sĩ họ Trịnh, nhất là sự tâm giao của một
người nghệ sĩ thường rất đặc biệt, như : cùng tài năng, cùng sở trường,
cùng những chia xẻ, gắn bó nội tâm, lý tưởng v.v... và sau hết, phải
cùng một tâm hồn nghệ sĩ. Nhà giáo, theo chỗ chúng tôi biết, là những
người mô phạm, mực thước, thận trọng, cân nhắc, tính toán ... , và những
thứ này chắc chắn rất kỵ húy với nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, mặc dù
ông Sơn cũng là nhà giáo miễn cưỡng, theo chúng tôi. Dù có ‘tâm giao’
với nhạc sĩ họ Trịnh hay không, chúng tôi cho rằng qua một thời gian gần
gũi, chung đụng với Trịnh Công Sơn, ông Ty có quyền đưa ra những nhận
xét chủ quan của mình về một số bản nhạc của người nhạc sĩ. Đó cũng
là một đóng góp nhỏ, ý nghĩa nhưng ... giá trị thực của nó hãy để
cho những người viết phê bình, nghiên cứu về nghệ thuật, âm nhạc lên
tiếng, kể cả các bài viết của ông Nguyễn Đắc Xuân. Lẽ ra ông Ty
không nên lên tiếng chỉ trích ông Nguyễn Đắc Xuân, làm như vậy là vì
“xúc cảm” mà ông tự hạ mình xuống mức thật đáng tiếc.
b.
Độc giả cũng như chúng tôi đã biết một cách chính xác rằng: Trịnh
Công Sơn là một Phật tử, hơn nữa tư tưởng Phật giáo đã ảnh hưởng
tới sự sáng tác của ông rất nặng (qua các bài viết của chính nhạc sĩ
họ Trịnh, qua các cuộc phỏng vấn, và qua nhạc ngữ mà chúng ta ghi nhận
được). Trong cuộc sống đời thường, vì là một nghệ sĩ có tài, lại
có một số cá tính dễ thương, nên ông có rất nhiều “thân hữu”,
trong số có thân hữu theo các tôn giáo khác ông. Thế nhưng, sau khi nhạc
sĩ họ Trịnh từ giã cõi đời, có một vài “thân hữu” của Trịnh
Công Sơn theo đạo Công giáo La mã, cố tình uốn ép, gò chữ mượn lời
để cố chứng minh Trịnh Công Sơn cũng có những ảnh hưởng của tinh thần
Thiên Chúa giáo! Chúng tôi thiết nghĩ họ không nên làm như vậy, bởi cố
làm như vậy chỉ tự tố cáo : đạo Thiên Chúa giáo ở Việt Nam với một
xuất xứ tầm thường đã tạo ra những tâm chất tầm thường, hèn mọn
mà thôi, chỉ còn lại là những kẻ ưa khoa bảng, bằng cấp được đóng
mộc, ký tên từ kẻ khác,... ham mê tiền bạc, địa vị và thích được
xưng tụng... nhưng lại không có thiên tài!
c.
Về xuất xứ của bản “Lời buồn thánh” của nhạc sĩ họ Trịnh, theo
ông Ty, chúng tôi có vài thắc mắc : ông đã từng cho biết căn nhà thuê mướn
của các “giáo sinh” nó đẹp và sang như một biệt thự (nếu chúng tôi
không nhớ lầm!) thì làm sao có các câu “chiều chủ nhật buồn nằm
trong căn gác đìu hiu...” ? và theo ông “những tiếng kèn đồng văng vẳng
từ nơi đồn lính xa xôi hòa với tiếng reo xào xạc của đám lau sậy trước
nhà và tiếng chuông nhà thờ đổ hồi bên kia đồi thúc dục bước chân
đi của cô Ngà nỗi ngày hai lần đi lễ, đã cấu thành những âm thanh tuyệt
vời cho TCS sáng tác bài “Lời buồn thánh’” là những chất xúc
tác đã cấu tạo nên bài nhạc, chúng tôi nghĩ ông đã làm “tủi vong
linh” tâm chất của người nghệ sĩ quá cố, và ý nghĩa đích thực của
nội dung bản nhạc rồi đó. Nhưng đó là một yếu tố thuộc về nghệ
thuật cần phải đi sâu vào chi tiết hơn không nên đề cập trong lá thư
trả lời ngắn ngủi này.
d.
Điểm sau cùng, về chuyện “trốn lính” của Trịnh Công Sơn: Việc TCS
không đi lính cho các chế độ ở miền Nam lúc đó là hành động đúng đắn,
can đảm dù có ai “bao che” hay không. Giai thoại TCS được ông Lưu Kim
Cương bao che, cần phải xét lại cho chính xác. Theo chúng tôi biết, ông Lưu
Kim Cương vào thời gian Nguyễn Cao Kỳ chưa được ‘bốc’ lên làm Chủ
tịch Ủy ban hành pháp trung ương, chỉ có cấp bậc là đại úy thôi (nhưng
sau đó khi Kỳ giữ chức lớn, thì ông Cương lên như diều). Sau khi chết,
ông mới được thăng cấp chuẩn tướng. Ông ta có chức vụ là chỉ huy
trưởng vòng đai an ninh phi trường Tân Sơn Nhất. Chúng tôi có người anh
ở trong cư xá Phi Long (dành cho sĩ quan, nhà ông Cương cách nhà anh tôi một
dãy nhà thôi, gần nhà trung tá Thịnh, đại tá On chỉ huy trưởng Liên phi
đoàn vận tải). Ông ta chết vì trúng đạn pháo kích sau Mậu Thân. Với
chức vụ đó (năm 1967), ông Cương không thể bao che cho Trịnh Công Sơn trốn
lính được, ngoại trừ đem TCS vào cư xá Phi Long để trú thân hoặc bổ
sung TCS vào quân số ma của an ninh phi trường. Chúng tôi tin với tâm chất
nghệ sĩ, TCS sẽ không chấp nhận một hoàn cảnh tù túng như vậy. Giai
thoại đúng đắn nhất, chỉ có thể hiểu rằng Lưu Kim Cương là một
trong những người yêu mến tài hoa của TCS mà thôi. Chúng tôi nêu lên điểm
này để xin quý vị viết lách ở nước ngoài hãy dẹp bỏ giai thoại tầm
thường này qua một bên.
Chúng tôi
không liên lạc thường xuyên với nhà văn Nguyễn Đắc Xuân, nhưng mong rằng
qua lá thư của ông và phần trả lời của chúng tôi, ông Xuân sẽ đọc
được rồi lên tiếng. Điều sau cùng xin thưa với ông Nguyễn Thanh Ty, để
đáp ứng cho sự “sung suớng” của ông, chúng tôi sẵn sàng đăng
lại bài viết của ông nếu có sự yêu cầu. Xin chúc ông chuẩn bị đón
Xuân dân tộc trong tâm cảm bớt buồn, an nhiên tự tại... Các câu chuyện
về văn học sử có khi nó sẽ kéo dài cả trăm năm sau.
- Thân chào,
- Phụ trách web GĐ,
- Nguyễn Văn Hóa
Trang chính | Trang
Văn học | Top page